سەمەي وڭىرىندەگى ءبىر اۋىلدىق وكرۋگ پەن ونداعى ورتا مەكتەپ ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەننەن بەرگى جەردە مەدەۋدىڭ اتىمەن اتالادى. جۋىردا اتالعان اۋىلدا ىسساپارمەن بولعانىمىزدا بۇرىننان ەستىپ قالىپ جۇرەتىن دەرەكتەرگە قايتادان ۇڭىلگەندى ءجون كورگەنبىز.
بىردەن ايتايىق, وقىرمان قاۋىمنىڭ ءبارى دەرلىك مەدەۋدىڭ ەسىمىنە سونشالىقتى قانىق بولماسا دا, كەمەڭگەر اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسىندا بەينەسى قاپىسىز سۋرەتتەلەتىن ونىڭ اكەسى ورازبايدى جاقسى بىلسە كەرەك. ءبىر وزىنە ءۇش مىڭ باس جىلقى بىتكەن سول ورازباي «ءبىرىنشى قۇدايىما, ەكىنشى شۇنايىما سەنەمىن» دەيدى ەكەن. شىندىعىندا, شۇناي – قۇت قونعان ءوڭىر. الگى ءۇش مىڭ باس جىلقى سول ءوڭىردى تولتىرىپ جايىلىپ جاتسا, ورازەكەڭ, ە, مالىم تۇگەل ەكەن دەپ كوڭىلى توق بولىپ جۇرە بەرەتىن كورىنەدى.
تاعى ءبىر اڭىزدا بۇل بابامىزدىڭ ەرتىستىڭ بويىنا قونىستانىپ جاتقان ورىس ساۋداگەرلەرىمەن قالايشا ساۋدا-ساتتىق جاساعانى تۋرالى جىر عىپ شەرتىلەدى. ياعني, ولارعا ءبىر ءۇيىر جىلقىنى ساتقاننان سوڭ ارادا بىرەر كۇن وتكەندە ورازەكەڭ ماڭىنداعى قوسشىلارىنا شۇناي تاۋىنىڭ باسىنا شىعىپ, سەمەي جاققا كوز سالىڭدارشى, شاڭ كورىنبەي مە ەكەن دەيتىن كورىنەدى. ايتقانداي-اق, ول جاقتان الدىمەن بۋداق-بۋداق شاڭ, ىلە الگى ءبىر ءۇيىر جىلقىنىڭ قايتىپ ورالىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. سوندا بۇل كىسى ىشىنەن مىرس-مىرس ك ۇلىپ تۇرادى ەكەن. ويتكەنى, سىرى وزىنە ءمالىم قۇلا ايعىردىڭ ءوز ءۇيىرىن ەرتىستەن ءجۇزدىرىپ ءوتىپ, شۇنايىنا امان-ەسەن جەتكىزەتىنىنە بەك سەنەتىن كورىنەدى. ءبىر قىزىعى سول, ەندى ول بۇل ءۇيىردى قارقارالى جاعىنان كەلگەن ساۋداگەرلەرگە قايتا ساتىپ, ورىستاردان قۋعىنشى كەلگەندە زامانىڭ تۇلكى بولسا, تازى بولىپ شال دەگەندەي, تۇك بىلمەگەن بولىپ, ساقالىن سيپاپ وتىرادى ەكەن.
بۇگىندە بۇعان كۇلگەنمەن, حاكىم ابايدى سوققىعا جىعۋعا بىردەن-ءبىر سەبەپكەر بولعان ورازبايدى جاقسى كورمەسەك كەرەك. ال سويتكەن ورازباي اباي دۇنيەدەن قايتتى دەپ ءسۇيىنشى سۇراعانداي بولىپ كەلگەن ءبىر اۋمەسەرگە دۇرە سوقتىرىپ, ەندى كىممەن ايتىسىپ, ەندى كىممەن ايقاسامىن, دەپ كوزىنە جاس الىپتى دەسەدى.
مەدەۋ اۋىلىنا ساپار بارىسىندا اۋىل اكىمى دارىن مۇحتار ۇلى مەن اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ باس مامانى قۋانىشبەك تەمىربەك ۇلى ءبىزدى شۇناي جاعىنا باستاپ الىپ بارعان. سول جولى وسى شۇناي وڭىرىندە جىلقى مالىن وسىرۋمەن جان-جاقتى اينالىسىپ جاتقان ايان جارىلعاپوۆ, شاعان ورازالين سىندى ازاماتتاردىڭ وڭدى تىرشىلىگىمەن تانىسقانبىز. اۋەلى قۇدايىنا, سودان كەيىنگى جەردە شۇنايىنا سەنىپ وتىرعان بۇل ازاماتتار تۋرالى كەيىنىرەك ءسوز قوزعاۋعا ۇلگەرەمىز دەپ ويلايمىز.
مىنە, زامانىندا ساي-سالانى ءتورت ت ۇلىكتىڭ ەڭ اسىلى – جىلقى مالىنا تولتىرعان ورازباي قاجىنىڭ زيراتىنىڭ باسىندا تۇرمىز. ءسوزدىڭ شىندىعىن ايتايىق, قاجىنىڭ زيراتى كۇتىمسىزدىكتەن توزىپ كەتىپتى. اعاش ەسىكتەرى سىنعان, قولدان قۇيعان كىرپىشتەرى ۇگىتىلىپ جاتىر. تەك كەزىندە سامارقانتتان العىزعان قىزىل قۇلپىتاس بىردەن كوزگە تۇسەدى. ەرتەرەكتە, ەگەر راس بولسا, وسى قۇلپىتاس تۇندە دە جارقىراپ تۇرادى ەكەن. قۇرامىندا فوسفور بولسا كەرەك. ال وسى قۇلپىتاسقا جازىلعان جازۋدى شاكەر اقىننان باسقا ەشكىمنىڭ وقىپ بىلۋىنە بىلىگى جەتپەپتى. 1831 جىلى ومىرگە كەلگەن ورازباي قاجى اققۇل ۇلى 1922 جىلى, ياعني جاسى توقساننان اسىپ بارىپ دۇنيەدەن ءوتىپتى. نە دەسەك تە, مىڭعىرعان مالدان, استاتوك بايلىقتان وعان بۇيىرعانى وسى سامارقانتتىڭ كوك تاسى عانا ما دەدىك.
مۇمكىن, ءبىزدىڭ مۇنىمىز دا كۇپىرشىلىك شىعار. ويتكەنى, ونىڭ ۇلى – مەدەۋدىڭ ەسىمى, جوعارىدا ايتقانداي, ءبىر اۋىل مەن ونداعى مەكتەپكە بەرىلىپ وتىر عوي. ال ونىڭ ءجونى جوق ەمەس. ياعني, مەدەۋ وسى وڭىردە العاش مەكتەپ اشقان كوزىقاراقتى ادام بولعان. سول شاقتا بۇل اۋىلعا ۇلتىمىزدىڭ ۇستازى بولعان احمەت بايتۇرسىنوۆ كەلىپ كەتىپتى دەگەن ءسوز بار. جاس مۇحتاردىڭ كەڭەسىمەن وكپە دەرتىنە شالدىققان سۇلتانماحمۇتتىڭ مەدەۋدىڭ ۇلى سانيازدىكىنە كەلىپ, قىمىز ءىشىپ ەمدەلەتىنى تاريحي شىندىق. ال مەدەۋدىڭ ابايدىڭ ۇلى تۇراعۇلمەن قۇدا بولاتىندىعى جانە راس اڭگىمە. دەمەك, ورازباي ۇرپاعى الاش ارىستارىمەن وتە جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان.
جوعارىدا ايتقانداي, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ مەدەۋدىڭ باسقا ۇلدارى دا ەل تانىعان ازامات بولىپ وسەدى. ايتالىق, بەرتىندە ومىردەن وزعان, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ يەگەرى ءابدىلماناپ قازاقتان شىققان العاشقى ارحەولوگتاردىڭ ءبىرى بولاتىن. مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قابىش بولسا, ا.ن.سىزعانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن باسپا اۋرۋىن ەمدەۋگە بايلانىستى قۇرىلعان ەكسپەديتسياعا قاتىسادى. وكىنىشكە قاراي, نەبارى قىرىق جاسىندا ومىردەن وزعان. مەدەۋدىڭ ءبىلال, ماۋكىل دەگەن ۇلدارى دا ءبىلىمدى ازامات بولىپ وسەدى.
سونىمەن, مەدەۋ اۋىلىندا كەزىندە وكتيابردىڭ 60 جىلدىعى اتىنداعى ورتا مەكتەپ بولىپ اشىلعا
