مۇددەلەستىك مۇراتى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ مالايزياعا مەملەكەتتىك     ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى ساپالىق جاڭا دەڭ­گەيگە كوتەرۋگە العىشارت جاسادى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ مالايزيا جاعىنىڭ شاقى­رۋى بويىنشا وسى ەلگە ساپارى بەسىنشى مارتە جۇزەگە استى. ساپار ما­قساتى ساياسي ۇنقاتىسۋدى جو­عا­رى دەڭ­گەي­دە دامىتۋ, ساۋدا-ەكو­نوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتى­ماق­تاس­تىقتى بەلسەندى ارناعا ءتۇسىرۋ بولدى. حح عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە مالايزيا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا­داعى مەشەۋ قالعان اگرارلى ايماقتان جاڭا يندۋستريالىق مەم­لەكەت دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ءسوي­تىپ, ءۇشىنشى مىڭجىلدىققا ەكو­نوميكالىق ءوسۋ قارقىنى مەن تۇرعىندار تابىسىنىڭ دەڭگەيى جونىنەن وڭىردەگى كوشباسشى ەلدەر قاتارىندا قادام باستى. ارينە, الەمدىك قارجى داعدا­رى­سى مالايزيا ەكونوميكاسىنا دا كەرى ىقپالىن تيگىزىپ, 2009 جىلى ەل ءىجو-ءسى 1,8 پايىزعا تومەندەدى. ۇكىمەتتىڭ 2009-2011 جىلدارعا ارنالعان داعدارىسقا قارسى شارالار پاكەتىنىڭ ناتيجەسىندە ءوسۋ قارقىنىن قالپىنا كەلتىرۋگە قول جەتكىزىلدى. قازىرگى كەزدە مالايزيا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە تۇر. ن.رازاك ۇكىمەتىنىڭ باستاماسى بويىنشا 2020 جىلعا قاراي ۇلت­تىق ءىجو كولەمىن ەكى ەسەلەندىرۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك دامۋ باع­دارلاماسى قابىلداندى. ول «ترانسفورماتسيانىڭ جاڭا سايا­سا­تى» دەپ اتالادى. بۇگىندە بۇل ەل ءوزىن الەمگە ەكونوميكالىق جاعى­نان دامىعان مۇسىلمان مەملەكەتى رەتىندە مويىنداتۋعا ۇمتىلىپ وتىر. مالايزيا – وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى اسسوتسياتسياسىنىڭ (اسەان) نەگىزىن قالاۋشى مەم­لەكەتتەردىڭ ءبىرى جانە وسى ۇيىم­نىڭ قاۋىپسىزدىك جونىندەگى وڭىرلىك فورۋمىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى. سون­داي-اق يسلام ىنتىماق­تاس­تى­عى ۇيىمى (يىۇ) مەن باسقا دا بەدەلدى وڭىرلىك بىرلەستىك­تەر­دىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. 2007-2008 جىلدارى بۇل ەل يىۇ-عا توراعالىق ەتتى. مالايزيا باسشىلىعى قا­زاق­ستان­نىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تابىستارىن جوعا­رى باعالاپ قانا قويماي, وتا­نى­مىزدى ورتالىق ازياداعى سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىرادى. ماسەلەن, رەسمي كۋالا-لۋمپۋر قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ازيا­دا­عى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شا­رالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك) شاقىرۋ تۋرالى باستا­ما­سىن قولداپ, بۇگىندە فورۋمعا بايقاۋشى مارتەبەسىن يەلەنگەن. ساپاردىڭ ساياسي قىرىنا كەلسەك, بيىل ەكى ەل اراسىندا ديپ­لو­ماتيالىق قارىم-قاتىناس ورنا­عا­نىنا 20 جىل تولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى مالايزيانىڭ جو­عار­عى بيلەۋشىسى سۇلتان ابدۋل حاليم مۋادزام شاح يانگ-دي-پەر­تۋان اگونگ ءحىV-پەن ول جوعارى مەملەكەتتىك لاۋازىم يەلەنگەن 11 ءساۋىر­دەن كەيىن كەزدەسكەن شەتەلدىك ال­عاش­قى مەملەكەت باسشىسى بولدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مالايزيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى نادجيب تۋن رازاكپەن كەزدەسكەننەن كەيىن ۇيىمداستىرىلعان ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىندا اتاپ كورسەتكەندەي, ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى مەملەكەتتەردىڭ الەۋەتىنە ەش ءساي­كەسپەيدى. سوندىقتان ساپار­دىڭ نەگىزگى ماقساتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا تەرەڭدەتۋ بولىپ تا­بىل­دى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا سون­داي-اق 14 جىلدان بەرى جۇ­مىسى توقتاپ تۇرعان قازاقستان-مالايزيا بىرلەسكەن  ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق كوميتەتىنىڭ (بسەك) قىزمەتىن قايتا جانداندىرۋ ار­قى­لى ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدوم­ستۆوارالىق بايلانىستارعا جاڭا­شا سەرپىن بەرۋگە ۇمتىلىس تانى­تىلدى. مالايزيا كومپانيالارى ەنەر­گەتيكا, مينەرالدىق رەسۋرستار ءون­دىرۋ, مۇناي-حيميا, اۋىل شارۋا­شىلىعى, قۇرىلىس جانە قارجى سالالارىندا بىرلەسكەن جوبالار جاساپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. مالاي تا­رابىنىڭ مۇناي حيمياسى سالا­سىنداعى ۇلكەن تاجىريبەسىن ەسكەرە كەلگەندە, جوعارى ساپالى مۇ­ناي حيمياسى ءونىمىن الۋ ماق­سا­تىندا جانە قولدانىستاعى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن تە­رەڭ­دەي وڭدەيتىن تولىق تەحنو­لوگيالىق تسيكل قۇرۋ ءتيىمدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ماقساتىندا مالايزيادان ينۆەستيتسيا تارتۋ پايدالى. وسى قاتار­دا مالايزياعا قازاقستان قار­جى­سى دا ارتىقتىق ەتپەيتىنى ءتۇسى­نىك­تى. جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىس­سوز­دەر كەزىندە اتالعان باعىتتاردا بىرقاتار ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسە­كەشەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ەكى ەل كومپانيالارى اراسىنداعى بيزنەس-فورۋم بارىسىندا دا اتالعان تاقىرىپ بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلى پىكىر الماسىلدى. وسى نەگىزدە ەكىجاقتى تانىس­تىرىلىمدار بولىپ ءوتتى. بيزنەس-فورۋم ناتيجەلەرى كوپ كەشىكپەي ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرەتىنى كۇمانسىز. اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق تا اي­تار­لىقتاي مۇمكىندىكتەرگە يە. 2005 جىلى قاز