ەلدىڭ دە, جەردىڭ دە قاي شالعايى بولسىن, جاز ايلارى قايناعان جۇمىستىڭ ۋاقىتى. شىلدە شىلىڭگىرلەنىپ تۇرعانىمەن, ارتىنشا تارازى تۋىپ تاڭ سۋىيدى, سۇمبىلە تۋىپ سۋ سۋىيدى. ودان سوڭ ءبىر كۇن مەيىز, ءبىر كۇن كيىز بولىپ, قازان ايى تۋادى, كۇرەڭ كۇز, قارا كۇز – ءبارى دە وكپەك جەلى بەت قاراتپايتىن قاراشاعا ءتان. سوندا ار جاعىندا قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلمەگەندە نەسى قالدى؟..
شارۋا ادامى وسىنىڭ بارلىعىن ويلاعاندا, شىلدەنىڭ ىستىعىندا تەرلەپ وتىرىپ, ارقاسى مۇزدايدى. ۇزىنكول اۋدانى ورتالىعىنداعى مەشىتتىڭ يمامى ەسەنگەلدى قاجى اجماحان جاز شىعىسىمەن قىستىق وتىن مەن كومىردىڭ قامىنا كىرىسەدى. وبالى نە كەرەك, مەشىتكە كەرەك دەسە, ەشكىم دە مۇنىڭ قولىن ءارى يتەرمەيدى. دەگەنمەن, جىل سايىن قول جايا بەرگەن كىمدى دە بولسا مەزى قىلادى. سوندىقتان, يماندىلىق ۇيىنە جاماعاتتان جينالعان, مەشىتكە قولۇشىن سوزىپ تۇراتىن كاسىپكەر جىگىتتەردىڭ كومەگىنەن تۇسكەن قاراجاتتىڭ شەتىن شىعارماي, ءبىردى بىرگە جالعاپ, الدىمەن وتىندى جيناتىپ, بۇتاتىپ, مەشىتتىڭ سارايىنا كىرگىزىپ الادى. ودان كومىردى تاسىپ, كۇن سۋىعاندا تاپ-تۇيناقتاي بولىپ وتىرادى. مەشىتتىڭ ءىشى جىلىماسا, تازا بولماسا, كوركەمدىگى كەلىسپەسە, وعان كەلۋشىلەردىڭ كوڭىلى ورتايادى. ەسەنگەلدىنى ويلانتاتىنى وسى جاعى.
– ارقانىڭ قىسى ۇزاق. وتىن-سۋىمىزدى دايىنداپ, قىستا ەشكىمگە قول جايماي, كەلگەن جانداردى جىلى مەشىتتە قارسى الامىز. ەل بولعان سوڭ, جىل ون ەكى اي ىشىندە ءولىم-ءجىتىم دە, توي-تومالاق تا بولىپ تۇرادى. و دۇنيەلىك بولعان جانداردى وسى مەشىتتەن ارۋلاپ, اتتاندىرامىز. جاستاردىڭ نەكەسىن قيامىز. مەشىت جانىندا جاستارعا, تىلەك بىلدىرگەن بارشاعا ءدىني ساباق بەرەمىز, ۋاعىز ايتامىز, – دەيدى ەسەنگەلدى قاجى.
مۇنداي جۇمىستار تەك ۇزىنكولدە ەمەس, بارلىق مەشىتتەردە دە جۇرەدى. ءبىر قاراعاندا, ايىرىپ ايتار ەشتەڭە جوق سەكىلدى. دەگەنمەن, ۇزىنكول اۋدانىندا جاسالاتىن ءدىني جورالعىلار جونىندە سۇيسىنگەن اڭگىمەلەردى ءجيى ەستۋگە بولادى. جاسىراتىنى جوق, «اس كوپ بولسا –قادە كوپ» دەگەندەي, جەر-جەردەگى جانازادا ىسىراپ كوپ. كىسىسى ءولىپ, قارالى بولعان ءۇيدىڭ قايعى جۇتقانى ازداي, «جۇرتتان قالماۋ ءۇشىن» قارىزعا دا بەلشەسىنەن باتادى. جانازادا جايعان داستارقان تاباق-تاباق ەتتەن, ءتۇرلى تاعام تۇرلەرىنەن, جەمىستەن كورىنبەيدى. تاباققا مۇشەلەپ تۇرلەگەن ەتتىڭ ىسىرابى دا مول. قارالى جيىنعا جينالعان جۇرتقا قىتايدىڭ ارزانقول ماتالارىن دار-دار ايىرىپ, جىرتىپ تاراتاتىنى تاعى بار. ەسەنگەلدى قاجى يمام بولىپ جۇمىس ىستەگەن جيىرما جىلدان استام ۋاقىت جۇرگىزگەن جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە, سوڭعى جىلدارى ۇزىنكول اۋدانى وڭىرىندەگى اۋىلداردىڭ بارلىعىندا وسىنداي ىسىراپقا جول بەرۋ توقتاعانداي. تاعدىردىڭ جازۋىمەن و دۇنيەلىك بولعان كىسىنى ارۋلاپ, جانازاسى وقىلىپ, شىعارىلعاننان كەيىن, مەشىت جانىنداعى ارنايى اسحانادا اس بەرىلىپ, اعايىن دۇعاعا قول جايادى. جانازانىڭ اسى توي ەمەس. ونىڭ جۇپىنىلىعى ەشكىمگە ەرسى كورىنبەۋى ءتيىس. اقىلعا سالعاندا دا بىرەۋ ادامىنان ايىرىلىپ, ونى جەر قوينىنا تاپسىرىپ, اھ ۇرىپ وتىرعاندا وزگەلەرگە قالاي اس باتادى؟
– داستارقانعا الدىمەن اس اتاسى – نان قويىلادى, ۇلتتىق تاماعىمىز ەت تارتىلادى, سەلدىرەتىپ باۋىرساق, كونفەت شاشىلادى, قانت, مەيىز-ورىك قانا قويىلادى. تۇرلەپ سالاتتار, سۋسىندار, وزگە دە تاتتىلەر, جەمىستەر قويماۋعا جاماعاتپەن كەلىسكەنبىز. ەتتى دە مۇشەلەپ قويعىزباي, بارلىق تاباققا بىردەي ەتىپ, تۋراپ تارتادى. جانازاعا جينالعان جۇرتتى «قۇداندالىعى بار ەدى, قىزمەت ىستەگەن ەدى, ەلگە سىيلى ەدى» دەپ الالاپ, تاباقتى مۇشەلەپ تارتۋ ادامگەرشىلىككە جاتپايدى. قارالى جانداردىڭ قايعىسىن بولىسۋگە, و دۇنيەلىك بولعان كىسىنى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋعا كەلىپ, دۇعاعا قول جايىپ وتىرعان ادامنىڭ بارلىعىن بىردەي كورۋگە ءتيىسپىز. مەن جاماعاتقا وسىلاي تۇسىندىرەمىن. ال ءححى عاسىردا ءبىر جاپىراقتان ماتا جىرتىپ ۇلەستىرۋدىڭ قانداي ماعىناسى بار؟ اۋىلداعى اعايىن قازىر ءتۇسىنىپ, مۇنى دا قويدى, – دەيدى يمام.
ەسەنگەلدى اسكەر قاتارىندا جۇرگەندە ماسكەۋدە, قىزىل الاڭدا بولعانى بار. سوندا شىركەۋدىڭ قوڭىراۋى قاعىلدى. مىنا كورىنىستى قىزىقتاپ تۇرعان جاس جىگىتكە «بىزدە نەگە مەشىتتەر جوق, ولاردا ازان نەگە شاقىرىلمايدى؟» دەگەن وي قىلاڭ بەردى. بىراق ول كەزدە بالاڭ جىگىتتىڭ بۇل ويى ىشتە تۇنشىعىپ قالعان, ونى ايتقانمەن ەشكىم تۇسىنبەس ەدى. 1986 جىلى قىزىل قۇرساۋعا قارسىلىق كورسەتكەن جاستار قانعا بويالعان جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن اتىنكۇرەك جەل سوقتى. ەسىكتەن قاراپ قالعان تىلىمىزگە, اياقاستى بولعان دىنىمىزگە دەگەن ءبىر اياۋلى كوزقاراس قايتا وياندى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ەسەنگەلدى وسكەن ورتادا ۇلتتىق ءداستۇردىڭ, مىنەزدىڭ, اق ءدىنىمىزدى اقيقات دەپ ءبىلۋدىڭ بوياۋى كونەرە قويماعان ەدى. الماتىدا اشىلعان يسلام ينستيتۋتىنا ءتۇستى دە, ونى بىتىرگەن سوڭ 1992 جىلى ءبىلىم ورداسىنداعىلاردىڭ جولداۋىمەن قوستاناي وبلىسىنداعى ۇزىنكول اۋدانىنا
