قوبىز. قازاقتىڭ قارا قوبىزى. وسى قوبىز دەگەن ءبىر ءسوزدىڭ وزىندە عانا قانشاما كۇي, اۋەز, دىبىستىق ۇيلەسىم باس قوسقان سىقىلدى.
قوبىز. قازاقتىڭ قارا قوبىزى. وسى قوبىز دەگەن ءبىر ءسوزدىڭ وزىندە عانا قانشاما كۇي, اۋەز, دىبىستىق ۇيلەسىم باس قوسقان سىقىلدى.
قازاقتىڭ قازاق يسىمەن بىرگە عۇمىر كەشىپ كەلە جاتقان قاسيەتتى قارا قوبىزدىڭ اتى اتالعاندا ءتىل ۇشىنا الدىمەن قورقىت اتا, ىقىلاس ەسىمدەرى ورالادى. قورقىتتىڭ ءجونى ءبىر باسقا. ال قۇرمانعازى, تاتتىمبەت, اقان سەرى, ءبىرجان سال سىندى الىپتارمەن قازاق مۋزىكا ونەرىنىڭ التىن عاسىرىن بىرگە جاساسقان ىقىلاس بابامىزعا دەگەن قالىڭ قارىنداس ەل ءىشىنىڭ ىقىلاسى ەجەلدەن-اق ەرەكشە بولعانىمەن, قۇدايدىڭ وڭ كوزى وعان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عانا شىنداپ تۇسكەن سياقتى. بايگەگە ءتۇسىپ سان سايگ ۇلىكتىڭ ىشىندە وزىپ كەلگەن قويلىبايدىڭ قوبىزىنداي بولىپ, ارداقتالعان الىپتارىمىز بەن ارىستارىمىزدىڭ مەرەيتويلارى شەرۋىنە ىقىلاس قوبىزى دا قوسىلا قۇيعىتقانداي اسەردەمىز.
قۇدىرەتتى قوبىزشى سازگەردىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە بيىل 170 جىل. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ وسى ەلەۋلى وقيعاسى تۇسىندا ىقىلاستى تانىپ بىلۋگە ەجەلدەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى بەلگىلى سازگەر, جازۋشى, مۋزىكا زەرتتەۋشىسى ءىليا جاقانوۆتى ەسكە الىپ قويعاننىڭ دا ارتىقتىعى بولماس. ىلەكەڭنىڭ «ىقىلاس» اتالاتىن ۇلكەن رومانى وقىرمان قاۋىمعا تيگەلى شيرەك عاسىردان استى. قازىر دە ۇلى قوبىزشىنىڭ كەيىنگى قياپاتتى ومىرىنەن وقتىن-وقتىن تەبىرەنىستى نوۆەللالار تۋدىرىپ قويىپ ءجۇر. وسىدان جيىرما جىلدىڭ ارىسىندا, قوبىزشىنىڭ 150 جىلدىعى قارساڭىندا «راۋان» باسپاسىنان «قوبىز اتاسى ىقىلاس» جيناعىن قۇراستىرىپ شىعارعان بولاتىن. ستسەناريىن ءوزى جازىپ, ءوز اۋلەتىمەن بىرگە ءوزى دەمەۋشى بوپ «قازاقفيلم» ستۋدياسىندا «ىقىلاس» اتتى تولىق مەتراجدى دەرەكتى فيلم تۇسىرگەن ەدى. بەلگىلى سۋرەتشى ماديار ىسقاقوۆتىڭ ۇلى قوبىزشى-كۇيشىنىڭ پورترەتىن جاساۋىنا كەڭەسشى بولعانى دا جادىمىزدا. ءبىزدىڭ دە ىقىلاس تۋرالى اڭگىمەنى ءىليا اعادان تىڭداۋعا ىقىلاستانعانىمىز وسى سەبەپتەن ەدى.
– ىلەكە, قورقىتتى اڭىزبەن ايالاپ, مىڭ جىلدان بەرى ۇمىتتىرماعان, ىقىلاستى ىقىلاس مۋزىكاسىنىڭ بيىگىنە جەتكەرگەن قوبىز ەمەس پە. وسى قازاقتىڭ قىل شەكتى قارا قوبىزىنىڭ نە قۇدىرەتى بار؟
– مىناۋ بايتاق تىلسىم دۇنيە – تابيعاتتاعى, جالپى جاراتىلىستاعى مىڭ-ميلليون دىبىستاردىڭ اناسى – ءۋىل. ادامنىڭ ءتىلى, اۋەزدى داۋىسى اۋەلى بەسىكتەگى ءسابي ۋىلىنەن باستاۋ الادى. سۇراپىل داۋىلعا اينالاردا جەل دە ءىشىن تارتىپ, ۇزاق-ۇزاق ۋىلدەيدى ەمەس پە. ال ەندى تەك قازاق ەمەس, جالپىالەمدىك مۋزىكا بىلگىرلەرىنىڭ زەرتتەۋلەرىنە زەر سالساق, بارلىق سيقىرلى دىبىس, سازدى اۋەن قوبىز ۋىلىنەن شىعادى, سكريپكا, ۆيولونچەلدىڭ, ىسىپ, ىزىپ وينايتىن اسپاپتاردىڭ ءبارىنىڭ تۇپكى اۋەزى قوبىزدا جاتىر. اكادەميك الكەي مارعۇلاننىڭ ەڭبەكتەرىندە قوبىزدى سوناۋ وعىز زامانىنان سايراتادى. مۇنىڭ ءوزى قوبىز ودان دا ارعى كوز جەتپەس كونە ۋاقىتتاردا جاساعان دەگەن ۇعىمعا جەتەلەيدى. شىڭعىسحان كەزەڭىندەگى الاساپىراندى, التىن وردانىڭ قۇلاعان قاسىرەتىن, نوعايلى ەلىنىڭ توز-توز بوپ ىدىراعان نالالى كۇندەرىن قازاقتىڭ ابىز جىرشىلارى قوبىزبەن تولعاعان. بىزگە جەتكەن جاناق, شوجە جىرلاعان ەپوستىق جىرلار قوبىزبەن ايتىلعان. «قوزى-كورپەش – بايان سۇلۋدىڭ» جاناق جىرلاعان نۇسقاسىنداعى عاجايىپ ءان «اق بايانعا» قوبىزشى بىتكەن تاڭداي قاعادى. وعان ۆيولونچەليستەر دە ىڭكار. بۇل – قازاقتىڭ ادەبي-مۋزىكالىق فولكلورىندا قوبىزدىڭ وتە ارىدەن تارتىپ ايرىقشا ورىن الاتىن تاعدىرىنا جارقىن مىسال.
ەل اۋزىندا قوياندى جارمەڭكەسىندە كۇي تارتقان ءجاسوسپىرىم ىقىلاسقا ءسۇيىنگەن جاناقتىڭ ءسوزى بار. سوندا قوبىزدى ادامشا سويلەتكەن ۇلى جاناقتىڭ ءوزى ىقىلاس قوبىزىن تىڭداپ وتىرىپ: «ءاي, شوجە, مىنا ءبىر قوبىز ءۇنى قايدا كەتىپ بارادى, جارقىنىم؟» دەگەندە, شوجە جۇلىپ العانداي: «ۋاي, قۇداي-اي, مەن جازعاندا كوز بار دەيسىڭ بە؟ بۇل قوبىزدىڭ ءۇنى كوز جەتپەسكە كەتىپ بارادى عوي» دەپتى.
– شوجەكەڭ شىن اۋليە ەكەن. سوندا ول ىقىلاس قوبىزىنىڭ عاجايىپ ءۇنى قازاق ساحاراسىنىڭ شەڭبەرىنەن اسىپ, الەمدى شارلايتىنىن بولجاپتى-اۋ.
– ونىڭ راس. ىقىلاس مۋزىكاسى «مىنەكي, قازاعىمنىڭ سازى» دەپ ەشكىمنەن ۇيالماي, قايتا ماقتانىشپەن تىڭداتارلىقتاي الەمدىك دەڭگەيگە شىرقاپ شىقتى. سوعان ءبىر-ەكى مىسال كەلتىرەيىن. قوبىزشى سىماتاي ۇمبەتباەۆ يتاليادا ىقىلاس كۇيلەرىن تارتقان كەزدە زالداعى حالىق ورىندارىنان تۇرا كەلىپ قوشەمەت كورسەتىپتى. «بىزدە سكريپكانىڭ ءپىرى پاگانيني بولسا, شىعىس ەلدەرىندە مىناداي عاجاپ اسپاپ بارىن ءبىرىنشى رەت كورىپ, ءبىلىپ, تىڭداپ وتىرمىز», دەسىپ تاڭدا
