سۇحبات • 06 جەلتوقسان، 2019

«الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشۋ ارقاشان ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى ءتيىس» (الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆپەن سۇحبات)

138 رەتكورسەتىلدى

– اماندىق عابباس ۇلى، اڭگىمەمىزدى الەۋ­مەت­تىك سالادا اتقارىلعان ىستەر جايىن­دا باستاۋعا رۇحسات ەتىڭىز. ويت­كەنى جۇرت اكىمدەردىڭ جۇمىسىن الەۋ­مەت­تىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيىنە قاراپ باعا­لاي­تىنى شىندىق. ءارى بيىلعى جىل قوعامنىڭ نازارىن كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ماسەلەسىنە اۋدارعان كەزەڭ بولدى. ەندەشە...

– بىردەن ايتايىن، بىزدە الەۋ­مەتتىك سالاعا قاتىستى ماسەلە جوق دەپ كەسىپ-پىشۋگە بولمايدى. «جۇمىس جۇر­گەن جەردە قاتەلىك بولاتىنى» سياقتى، تىرشى­لىك اعىمىندا پروبلەمانىڭ كەزدەسۋى زاڭ­دى. بىراق سول پروبلەمانىڭ شەشۋ جولدارىن تابۋ، دەر كەزىندە شارا قولدانۋ باس­قا اڭگىمە. جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندار سانى 2 ملن ادامنان استى. مەن ءوزىمدى اكىم رەتىندە ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايى­نا عانا ەمەس، ادامي بولمىسىنا، ۇر­پاق تاربيەسىنە، قوعامدىق قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ­تى سەزىنەمىن. 

كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جايىن ورىن­دى ايتتىڭىز. وبلىستا 46 مىڭنان اس­تام وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الا­دى، ولاردىڭ 20 مىڭى – كوپ بالالى وت­با­سى. الەۋمەتتىك قولداۋ تۋرالى ايتاتىن بولساق، تۇرمىسى تومەن جانە كوپ بالالى وتباسىلاردى قولداۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 3،4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. بۇل جۇمىستى جۇيەلى جۇرگىزۋ ءۇشىن الەۋ­مەتتىك كارتا ازىرلەندى. وسى كارتا شەڭ­بەرىندە بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ 58 مىڭ بالاسىن تۇگەلدەي تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتتىك. تالدىقورعاندا جانە دە ءۇش قالادا 8 مىڭ كوپ بالالى انا ءۇشىن قوعامدىق كولىكتە تەگىن جول ءجۇرۋدى ەنگىز­دىك. وبلىس ورتالىعىندا 42 مىڭ وقۋشى مەن ستۋدەنتتىڭ قوعامدىق كولىكتە تەگىن جۇرۋىنە دە جاعداي جاسادىق. بيىل از قام­تىلعان وتباسىنان شىققان بالالارعا جو­عارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن 100 گرانت ءبولىندى. قازىر وڭىرگە تابيعي گاز جە­لىسى كەلىپ، تۇرعىندار كوگىلدىر وتىنعا قو­سى­لىپ جاتقانىن بىلەسىز، ءبىز ءوز تاراپىمىز­دان كوپ بالالى جانە مۇقتاج وتباسى سانا­تىن­داعى 2 277 ءۇيدى گاز قۇبىرىنا تە­گىن قوسىپ جاتىرمىز. تاعى دا 22،6 مىڭ­نان استام وتباسىنىڭ ۇيىنە ءيىس تيۋدەن ساق­تان­دىراتىن قۇرىلعىنى تەگىن ورناتتىق...

– ءسوزىڭىزدى بولەيىن، كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن ەرەكشە قۋانىشتى جاڭا­لىق، باسپانامەن قامتۋ جايىنا دا توقتالىپ وتسەڭىز ەكەن...

– ءيا، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جول­داۋىن­دا تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتى، اسىرەسە حا­لىق­تىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان توپ­تارى­نىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ قا­جەت­تىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. قازىر وبلىستا تۇر­عىن ءۇي الۋ كەزەگىندە 51 مىڭ ادام تۇر، ونىڭ ىشىندە كوپ بالالى وتباسىلار سانى – 6 039. بيىل بارلىق باعىتتار بويىن­شا 1 447 كوپ بالالى وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان ەدى، قازىر­گە دەيىن 1 093 وتباسى ءۇيلى بولدى. بۇل ورايدا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ دا ۇلەسى بار. وسى باعدارلاما بويىنشا 151 وتباسى باسپانالى بولسا، ساتىپ الۋ ەسەبىنەن – 346 وتباسى، مەتسەناتتار ەسە­بىنەن – 169 وتباسى جانە «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا 427 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلدى. وسى جەردە وبلىستىڭ كاسىپكەرلەرىنە العىس ايتۋدى پارىزىم دەپ بىلەمىن. ەسىڭىزدە بولسا، مەتسەناتتاردىڭ مۇقتاج وتباسىنا باس­پانا ساتىپ الىپ بەرۋىن ءبىرىنشى بولىپ ءبىز باستادىق. تالعار اۋدانىنا بارعان ساپارىمدا كوپ بالالى وتباسىنىڭ ەسكى مونشانى پانالاپ وتىرعانىن ەستىپ، ەت-جۇرەگىم ەزىلدى. بىزدە تۇرعىن ءۇيدى كەزەكسىز الۋعا مۇمكىندىك جوق قوي، بىراق مىنا وتباسىنىڭ ماسەلەسىن قالايدا شەشۋ كەرەك بولدى. سودان اۋداننىڭ ىسكەر ازاماتتارىنا «قازاقتىڭ بالاسىمىز عوي، ءبىر مۇق­تاج وتباسىنا كومەك بەرە الماساق، نەسى­نە ات ۇستىندە ءجۇرمىز؟» دەپ قولقا سال­دىم. ال­گى جەردە قايىرىمدى ازامات تابى­لا كە­تىپ، وتباسىنا ءۇي ساتىپ الىپ بەرە­تىنىن، ءتىپ­تى وتاعاسىن جۇمىسقا الىپ، كومەك كور­سە­­تەتىنىن ايتتى. بۇل جاقسى ءۇر­دىس­تى ەلگە تارا­­تىپ، باسقا دا جومارت جىگىت­­تەردى ۇيىم­داس­­تىرۋ كەرەك دەگەن ويعا كەل­­دىم. ناتي­جە­سىن­دە وبلىستىڭ بارلىق اۋدا­نىن­دا قايىر­ىم­­دى­لىق اكتسياسى جال­عا­­سىپ، كوپ بالالى وتباسىلارعا ءوز قار­جى­سىنا ءۇي الىپ بەرۋ­شىلەر قاتارى كوبەيدى.

– ارينە. وسى جەردە ايماقتاعى 3 اۋى­سىم­دى، اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپ­تەر­دىڭ جاعدايىنا قاتىستى سۇراق تۋادى. بۇل دا ءبىر پروبلەما عوي...

– بۇل ماسەلەنىڭ بارى راس. بىراق اي­ماقتاعى مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگىن جاقسى ما­عى­نادا قابىلداۋدى ۇسىنار ەدىم. اري­نە، اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن الدىمەن شەشۋگە كىرىستىك. ال بالا سانىنىڭ كوپتىگىنەن 3 اۋىسىمدا ءبىلىم بەرۋدىڭ ەكى قىرى بار. بىرىنشىدەن، وبلىس­تاعى دەموگرافيالىق ءوسىمنىڭ كور­سەتكىشى جوعارى ەكەندىگىنىڭ ايعاعى. ەكىنشىدەن، ىشكى كوشى-قون ۇدەرىسى توق­تاماي تۇر. بۇل ەكى جاعداي دا الماتى وبلىسىنداعى دامۋدىڭ قالىپتى ەكەنىن، وڭىردە ادامنىڭ تىرشىلىك ەتۋىنە قولايلى جاعداي جاسالعانىن بىل­دىرەدى. سەنسەڭىز، جىل سايىن مەكتەپ تابال­دىرىعىن ءبىر اۋداننىڭ تۇرعىن سانىنا پارا-پار بال­دىر­عان اتتايدى ەكەن. مىسالى، بيىلعى وقۋ جىلىندا 50 مىڭعا جۋىق وقۋشى ءبىرىنشى سىنىپقا قا­بىل­داندى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. ناتي­جەسىندە وقۋ سىنىپتارى تارلىق ەتىپ، 3 اۋىسىمدا وقىتۋ باستالدى. ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشەمىز، ءبىر كەزدەرى جىلىنا 20 مەكتەپكە دەيىن سالدىق. قازىر جىل سايىن 7-8 جاڭا نىساندى ىسكە قوسۋدامىز. سوسىن مەك­تەپتەگى ورىن تاپشىلىعى الما­تى قالا­سىنا جاقىن ورنالاسقان اۋدان­دار­دا قاتتى سەزىلىپ وتىر. جالپى، وبلىس تۇر­عىن­دارىنىڭ 60 پايىزى الماتى قالا­سى­نىڭ ماڭىن مەكەندەيدى. ياعني، مەگاپو­ليسپەن شەكتەسەتىن اۋدانداردا 1 ملن 200 مىڭ ادام تىرشىلىك ەتۋدە. قازىرگى كەزدە 3 اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىمەن اي­نا­لىسىپ جاتىرمىز، ولاردىڭ سانى – 33. قۋانىشتىسى، بۇل اۋماقتا اپاتتى مەك­تەپتەر جوق. جاڭادان 10 مەكتەپ سالى­نۋ­دا، ءدال قازىرگى قارقىندا 3 اۋىسىم­دى مەكتەپتەردى جويۋ ءۇشىن 21 مەكتەپ سالۋىمىز قاجەت. بۇعان 52 ملرد تەڭگە قار­جى كەتەدى. ماقساتقا 2021 جىلى قول جەت­كىزەمىز دەگەن سەنىمدەمىن.

– اكىم مىرزا، ەندى سۇحبات بارىسىن باس­قا ارناعا بۇرساق. جەتىسۋ ءوڭىرى ەل ەكو­نو­ميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر­­عان اگرارلى ايماق. ءوندىرىس وشا­عى كوپتەپ سانالادى. شاعىن جانە ورتا بيز­نەس گۇل­دەنگەن ءوڭىردىڭ ءبىرى. ەن­دەشە، ادام­داردىڭ تابىس پەن تۇرمىس جاع­دايىنا قاتىستى كوپ نارسە ايتۋعا بولاتىن شىعار؟

– ءوزىڭىز ايتقانداي، جەتىسۋ جەرىندە ەڭبەك كورىگى قىزىپ تۇر. جىل باسىنان بەرگى جەتىستىكتى جىپكە ءتىزىپ ەسەپتەسەك، وبلىستاعى ەڭبەك ونىمدىلىگى وتكەن جىلعا قاراعاندا 4 پا­يىزعا ءوستى. ياعني، اقتالعان تەردىڭ اقشاعا شاققانداعى مولشەرى 2 ملن 150 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ وتىر. ال وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ كولەمى – 5،5 پايىزعا ارتىپ، 85 ملن اقش دوللارى شاماسىندا. وسى جەردە ايماقتاعى نەگىزگى ءوندىرىس كوزى اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكەنىن ايتقان ءجون. بۇل باعىتتاعى جۇمىس قارقىندى. اتاپ ايتقاندا، رەسپۋبليكا كولەمىندە وندى­رىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى بويىنشا الماتى وبلىسىنىڭ ۇلەسى 17 پايىزدى قۇراپ، وڭىرلەر اراسىندا ءبىرىنشى ورىننان كورىندى. ال ونەركاسىپتىڭ ءوسۋ قارقىنى جەدەلدەپ، 10 ايدا 104،5 پا­يىز­دى قۇرادى، وسى جىلى ءوندىرىس كولەمى 1 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.

قازىر وبلىس ءۇشىن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى وتە وزەكتى. اتالعان باعدارلاما وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ الەۋەتىن تولىقتاي اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە جالپى سوماسى 89 ملرد تەڭگە بولاتىن 111 جوبانىڭ ىشىنەن بانكتەر 10،3 ملرد تەڭگەگە 20 جوبانى ماقۇلدادى. شا­عىن جانە ورتا بيزنەس­تە 252 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى، ولار شى­عاراتىن ونىمدەر مەن كورسەتەتىن قىز­مەت­تەردىڭ كولەمى بيىل 1،4 ترلن تەڭ­گە­گە دەيىن وسەدى. بيىلدىڭ وزىندە عانا «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە سوماسى 4،4 ملرد تەڭگەگە 232 كاسىپكەر كومەك الدى. ال ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ باع­دار­لاماسى بويىنشا 5،5 ملرد تەڭگەدەن اس­تام قارجىعا 1300 ميكروكرەديت بەرىلدى. وسىلايشا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي ەكى ەسە ارتتىرۋ مىندەتىنە قول جەت­كىزۋگە مۇمكىندىك مول.

– ءسىز وبلىستاعى اۋىل شارۋاشىلى­عىنىڭ دامۋىنا توقتالعان كەزدە قانت قىزىل­شاسىن ءوسىرۋ جايىنا باسا ماڭىز بەرەسىز. ءتىپتى جەتى­سۋداعى ءتاتتى ءتۇبىر ەگىس­­تىگىنىڭ كولە­مىن ارتتىرىپ، قانت زاۋىت­­تارىن ىسكە قوسقانى­ڭىز­دى ماق­تا­نىش­پەن ايتاسىز...

– شىنىندا، وبلىستا قانت قىزىلشا­سىن وسىرۋگە قاتىستى ەرلىككە پارا-پار جۇمىس ىستەلدى. بۇل مەنىڭ اكىم رەتىندەگى جۇ­مىسىمنىڭ ەڭ قيىن ءارى قۇرمەتتى كەزەڭى بولدى. راس، بىزگە دەيىن دە ايماقتا ءتاتتى ءتۇبىر ەگىلدى، قانت ءوندىرىلدى. بىراق، ءدال مىنانداي اۋقىمدا بولعان ەمەس. مەن ەلباسىنىڭ الدىندا وڭىردەگى قانت قى­­زىل­شاسىن ءوسىرۋ جايىندا ەسەپ بەر­گەندە، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «وبلىس­تىڭ مۇم­كىندىگى قازىرگىدەن دە جوعارى. توقتاپ قالعان ءوندىرىستى ىسكە قوسۋ ءۇشىن شيكىزاتتىڭ كولەمىن كوبەيتۋى كەرەك. ەلگە جۇمىس، ەڭ­بەكتىڭ وتەۋى بولۋى ءتيىس. جەتىسۋدىڭ داڭ­قى قىزىلشا وسىرۋمەن شىققان. وسى ءداس­تۇردى جاڭعىرتۋ كەرەك» دەپ تاپسىرما بەردى. جۇمىستىڭ ناتيجەسىن كوزبەن كورىپ وتىرسىزدار. ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاپ، ەلدىڭ ماڭدايتەرىن وتەۋگە جۇمىلدىق. ويلاپ قاراساڭىز، قازاقستان تۇرعىندارى جىل سايىن 480 مىڭ توننادان استام قانت تۇتىنادى ەكەن. الايدا ىشكى نارىقتا وتاندىق ءتاتتى شەكەر­دىڭ ۇلەسى از. اگروونەركاسىپ كەشە­نى دامىعان ەل ءۇشىن بۇل ويلاناتىن-اق جاع­داي. سول سەبەپتەن دە جەتىسۋ جەرىندەگى قىزىل­شا ءوسىرۋ ءىسى ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. بۇگىندە وبلىس ديقان­دارى قانت قىزىلشاسىنىڭ ەگىستىگىن 14 مىڭ گەك­تارعا جەتكىزدى. ودان الىناتىن ءونىم كولەمىن 500-520 تونناعا دەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بار. ال جينالعان قىزىلشادان 50-52 توننا تازا قانت الۋدىڭ قامى جاسالىپ جاتىر. وسى ماقساتتا وبلىستا قانت وڭدەۋمەن ەكى زاۋىت اينالىسىپ وتىر. ءبىرى كوكسۋ اۋدانىندا ورنالاسقان ءوندىرىس، ەكىنشىسى اقسۋ اۋدانىنداعى قانت زاۋىتى. ەكى زاۋىت تا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ اياسىندا تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدان ءوتىپ، از شىعىنمەن مول ءونىم شىعارۋعا نەگىزدەل­دى. قانت زاۋىتتارى نەگىزىندە تەك ماۋسىم­دىق كەزەڭدە عانا 3-4 اي جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىز ماۋسىمارالىق كەزەڭدە دە بوس تۇرماس ءۇشىن برازيليادان شيكىزات اكەلىپ، قامىس قانتىن شىعارۋىنا مۇمكىندىك جاساماقپىز. قىزىلشا وسىرۋشىلەرگە جىل سايىن سۋبسيديا بەرىلەدى، جانار-جاعار­ماي جەڭىلدىكپەن بەرىلەدى، سوڭعى جىل­دارى تەك قانا قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە باعىتتالعان 120 زاماناۋي تەحنيكا ساتىپ الىندى، فرانتسيا، گەرمانيا، دانيا­دان تۇقىم ساتىپ الىپ بەردىك. قانت قىزىل­شاسى تىنباي ەڭبەكتەنۋدى، ۇزدىكسىز باپتاۋ­دى قاجەت ەتەتىن ەڭبەك.

– بىرەر جىل بۇرىن قاپشاعاي قا­لا­سى­نىڭ ماڭىندا «مارەۆەن فۋد» كاسىپورنى­نىڭ اشىلۋىندا ءسىز «بۇل ينۆەس­تور­لاردى وزبەكستانعا قارجىسىن سال­عالى تۇرعان جەرىنەن ەرتىپ اكەلدىك...» دەگەن ەدىڭىز. سۇرايىن دەگەنىم، وبلىس­تىڭ ينۆەس­تيتسيا پورتفەلىندە ونعا جۋىق قو­ماق­تى جوبا بار ەكەن، ونىڭ العاش­قى­لا­رى ءونىم ءوندىرىپ، ەكونوميكاعا ۇلەس قوسا باس­تاپتى. جالپى، ينۆەستورلار ءۇشىن الماتى وبلىسى قانشالىقتى قولايلى؟

– جالعىز «مارەۆەن فۋد» ەمەس، ايماق­تاعى ينۆەستورلار قارجىسىنا اشىل­عان كاسىپورىندار تابىستى جۇمىس ىستەپ، ءوڭىردىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىر. مىڭ­داعان ادامعا جۇمىس تابىلدى. ەكونومي­كاعا قارجى قۇيدى. وتكەن جىلى نەمىستىڭ «Willo» كومپانياسى سورعى قۇرىلعىلارىن جاسايتىن زاۋىت اشتى، قۇنى 2،1 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالدى. 40 ادامدى جۇمىسقا الدى. جوعارىدا ايتقان «مارەۆەن فۋد» كومپانياسى 15،4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىپ، 523 ادامدى جۇمىس ورنىمەن قامتىدى. ال جاقىندا جامبىل اۋدانىندا اشىلعان «يمپەريا فۋد» ەت وڭدەۋ كەشەنىن بيىلعى جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك ينۆەستيتسيالىق جوباسى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى. جاڭا زاۋىت جىلىنا 8 مىڭ توننا ەت دايىنداۋعا قاۋقارلى. قازىردىڭ وزىندە سىرتقى نارىققا ءونىم جونەلتۋگە كىرىستى. كاسىپورىننىڭ ىسكە قوسىلۋىنا 2،9 ملرد تەڭگە ينۆەس­تي­تسيا تارتىلعان. 80 ادامعا جۇمىس تابىل­دى. جاڭا ءوندىرىس سويىلعان مال ەتىن قال­دىق­­سىز تۇتىنادى. ياعني، ءبىر مەزەتتە 12 مىڭ ىدىستى كونسەرۆىلەيتىن جەلى مەن 14 تون­ناعا دەيىنگى قان سۇيىقتىعىن كادەگە جا­را­تاتىن قوندىرعى جۇمىس ىستەپ تۇر. مۇن­دا قالعان سۇيەكتى ۇنتاقتاپ، ۇن جاساپ شىعاراتىن تسەح جانە بار. 

ءبىز ءوز تاراپىمىزدان قولايلى ينۆەس­تي­تسيالىق جاعداي تۋعىزىپ، ىسكەرلىك بەل­سەن­دىلىككە ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك جاساپ وتىرمىز. وسىنداي جۇمىستاردىڭ نəتيجەسىنىڭ ءبىرى – بيىلعى قازاندا وتكەن كەڭەيتىلگەن ينۆەستيتسيالىق فورۋم. وسى فورۋمدا ءبىز ءوڭىردىڭ مۇمكىندىكتەرىن تانىستىردىق. فورۋم نəتيجەسىندە قۇنى 860 ملن اقش دوللارى بولاتىن 13 مەمو­راندۋمعا قول قويىلدى.

– جەتىسۋدىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزى ينۆەستورلاردان بولەك، تۋريست تارتۋعا دا قولايلى عوي. بۇل سالانىڭ دامۋىنا قاتىستى قانداي تىڭ ويلارى­ڭىز بار؟

– قازاق ءتۋريزمىنىڭ بولاشاعى دەگەننەن شىعادى، مەن جاقىندا كەگەن اۋدانىنا بارعان ساپارىمدا قىزىق وقيعانىڭ كۋاسى بولدىم. بۇل اۋداندا كولساي بار، قا­يىڭدى كولى بار. تابيعاتتىڭ ءىنجۋ-مار­جانى عوي. سول كولسايعا باراتىن جولداعى اۋىلدىڭ ادامدارى قوناق كۇتۋگە بەيىم­دەلىپ قالىپتى. تۇرعىنداردىڭ قولىندا – اعىلشىنشا سوزدىك. شەتەلدىك قوناقپەن تىلدەسۋگە، تۇسىنىسۋگە توسەلىپ العان. ۇيلەرىن دە قوناق كۇتۋگە لايىقتاپ جوندەپ، ەتەك-جەڭىن جيناعان. دەمەك، ەلى­مىز­دەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋى ەلدىڭ مەنتا­لي­تەتىن وزگەرتۋگە اسەر ەتە باستادى. بۇعان تەك قانا قۋانۋ كەرەك. تۋريزم – تابىس كوزى عانا ەمەس، قازاق مادەنيەتىن الەم­گە تا­­نى­تۋدىڭ دا ءبىر جولى. ءبىز ءوز تارا­پى­مىز­­دان تۋريستىك ايماقتاردىڭ ينفرا­قۇرى­لى­مىن جاساقتاۋعا كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. الاكول جاعالاۋى بۇرىن قانداي ەدى، قازىر قانداي؟ دەمالۋشىلار سانى جىل سا­يىن كوبەيۋدە. بيىل تۋريستەر سانى 2 ملن ادامعا جەتتى. جالپى، 2025 جىلى الماتى وڭىرىنە كەلەتىن بولجامدى تۋريستەر لەگى 4 ملن ادامعا جەتەدى، ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىنىڭ نىساندارىنا عانا 3،5 ميلليون ادام كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. مۇنان بولەك الماتى ءوڭىرىنىڭ تاۋ كلاستەرىن دامىتۋعا اسا ءمان بەرىلۋدە. ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى كولەمى 111 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن تۇر­گەن شاتقالىنداعى «دولينا-3» تاۋ-شاڭعى كۋرورتى جانە «اپورت اق-تاس» كوپسالالى تاۋ-شاڭعى كەشەنى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. تاۋ كلاستەرى اۋماعىندا جىلىنا 1،5 ملن تۋريستكە قىزمەت كورسەتۋ جوسپارى تۇر.

– ءسىز جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحبات­تارىڭىزدا ايماقتاعى جەر تەلىمدەرىن ماقساتتى پايدالانۋعا، جايىلىمدىق، ەگىستىك القاپتاردى جۇيەلەۋگە، يرري­گاتسيالىق جۇيەلەردى قالىپقا كەلتىرۋگە قاتىستى جۇمىستاردى اياقتاۋ ءۇشىن قانداي دا بولسىن تاۋەكەلگە دايىن ەكە­نىڭىزدى ءجيى ايتاسىز. وبلىستىڭ اۋماعى ۇلان-عايىر، جەر جاعدايىن ءجىتى قاداعالاپ وتىراسىز با؟

– ءبىز وڭىردە جاسالىپ جاتقان اۋىل شارۋا­­شىلىعى القاپتارىنا اۋديت جۇرگىزۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ءىسىن ساپالى جانە ءوز ۋاقى­­تىندا اياقتاۋعا جاقىن قالدىق. سول سياق­­تى سۋ رەسۋرستارىنا، سۋمەن قامتۋ ينف­­را­­قۇرىلىمدارىنا، يرريگاتسيالىق جۇيە­­لەرگە تۇگەندەۋ جاساۋ ولاردى جون­دەۋگە، قايتا جاڭعىرتۋ­عا، قۇرىلىسىن جۇر­گىزۋگە، سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا ەن­گىزۋگە ناقتى جوس­پارلار جاساپ، ىسكە كىرى­سۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىزدە بۇل جۇ­مىستار ءجۇرىپ جاتىر، قۇجاتتاندىرۋدى اياق­تادىق. قازىرگى كەزدە ەسكەلدى، الاكول، اقسۋ، كوكسۋ اۋداندارىندا يسلام دامۋ بانكى­نىڭ قارجىسى ەسەبىنەن قالپىنا كەل­تىرۋ جۇمىستارى جاسالۋدا. 2023 جىل­عا دەيىن 138 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر­دى قالپىنا كەلتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، سونىڭ 40 مىڭى ىسكە قوسىلدى. جەر – ءوندىرىستىڭ ەڭ باستى فاكتورى. بۇل ماسە­لەدە ءتيىمدى جۇمىس ىستەمەي اۋىلدى دا، اۋىل شارۋاشىلى­عىن دا دامىتا المايمىز. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن دە جەر ماڭىزدى مانگە يە. ول – بابامىزدان قالعان قۇندى مۇرا. سوندىقتان جەرگە قاتىستى قانداي دا ءبىر زاڭسىزدىق ورىن الماۋى كەرەك. بۇگىنگە دەيىن الماتى قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى وبلىسقا تيەسىلى القاپتارعا جاسالعان تۇگەندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن جەر تەلىمدەرىن جەكەمەنشىككە بەرۋگە شىعارىلعان 1،5 مىڭ شەشىمنىڭ كۇشى جويىلدى. ناتيجەسىندە، 121 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى القاپ مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلباسى تۇركيا حالقىنا كوڭىل ايتتى

قازاقستان • بۇگىن، 14:17

قىزىلوردا: قازالىداعى قونىس توي

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

ۇقساس جاڭالىقتار