– ۇلىقبەك ورازباي ۇلى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قۇرىلعانىنا, مىنە, 85 جىل تولىپ وتىر. زيالى قاۋىم كوپ شوعىرلانعان وردا وسى شىعارماشىلىق وداقتار عوي, سونىڭ ىشىندە جازۋشىلار وداعىن ساۋلەلى ويدىڭ, ىزگىلىكتىڭ, جاقسىلىقتىڭ جارشىسى سەكىلدى قابىلداۋ داعدىسىنا ءال-ازىرگە نۇقسان كەلە قويعان جوق. بۇرىن «سوتسياليستىك رەاليزمگە» باعىندىرىلسا دا, ادەبيەت مەيىرىممەن, ادالدىقپەن, بيىك سەزىمدەرمەن قورەكتەنەتىن, بۇگىنگى ادەبيەت نەدەن ءنار الىپ, قالاي تىنىستاپ كەلەدى؟
– وتە دۇرىس ايتاسىڭ. ادەبيەت ادەپتەن باستالادى. كوركەم ادەبيەت دەگەن ۇلاعاتتى ۇيا – مەكتەپ, قۇتتىحانا مەشىت سەكىلدى كيەلى ۇعىم, وعان ارام نيەتپەن, ارامزا كوڭىلمەن اياق باسۋعا بولمايدى, بارساڭ اق جۇرەكپەن, ادال ماقساتپەن كىرۋگە تىرىس, ال ۇنەمى باس سۇعار بولساڭ, بويداعى كۇمان مەن كۇناڭنان ارىلىپ, تۇبىندە تازارىپ, ىشتەي بايىپ شىعاسىڭ. ال جازۋشىلار وداعىنا, وسى كوركەم ادەبيەتىمىزدىڭ ارقاسۇيەر اسقار تاۋى ىسپەتتى شىعارماشىلىق ۇيىمعا 85 جىل تولعانى تۋرالى وي تاريحتىڭ تەرەڭ قاتپارلارىنا جەتەلەيدى.
XVIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن ۋگو فوسكولو دەگەن يتاليالىق اقىن: «ادەبيەت – ەڭ ەركىن دە تاۋەلسىز ونەر, ەگەر ول ساتقىن بولسا, سوقىر تيىندىق قۇنى جوق» دەگەن ەكەن. ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان سوتسياليستىك رەاليزم – قىلىشى جالاڭداعان تسەنزۋرانىڭ كىندىگى ءبىر ەگىزى بولعاندىقتان شىعارماشىلىق ەركىندىكتى شەكتەپ, بودان جۇيەنىڭ بوداۋىنا بايلاپ بەرگەنى, تاۋەلسىزدىگىن تۇقىرتىپ باققانى اقيقات. يدەولوگيالىق دوكترينانىڭ قولجاۋلىعىنا اينالىپ, سويىلىن سوعۋعا ءماجبۇر بولعان سونداي سۇرقىلتاي زاماننىڭ وزىندە ءبىزدىڭ شىنايى شىعارماشىلارىمىز كوركەم شىندىققا جۇگىنە ءبىلىپ, ادەبيەتتىڭ اسىل مۇراتىنان اينىماۋعا تىرىستى. ءوزىڭ تامىرىن تاپ باسىپ, تاراتا ايتىپ وتىرعانداي, ىزگىلىكتىڭ ءىزىن سالىپ, مەيىرىم مەن قايىرىمنىڭ قازىناسى بولا الدى. «قاسقا ايعىردىڭ تۇقىمى قاسقا تۋماسا دا, توبەل تۋادى» دەگەندەي, بۇگىنگى ادەبيەت – كەشەگى ادەبيەتتىڭ بەل بالاسى. دەگەنمەن, ونىڭ ىشىندە «ىشتەن شىققان شۇبار جىلان» دا, «الا دا, قۇلا دا» بار. سەبەپ قوعامدىق فورماتسيامەن بىرگە شىعارماشىلىق ىزدەنىستەردىڭ دە ارناسى, باعىت-باعدارى وزگەردى. ەكىنشىدەن, اۋىزدىق-نوقتا, كىسەن-شىدەردەن ادا-كۇدە ارىلعان جاڭا, ازات ءداۋىردىڭ اپەرگەن جاڭا مۇمكىندىكتەرى تۋىپ, قالامگەرلەرگە ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جۇيەلەر ارقىلى الەم كىتاپحانالارىنا ەمىن-ەركىن كىرىپ, الەم ادەبيەتىمەن قالاعانىڭشا سۋسىنداۋعا كەڭ جول اشىلدى. بۋرجۋازيالىق قوعامعا كوز جۇما قويىپ كەتكەنىمىزبەن, ادەبيەتتىڭ ەجەلدەن ىزگىلىككە, ادامسۇيگىشتىككە باۋليتىن فۋنكتسياسى ءبارىبىر بۇلجي قويعان جوق.
– «ادەبي ءومىر شەجىرەسى» اتتى انىقتامالىقتى پاراقتاي وتىرىپ, قازاقستان جازۋشىلارىنىڭ ءى سەزىندە سويلەگەن س.سەيفۋليننىڭ سوزىنەن باستاپ, وداقتىڭ, جالپى ادەبيەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ پروتسەسىنە ۇيىتقى بولعان ءى.جانسۇگىروۆتىڭ, ودان كەيىنگى جىلدارداعى س.مۇقانوۆ, ع.مۇستافين, ع.مۇسىرەپوۆ, ءا.ءالىمجانوۆ, ج.مولداعاليەۆ, و.سۇلەيمەنوۆ, ق.نايمانباەۆ, ن.ورازالين جاساعان باياندامالارمەن تانىسىپ, ءار كەزەڭدەگى ادەبيەتتىڭ تاعدىرى دا, كوتەرگەن جۇگى دە ءارتۇرلى بولعانىن باعامدادىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلدىعىن تۇيىندەيتىن تۇستاعى ادەبيەتكە قويىلاتىن باستى سۇراق: قوعام كۇتكەن جاڭا ءداۋىر كەيىپكەرىنىڭ بەينەسى ەلەس كۇيىندە كەلە مە, الدە جاسالدى ما؟
– تىڭنان تارتىلعان تاۋەلسىزدىك تاقىرىبى العاشقى ون جىلدىقتا جەدەل تولعايتىن اقىندار بولماسا, پروزاشىلار ءۇشىن وڭاي شاعىلا قويمايتىن بىتەۋ تاس جاڭعاققا اينالعانى راس. ويتكەنى جەتپىس جىل بويى سومدالىپ كەلگەن ءمىنسىز مىنەزدى جاعىمدى كەيىپكەر, ۇنامدى وبراز جاساۋ ءتاسىلى جاڭا زامانعا لايىقسىز كورىندى. نارىق زامانى ادامدى دا, قوعامدى دا ىقتى-جارعا كونبەيتىن ىمىراسىز, ىرىقسىز ىڭعايىنا بۇكتەپ باقتى. دەگەنمەن قازاق پروزاسى اۋزىن قۋ شوپپەن ءسۇرتىپ وتىرىپ قالمادى, كىبىرتىكتەپ باستاسا دا, جاڭا كەزەڭنىڭ كەشەنىنە كەرەك كىرپىشىن قۇيىپ, قابىرعاسىن قالاۋعا كىرىستى, وتكەننەن قالعان كەتىكتى بىتەۋدى قولعا الدى. پروزادا العاش العا ۇمتىلعان جاستار مەن جاسامىستار بولدى: عابيدەن قۇلاحمەتوۆ, تالاسبەك اسەمقۇلوۆ, جۇسىپبەك قورعاسبەك, تالاپتان احمەتجان, نۇرعالي وراز, ديدار امانتاي, ايگۇل كەمەلباەۆا, نۇرجان قۋانتاي ۇلى, تالعات كەڭەسباەۆ, ساۋلە دوسجانوۆا, تاعى باسقا بۇگىنگى كۇننىڭ تىنىسىن سەزدىرەتىن اڭگىمە, پوۆەست, روماندارىن ۇسىندى. كەيىنىرەك كۇندەي كۇركىرەپ, اۋىر ارتيللەريا قوسىلدى: ءابىش كەكىلباي ۇلى, قابدەش ءجۇمادىلوۆ, مۇحتار ماعاۋين, شەرحان مۇرتازا, اكىم تارازي, انەس ساراي, تولەن ابدىك, دۋلات يسابەكوۆ, بەكسۇلتان نۇرجەكە, سوفى سماتاي, قاجىعالي مۇحامەتقاليەۆ, كادىربەك سەگىزباي ۇلى, تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆ, مارحابات بايعۇت, نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى, ديداحمەت ءاشىمحان ۇلى, الىبەك اسقاروۆ, سەرىك بايحونوۆ, قۋاندىق تۇمەنباي, راحىمجان وتارباەۆ جانە تاعى باسقا ومىرشەڭ اڭگىمەلەرىنە تىركەستىرە كەسەك-كەسەك تۋىندىلار ۇسىندى.
ىزدەگەن ادام وسى قالامگەرلەردىڭ جانە اتى اتالماعان جاس جازۋشىلاردىڭ جاڭا شىعارمالارىنان جاڭا ءداۋىر كەيىپكەرلەرىن جازباي تابارى ءسوزسىز.
– ادەبي جانرلار جۇمىسى قالاي ۇيلەستىرىلىپ وتىر؟ بۇرىن داعدارىس جالپى ادەبيەتتىڭ باسىندا تۇرعانداي كورىنەتىن, ال قازىر جەكەلەگەن جانرلاردىڭ عانا تىعىرىققا تىرەلىپ وتىرعانى بايقالادى. جانرلاردىڭ باعىتى, دامۋ دەڭگەيى قالاي؟ ادەبيەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىعى شىنداپ وي ەلەگىنەن وتكىزىلىپ, شىنايى باعاسىن دەر كەزىندە الىپ جاتىر ما؟
– پروزا مەن پوەزيا, دراماتۋرگيا سالالارىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇراتىن تۋىندىلار دۇنيەگە كەلدى. دۋلات يسابەكوۆ اعامىز دراماتۋرگيا تۋىن ەۋروپا تەاترلارىندا جەلبىرەتىپ ءجۇر. ءسۇلتانالى بالعاباي, يرانعايىپ, ەرمەك امانشاەۆ, سەرىك اسىلبەك, روزا مۇقانوۆا, دۋمان رامازان, ءمادينا وماروۆا, تاعى باسقا دراماتۋرگتەردىڭ پەسالارى ءوز كورەرمەنىن تاپقانىنا كۋامىز. پوەزيادان تەمىرحان مەدەتبەك, يسرايل ساپارباي, جاركەن بودەش ۇلى, نەسىپبەك ايت ۇلى, ەسەنعالي راۋشانوۆ, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, گۇلنار سالىقباەۆا, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىموۆ, مەيىرحان اقداۋلەت ۇلى, بايبوتا قوشىم-نوعاي, ەرتاي اشىقباي, عالىم جايلىباي, باۋىرجان جاقىپ, مۇرات شايماران, مارالتاي, تالعات ەشەن ۇلى, باقىتجان الديار, باقىت بەدەلحان, جاراس سارسەك, اقبەرەن ەلگەزەك, ەرلان ءجۇنىس, تاعى باسقا اقىنداردىڭ زاماناۋي جىرلارى مەن پوەمالارىندا جاڭا ءداۋىر تىنىستاپ تۇر.
سونداي-اق ول جانرلارمەن قاتارلاسا ساتيرا مەن بالالار, جاستار ادەبيەتى دە ويداعىداي دامىپ كەلەدى. بىراق بۇكىل جانرداعىلاردىڭ ءبارى بىردەي شىنايى باعاسىن ۋاقتىلى الىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىن. سەبەبى ءبىز كوركەم سىندى ورىستەتە الماي وتىرمىز. ءاليا بوپەجانوۆا, باقىت ساربالاەۆ, تۇرسىنجان شاپاي, ءامىرحان مەڭدەكە سياقتى سارابدال سىنشىلار قاعىنان بەزگەن كيىكتەي وزگە ورىسكە اۋىپ, ەت جاقىن جانرلارىنا جولاماي ءجۇر. ادەبي سىنعا بۇل كۇندە ءامينا قۇرمانعاليەۆا, امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى, باعاشار تۇرسىنباي ۇلى سياقتى تاعى باسقا بىرەن-ساران عانا ساۋساقپەن سانارلىقتاي دارىندى, تالعامپاز قالامگەرلەر بولماسا, كوبى بەتتەيتىن ەمەس. ال شىعارمالارعا دەگەن قوعامدىق پىكىردى وياتاتىن دا, پايىمداپ, تۇجىرىمدايتىن دا, ءتۇيىندى ءسوزىن ايتاتىن دا سىنشىلار قاۋىمى ەكەنى ايان.
– جازۋشىلار وداعىنىڭ ايماقتاعى بولىمشە باسشىلارى قايتا تاعايىندالدى. كوپشىلىگى جاستار. جاستارعا باسىمدىق بەرۋدىڭ سىرىنا توقتالساڭىز...
– ايماقتاعى بولىمشە باسشىلارىنىڭ ىشىنەن قاراعاندىداعى فيليال ديرەكتورى, اقيىق اقىن سەرىك اقسۇڭقار ۇلى ەلدەن بۇرىن ءوتىنىش بەرىپ, ءوز ەركىمەن جۇمىستان بوساتۋدى سۇراپ, ورنىنا تالانتتى پروزاشى ءارى اقىن, «قاسىم» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى سەرىك ساعىنتايدى ۇسىندى. كوپ ۇزاماي جامبىل وبلىستىق بولىمشە باستىعى كورنەكتى پروزاشى نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى دا ءوز ورنىنا تالانتتى اقىن حاميت ەساماندى قويۋدى ءوتىندى. «اق جايىقتىڭ اق شاعالاسى» اتانعان اقىن اپامىز اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا دا, كەرەكۋدەگى كۇرەسكەر اقىن, فيليال باسشىسى ارمان قاني دا كەيىنگى كەزدەرى سونداي ءوتىنىش بىلدىرۋدە. ماسەلە – مازاسىز مىندەتتەن مويىن بوساتىپ, بىرىڭعاي شىعارماشىلىقپەن الاڭسىز اينالىسسام دەگەن بايلامدا.
– وندا ۋاقىتتىڭ جاڭا تالابى جۇمىستىڭ دا جاڭاشا ءتاسىلى مەن فورماسىن قاجەت ەتەتىنى بەلگىلى. باسقارمانىڭ توراعالىعىنا كەلگەلى باسقارۋدىڭ قانداي قيىندىعىمەن بەتپە-بەت كەلدىڭىز؟ قانداي وي ءتۇيىپ جاتىرسىز؟ قازاقستان جازۋشىلار وداعى قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتىر؟
– قۇدايعا شۇكىر, ادەبيەتتى قۇرمەتتەيتىن, قالامگەرلەرگە جاناشىر ابزال ازامات تابىلىپ, جازۋشىلار وداعىن تىعىرىقتان الىپ شىعۋعا قولۇشىن بەردى. ءوزىمىز دە «كۇندىز وتىرمادىم, تۇندە ۇيىقتامادىم, قىزىل قانىمدى اعىزدىم» دەپ كۇلتەگىن جىرلاعانداي, كۇنى-ءتۇنى تىنىمسىز جۇمىس ىستەپ, قاراجات تابۋعا نەگىزدەلگەن كوپتەگەن جاڭا جوبا جاساپ, ىسكە قوستىق. ءسويتىپ شاش اعارتىپ, جۇيكە جۇقارتىپ, جۇرەكتى قىسقان نەبىر قيىندىقتىڭ ءبارى باستىعىرىلىپ كورگەن تۇستەي بولىپ قالدى.
ءبىزدى قۇتقارعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بولدى. جاڭا جوبالاردىڭ ارقاسىندا قورجىنىمىزعا تام-تۇمداپ بولسا دا قارجى تۇسە باستادى. قىزمەتكەرلەرىمىزگە اقىرىنداپ ايلىق تولەپ, ۇيىمىمىزدىڭ موينىنا جىلداپ جينالعان سالىقتار مەن نەسيەلەردەن بىرتىندەپ قۇتىلىپ, جۇمىس ىرعاعىن قالىپتى جاعدايعا تۇسىردىك. مەلجەمدى جوبالاردى قولعا الىپ, استانانىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق پوەزيا فەستيۆالى, ءدۇبىرلى ەۋرازيالىق جازۋشىلار فورۋمى, بيىل كوكتەمدە نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن جىبەك جولى بويىنداعى استانالار قالامگەرلەرىنىڭ فورۋمىن ۇيىمداستىرىپ, ءوزىمىزدى ىستە سىناپ كوردىك. كەلە-كەلە اسا ءىرى مەگاجوباعا تاۋەكەل ەتتىك. ول – بيىل قىركۇيەكتىڭ باسىندا ەلوردادا وتكەن بۇكىل ازيا جازۋشىلارىنىڭ ءى فورۋمى. ازيانىڭ 44 مەملەكەتىنىڭ 38-ىنەن 80-گە تارتا قالامگەر قاتىسقان بۇل باسقوسۋ مادەنيەت پەن ادەبيەت تاريحىنا كىردى. بۇعان دەيىن مۇنداي فورۋم ەلىمىزدە ءبىر-اق رەت, 46 جىل بۇرىن الماتىدا ازيا-افريكا جازۋشىلارىنىڭ V كونفەرەنتسياسى رەتىندە وتكىزىلگەن بولاتىن. وسى كەزدەسۋلەر كەزىندە كوپتەگەن ەلدىڭ جازۋشىلار ۇيىمدارىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىپ, ءوزارا بايلانىستار ورناتتىق.
– تالانتتى ادامدار تىرشىلىككە يكەمسىز كەلەدى دەپ قورعاشتاپ كەلدىك, ەندىگى نارىقتىڭ قاتال زاڭى مەن ەرەجەسىن قالامگەرلەردىڭ جاس-جاسامىسى بار, تولىقتاي ءتۇسىنىپ, مويىنسۇنىپ قالعان بولار؟
– ءتۇسىنۋىن ءتۇسىندى عوي. بىراق ودان نە پايدا؟ قوعامدىق فورماتسيا اۋىسسا دا, قالامگەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ مىنەز-قۇلقى جاڭا زامانعا بەيىمدەلە الماي وتىر. جاراتقان اقىن-جازۋشىعا قالامگەرلىك دارىن بەرگەنىمەن, كوممەرتسيالىق قابىلەت بەرمەگەن. كەشەدەن بۇگىنگە اتتاعان اعا بۋىن جازۋشىلاردىڭ بىرەن-سارانى بولماسا, نەگىزىنەن, شىعارما جازۋدان باسقانى بىلمەيتىن ولاق, وراشولاق, بەيعام, كوبىسى سوزگە پىسىق بولعانىمەن, ءوزىڭ بايقاعانداي, تىرشىلىك پەن تۇرمىسقا يكەمسىز, الىم-بەرىم ساۋدادان ماقرۇم, نارىقتىڭ قاتىگەز ەزگىسىنەن قورعانۋعا قابىلەتسىز كەلەدى. مويىنسۇنعانى سونشالىق, «قۇداي سالدى – ءبىز كوندىك» دەگەن قورعانسىز كۇيدە. ءبىر زامانداعى كۇرەپ الارداي قالاماقى تاعى جوق. سوندىقتان دا ءبىز ولارعا قارجىلاي, ماتەريالدىق جانە مورالدىق كومەك بولسىن دەپ وبلىس اكىمدەرىنە حات جازىپ, جەرگىلىكتى قالامگەرلەرگە گرانت, ستيپەنديا تاعايىنداۋىن, ماراپاتتار اپەرىپ, كىتاپتارىن شىعارىپ بەرۋىن سۇراپ وتىرمىز.
بىرنەشە وبلىستىڭ ادەبيەتتى قۇرمەتتەي بىلەتىن مارتەبەلى اكىمدەرى ۇسىنىستارىمىزعا قۇلاق اسىپ, جوبا-جوسپارلارىمىزدى قولداپ, قۋاتتاپ وتىر. اسىرەسە ءبىزدىڭ باستامالارىمىزعا ۇنەمى وڭ كوزبەن قارايتىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ پەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ, اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ءورازاليننىڭ قالامگەرلەرگە دەگەن اسا زور جاناشىرلىعىن اتاپ ايتۋدى پارىزىم دەپ سانايمىن. ولار ادەبيەت الەمىنە ۇلكەن قامقورلىق جاساپ كەلەدى. سوندىقتان ولارعا جانە ەلوردامىزداعى اباي داڭعىلىنىڭ كورنەكتى جەرىنەن «قالامگەرلەر اللەياسىن» اشىپ, قوس جاعالاۋدىڭ توعىسقان تۇسىنان جازۋشىلار وداعىنىڭ فيليالىنا ەڭسەلى عيمارات سىيلاپ, ءىشىن جيھازعا تولتىرىپ, كوممۋنالدىق شىعىندارىنا دەيىن شەشىپ بەرگەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆكە العىسىمىز زور. سونداي-اق جاس قالامگەرلەرگە كوڭىل بولگەن الماتى, قاراعاندى, اقمولا, جامبىل وبلىستارىنىڭ باسشىلارى اماندىق باتالوۆقا, جەڭىس قاسىمبەككە, ەرمەك مارجىقپاەۆقا, تاعى باسقا جانە «اباي الەمى» كىتاپحاناسىن شىعارىپ وتىرعان شىعىس ءوڭىرىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆكە, سونىمەن قاتار كورىكتى كوشەلەرىنە ۇلى ابايدان باستاپ اقبەرەنگە دەيىنگى اقىنداردىڭ جىر شۋماقتارى مەن كورنەكتى سۋرەتتەرىن جارقىراتا ءىلىپ, شىمكەنتكە پوەزيالىق شىراي قوسقان جاس اكىم ەرلان ايتاحانوۆقا ريزاشىلىق بىلدىرەمىز.
– وسى ۋاقىتقا دەيىن حالىق قولىنا قالام ۇستاعان مىقتىلاردىڭ ءيىر-قيىر مىنەزىنە كەشىرىممەن قاراپ, مۇمكىندىگىنشە قادىرلەپ, الاقانىنا سالىپ ايالاپ باقتى. ولاردىڭ ۇعىمىندا اقىن اقىن ەمەس, پەرىشتە ەدى. جازۋشىنى دا ءپىر تۇتىپ, ءار شىعارماسىنا تابىندى. بىراق سويتسە دە سىن ساعاتتارىندا, تاعدىرى تارازىعا تارتىلىپ جاتاتىن تۇستا ءۇنسىز قالسا, قارا ورمان قازاقتىڭ ولاردى كەشىرە المايتىن قاتالدىعى دا بار. حالىق قازىر قالامگەردى ءدال وسىلاي قادىرلەي مە, بيلىك ونىڭ سوزىمەن كەشەگىدەي ساناسا ما؟
– ونداي كوزقاراس ءالى دە بار. جازۋشىلارىمىزدىڭ العى شەبىندە اۋزى دۋالى اقساقالدارىمىز بەن قاي ورتادا بولسىن ءباتۋالى پىكىر, ورنىقتى وي ايتا بىلەتىن بىلىكتى, بەدەلدى قايراتكەرلەرىمىز جوق ەمەس. ەلدىك ماسەلەلەردە, ءتىل مارتەبەسى, جەر تاعدىرى تارتىسقا تۇسكەن الماعايىپ تۇستاردا قالامگەر قاۋىم «بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار» دەمەي بيلىككە ءوز كەسىمىن ايتا ءبىلدى. اسىرەسە اعا بۋىننىڭ ارقاشان دا شىندىق بيىگىنەن تابىلىپ, كۇرەسكەرلىك, قايراتكەرلىك تۇعىردان كورىنگەنىنە تاريح كۋا. ولارمەن حالىق تا, بيلىك تە ساناسادى. بىراق بۇرىن ۇلت مۇددەسىن قورعاپ جۇرگەن بىرەن-ساران اسا بەدەلدى جاسى ۇلكەن اعا قالامداستارىمىز كەيىنگى ۋاقىتتارداعى باسقوسۋلاردا مىنبەگە شىعا قالسا, ەلدىڭ, ادەبيەتتىڭ جايىنان بۇرىن وزدەرىن وزدەرى دارىپتەۋگە دەن قويا باستاعانى بايقالادى. حالىق قازانىن قايناتۋدا شارشاپ-شالدىعىپ جاتسا دا, ولارعا الاش جۇرتى ريزا. دەمەك, كوپتىڭ ويىن ايتۋدا ولاردىڭ ءسوزىن جالعايتىن, ورنىن باساتىن جاڭا بۋىن قالام قايراتكەرلەرى كەرەك. قاي جازۋشىعا بولسىن قالاۋلىسىنداي قارايتىن حالىق بىزدەن مەدەۋ بولار مىنەز, دەمەۋ بولار ءسوز كۇتەدى.
– سوڭعى ۋاقىتتا وداق توڭىرەگىندە دە, پەن-كلۋب جاعىندا دا ادەبي فورۋمدار ءجيى وتكىزىلىپ ءجۇر. الەمنىڭ ءار ەلىنەن كەلەتىن قالامگەرلەردىڭ ارقايسىسى دا اعىلشىن تىلىندە اعىپ تۇرادى, ورىسشاسى دا سۋ توگىلمەس جورعاداي. ال ءبىزدىڭ قالامگەرلەرىمىزدىڭ شەت تىلىنەن ماقرۇم بولۋىن نەمەن تۇسىندىرسەك بولادى؟..
– راس, ۇلتتىق ادەبيەتكە دەگەن وڭ كوزقاراس قالىپتاسىپ كەلەدى. پرەزيدەنت پەن ونىڭ اكىمشىلىگى, مەملەكەتتىك حاتشى, اكىمدەر مەن مينيسترلەر جازۋشىلار وداعىنا مويىن بۇرىپ, قۇلاق ءتۇرىپ, قولداي باستاعانىنا شۇكىرشىلىك ايتامىز. ولاردىڭ القاۋىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «ادەبي ولكەتانۋ» جوباسىن ىسكە اسىردىق. سونىڭ ارقاسىندا اۋىلدان, ولكە تاريحىنان قول ءۇزىپ قالعان قانشاما قالامگەر ەل مەن جەردى ارالاپ, جاڭا شىعارمالار جازىپ, قالاماقىسىن الدى. جازعاندارى ەندى كىتاپ بولىپ جارىق كورمەكشى.
قازاق ادەبيەتىنىڭ ەكى تومدىق انتولوگياسى بۇۇ-نىڭ الەمگە ەڭ كوپ تاراعان التى تىلىنە اۋدارىلىپ, تۇساۋكەسەرلەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءوتىپ جاتىر.
ءتىل ءبىلۋ تۋرالى بىرەر ءسوز. كوپ ءتىل بىلگەن ادام كوشەلى كەلەدى. وعان مۇرات اۋەزوۆ, ەسەنعالي راۋشانوۆ, باقىتجان قاناپيانوۆ, داۋرەن بەرىكقاجى ۇلى, تاناگوز تولقىنقىزىن مىسالعا تارتار ەدىم. ولار قازاق ادەبيەتىنىڭ كۇللى دۇنيەگە قانات جايۋىنا زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ ءجۇر. بۇرىن بىزدە ورىس تىلىنەن باسقا شەت ءتىلىن بىلۋگە دەگەن ىنتا بولماعان. سۇرانىس بولماعان سوڭ ىنتا قايدان بولسىن؟
ال بىلتىردان بەرى ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق فورۋمداردان كەيىن قالامگەرلەر قاۋىمىندا ونداي سۇرانىس پايدا بولدى. شەت تىلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە اعىلشىن ءتىلىنىڭ قاجەتتىلىگى انىق سەزىلدى. مۇنى ءۇش تۇعىرلى تىلگە قارسى بولىپ جۇرگەن كەيبىر قالامداستارىمىزدىڭ وزدەرى ىشتەي مويىندادى. ءبىز ازيا فورۋمىن وتكىزەردە جازۋشىلار وداعىنا شەت تىلدەرىن مەڭگەرگەن كىلەڭ جاستاردى جۇمىسقا تارتتىق, وعان قوسا «توماس ەديۋكەيشن» كومپانياسىنان ەكى مۇعالىم جالداپ, قىزمەتكەرلەرىمىزدى جاز بويى اعىلشىن ءتىلى كۋرسىنان وتكىزدىك. «جەتى ءتىلدى بىلگەن ەر جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەر» دەگەن بار. ءبىزدىڭ اقىن-جازۋشىلارىمىز جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەمەي-اق, ءوز شىعارماسىنىڭ قامىن جەۋى ءۇشىن دە ءتىل ءبىلۋى قاجەت ەكەنىن باعامداپ قالدى. ءوز قازانىندا ءوزى قايناي بەرمەي, شەتەلدىك قالامداستارىمەن ارالاسىپ, شەت تىلىنە اۋدارىلاتىن كەزەڭ كەلدى. بۇل ءتىل ءبىلۋ ماسەلەسىندە قازىردىڭ وزىندە جاستاردىڭ موينى وزىق تۇر.
– ءبىز, ادەتتە, اقىن مەن جازۋشىنىڭ ءوز بولمىسىن جازعان شىعارماسىنان تانىپ جاتامىز. «اقىننان كەلەر قاۋىپ جوق, ەگەر ونىڭ اشۋىنا تيمەسەڭ» دەپ كەلەتىن ولەڭ جولدارى بولۋشى ەدى. اقىن رەتىندە ءسىزدى نە اشىندىرادى, نە اشۋلاندىرادى؟
– كوپە-كورىنەۋ جاسالعان ادىلەتسىزدىك اشىندىرادى, جالعاندىق پەن ەكىجۇزدىلىكتەن جەك كورەتىنىم جوق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
