بۇگىنگى تاڭدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 14 پەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ سانى 770 مىڭنان اسادى. ولاردىڭ 470 مىڭنان استامى اۋىلداردا, 300 مىڭدايى قالالاردا تۇرادى. ياعني, وبلىستاعى حالىق سانىنىڭ 30%-دان استامىن جاستار قۇرايدى.
وبلىس اكىمى ا.مىرزاحمەتوۆ ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا وبلىستىق جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسىنىڭ 2012 جىلى اتقارعان جۇمىسىن تىڭداۋ بارىسىندا جاسوسپىرىمدەر تاراپىنان قىلمىستاردىڭ كۇن ساناپ ارتىپ بارا جاتقاندىعىن, ونىڭ الدىن الۋدا ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ ءالى دە بولسا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزە الماي وتىرعاندىعىن سىنعا الدى. سىنعا الىپ قانا قويماي, سۋ جاڭا باسقارماعا اتالعان ماسەلە توڭىرەگىندە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىمەن, ءبىلىم باسقارماسىمەن, اۋدان, قالا اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاساۋدى تاپسىردى.
ءوڭىر باسشىسىنان تاپسىرما العالى بەرى جاڭا باسقارما اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا بىرقاتار جۇمىستى قولعا الدى. اتاپ ايتار بولساق, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ, تۇنگى مەزگىلدە جاستاردىڭ كوپ شوعىرلاناتىن ورىندارىنا رەيدتىك شارالار وتكىزىلىپ ءجۇر. تۇركىستان, كەنتاۋ قالالارىندا «قىلمىسسىز بولاشاق» تاقىرىبىندا جاستارمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ, ولارعا ىشكى ىستەر بولىمدەرىنىڭ, پروكۋراتۋرانىڭ وكىلدەرى قاتىستىرىلدى. قاتىستىرىلىپ قانا قويماي, جاستارعا قىلمىس جاساعاننىڭ جازاسى جەڭىل بولمايتىندىعى, وقىعان بالانىڭ ءومىر جولى قاشاندا جارقىن ەكەندىگى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى.
ودان بولەك, «جاستار ورتالىعى» عيماراتىندا شىمكەنت قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپ باسشىلارىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىس پەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ تاقىرىبىندا» كەزدەسۋ بولىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, وبلىس اكىمىنىڭ بەكىتكەن جوسپارىنا سايكەس, ءار باسقارمانىڭ باسشىسى, اۋدان, قالا اكىمدەرى جاستارمەن كەزدەسىپ جاتىر. وسى كەزدەسۋلەردە دە باسشىلار وسكەلەڭ ۇرپاقتى قىلمىس اتاۋلىدان اۋلاق جۇرۋگە شاقىرۋدا. جوسپارعا سايكەس, جاستاردى, اسىرەسە, «قيىن» بالالاردى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسىمەن دە كەزدەستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەكتەپ وقۋشىلارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى اراسىنداعى قىلمىستىڭ تولاستاماۋى – وتباسىنداعى تاربيەنىڭ ناشارلىعىنان. اتا-انا تاراپىنان بالاعا دەگەن باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان. تاربيە دۇرىس بەرىلسە, بالاعا تۇراقتى باقىلاۋ بولسا, وندا قىلمىس سانى ءبىر جىلدا 43% پايىزعا ءوسىپ, 269 اتا-انا اكىمشىلىك جازاعا تارتىلمايتىن ەدى. دەگەنمەن, اتا-اناعا جازانىڭ جەڭىل ءتۇرىن قولدانۋ ارقىلى نەمەسە مەكتەپ پەن كوللەدج باسشىسىنا, تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارىنا, ءتىپتى, سىنىپ جەتەكشىسىنە قاتاڭ سوگىس, جۇمىستان بوساتۋ شارالارىن كورۋ ارقىلى جەتكىنشەكتەر اراسىنداعى قىلمىس سانىن ازايتا الامىز با؟ ماسەلە وسىندا. جاسىراتىنى جوق, بالانىڭ قىلمىسى ءۇشىن ۇستازدار قاۋىمى كوپ جازالانادى. ەگەر, مۇعالىمدەر جازاعا تارتىلا بەرەتىن بولسا, ولار ءوز كەزەگىندە شىنايى جاعدايدى جاسىرۋعا ءماجبۇر بولادى.
ءبىز مەكتەپ تالىمگەرلەرىنىڭ تاربيەسىنە مەكتەپ ينسپەكتورلارىنىڭ دا جاۋاپتى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, كامەلەتكە تولماعاندارمەن جۇمىس جاساۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جۇكتەلگەن. قازىر ولار وسى مىندەتتى اتقارۋعا قاۋقارسىز بولىپ وتىر. مۇمكىن, وبلىستاعى 1019 مەكتەپتى بار-جوعى 213 پوليتسيا ينسپەكتورى يگەرە الماي جاتقان شىعار. ونىڭ ۇستىنە ينسپەكتورلاردىڭ كوبىسى قىزمەتكە جاڭادان كەلگەن جاس ماماندار. وسى تۇستا ايتا كەتۋ كەرەك, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى اتالعان قىزمەتكە ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى قىزمەت ءوتىلى 3 جىلدان كەم ەمەس, پەداگوگ ماماندىعى بار قىزمەتكەرلەردى ورنالاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل باستاما ىسكە اساتىن بولسا, جاس ورەندەرىمىزدىڭ ءتارتىبى ءبىرشاما تۇزەلەر ەدى.
جالپى, وبلىستا 2012 جىلى كامەلەت جاسىنا تولماعاندار تاراپىنان جاسالعان 597 قىلمىس تىركەلگەن. 2011 جىلى بارلىعى 425 قىلمىس جاسالسا, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ولار 208-گە ارتىپ كەتكەن. جاسوسپىرىمدەر كوبىنە بۇزاقىلىق, بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ, توناۋ سياقتى قىلمىستارعا بوي الدىرادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى توناۋ فاكتىسى بويىنشا 141 قىلمىس انىقتالسا, 53 فاكت بۇزاقىلىق بويىنشا تىركەلگەن. قىلمىسقا كوبىنە 14-15 جانە 16-17 جاستاعى جاسوسپىرىمدەردىڭ باراتىندىعى انىقتالىپ وتىر. ياعني, ولار مەكتەپ وقۋشىلارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى.
2013 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا كامەلەت جاسىنا تولماعاندار جاساعان قىلمىس 30%-عا كەمىپ وتىر. بۇل جارتى جىل بويى جۇرگىزىلگەن جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى بولسا كەرەك.
داۋرەن دۇيسەباەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى.
