قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن», «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىلەرىنىڭ يەگەرى باۋىرجان حاليوللانىڭ شىعارماشىلىق كەشىنە ارنايى كەلگەن تانىمال تۇلعالار كوپ بولدى. ولاردىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى ءاسانالى ءاشىموۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمەشىلەر وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى, قوعام قايراتكەرى, اقىن ءجۇرسىن ەرمان, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى, ءانشى-كومپوزيتور التىنبەك قورازباەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەرەكە قۇلكەنوۆ, بەلگىلى اقىن, «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى عالىم جايلىباي, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اقىن سۆەتقالي نۇرجان, «دارىن» مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ءانشى, جىرشى بەرىك ءجۇسىپوۆ, ايتىس اقىندارى بەكارىس شويبەكوۆ, مۇحتار نيازوۆ, جانداربەك بۇلعاقوۆ جانە باسقالارى قىرقىندا قامال العان ازاماتتىڭ ابىرويىن ودان ارمەن اسقاقتاتىپ كەتتى.
اقىننىڭ مەرەيتويى ونىڭ تۋعان اۋىلى – سىرىم اۋدانىنا قاراستى قوسوبا اۋىلىندا باستالدى. تۋعان جەر كىم-كىمگە دە ىستىق قوي, دەگەنمەن كىندىك قانى تامعان اۋىلىنا باۋىرجانداي ەڭبەگى سىڭگەن, باۋكەڭدەي قامقور بولىپ جۇرەتىن ازامات سيرەك. اقىن قاشان دا تۋعان اۋىلىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جوعارىعا جەتكىزىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە اتسالىسىپ جۇرەدى. بۇگىنگى شىعارماشىلىق كەش وتكەن ساۋلەتتى مادەنيەت ءۇيىنىڭ بوي كوتەرۋىنە دە باۋىرجان حاليوللا تىكەلەي مۇرىندىق بولعانىن ەل-جۇرت جاقسى بىلەدى. اتاعى التى الاشقا جايىلعان ارداقتى ازاماتتاردى اياداي اۋىلىنا الىپ كەلىپ, كوڭىلدەن كەتپەستەي كەش سىيلاعان اقىن ۇلىنا بۇل جولى دا جەرلەستەرى شىنايى ريزا بولدى. كەش بارىسىندا باۋىرجان سىيلىق الۋدان باس تارتىپ, كەرىسىنشە مەرەيتويدىڭ مەيماندارى – «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ ارداگەرى, ديكتور باقىتجامال ەرمانوۆا مەن باعدات اشىموۆاعا, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى قۇرىلىسشىسى, بەلگىلى كاسىپكەر قۇسايىن ۋاقباي ۇلىنا, بەلگىلى ايتىس اقىنى مۇحامەدجان تازابەكوۆكە, كاسىپكەر, ونەر جاناشىرى تۇرسىن تاستەكەەۆكە, اقىن سۆەتقالي نۇرجانعا, جىرشى بەرىك جۇسىپوۆكە, اقىن, «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جاناربەك اشىمجانعا, ءدىن قايراتكەرلەرى ەركىنبەك شوقاي مەن باۋىرجان ءالي ۇلىنا, ورالدىق اقىن قىزدار, ايتىس ارداگەرلەرى شولپان قىدىرنيازوۆا, داريعا مۇشتانوۆا, ۇزىلدىك ەلەۋبايقىزىنا, قوسوبا اۋىلىنىڭ ارداقتى اقساقالدارى تولەۋ مەن ەرگەن اتاعا, اق جاۋلىقتى ءمادينا اپايعا سىي-سياپات تاراتتى. ال ءاسانالى, ءجۇرسىن, التىنبەك اعالار قوسوبادان ات ءمىنىپ, زەرلى قامشىلى بولىپ قايتتى.
باۋىرجان حاليوللانىڭ مەرەيتويىنا وراي سىرىم اۋدانىندا باقتىعۇل ويشىباەۆ اتىنداعى جاس تىلشىلەر بايقاۋى جانە جاردەم تىلەكوۆ اتىنداعى جاس اقىندار بايقاۋى ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. جىمپيتى اۋىلىندا بولعان شارادا وسى سايىستاردىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. جەڭىمپازدار ماقتاۋ قاعازى مەن سىيلىقتارىن تانىمال تۇلعالاردىڭ قولىنان الىپ, ءماز بولىستى. تاعى ءبىر ۇلكەن وقيعا – جىمپيتى سەلوسىندا اقىن ءجۇرسىن ەرمان اتىنداعى ايتىس مەكتەبىنىڭ اشىلۋى بولدى.
ارينە, ەكى كۇنگە سوزىلعان مەرەيتويلىق شارالاردىڭ نۇكتەسى حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا وتكەن كەشتە قويىلدى. كورەرمەنگە ورىن جەتپەي, كوپ ادام تىزە بۇكپەي تىك تۇرسا دا, قاباعىن شىتقان ەشكىم بولمادى. شىعارماشىلىق كەش يەسى تۋرالى شاعىن فيلمنەن اقىننىڭ ەسىمىن اتاسى حابيبوللانىڭ «باۋىرجان مومىش ۇلىنداي باتىر بولسىن» دەپ ىرىمداپ قويعانىن بىلدىك.
- وسى كەشكە مەن ۇزاق ۋاقىت دايىندالدىم. اللا تاعالا عۇمىر بەرسە, اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆ ايتقانداي, «مەن بارلىق جيعان-تەرگەنىمدى ءبىر تاماشا توي قىلىپ وتكىزەمىن» دەپ ارمانداپ ەدىم. ەشكىمنىڭ مازاسىن المادىم, ءوز كەشىمدى ءوزىم وتكىزەيىن دەدىم. وسى كەشكە الىس-جاقىننان كەلگەن اياۋلى كورەرمەنگە, مارتەبەلى مەيماندارىما قۇرمەتىم شەكسىز! بۇگىنگى كەشتە مەن ولەڭ وقىپ, ءوزىمنىڭ اندەرىمدى تىقپالاپ مازالارىڭىزدى المايمىن. اۋزى دۋالى, ەل تانىعان تۇلعالار ساحناعا شىعىپ, ەلمەن سۇقباتتاسا, مەنىڭ ماقساتىم وسى, - دەدى ساحناعا شىققان اقىن.
ەكى ساعاتقا جەتپەي وتە شىققان شىعارماشىلىق كەشى اقىننىڭ ءوزى ايتقان ۇدەدەن شىقتى. ادەمى كەشتىڭ كورىنىسى كوپتىڭ كوڭىلىندە قالدى. ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ ءوز يىعىنداعى ەسكى شاپانىن سىلكىپ-سىلكىپ الىپ, باۋىرجانعا جابا سالعانى, «قىز جىبەك» فيلمىندە تولەگەندى «ولتىرگەنمەن», قوسوبانى كورمەپ ەدىم, كورسەتكەنىڭە راحمەت!» دەگەن ءسوزى كورەرمەنگە كوڭىلدى كۇلكى سىيلادى.
- ارعى-بەرگى قازاق ادەبيەتىندە 40 جاسىن تويلاعان جالعىز اقىن – ساكەن سەيفۋللين بولاتىن. سوۆەت ۇكىمەتى ساكەننىڭ ومىراۋىنا وردەن تاقتى, جارىق دەگەن تەمىرجول بەكەتىن اقىن اتىنا بەردى, استىنا «زيل» دەگەن ماشينا مىنگىزدى, بىراق كەلەر جىلى الدى دا اتىپ تاستادى. ساكەن سياقتى, باۋىرجاننىڭ دا قىڭىر-قيسىق مىنەزى كوپ, سوڭى قالاي بولارىن قۇداي ءبىلسىن؟! – دەپ ەلدى ءبىر كۇلدىرىپ العان ءجۇرسىن ەرمان ارى قاراي ولەڭ وقىپ كەتتى:
كوتەرىپ بورەنەنىڭ اۋىر جاعىن,
سەنبىلىك جاساپ ءجۇرسىڭ, باۋىرجانىم.
ءوزىڭنىڭ قيلى-قيلى تاعدىرىڭمەن
وزگەرتىپ ءومىر زاڭىن, ءداۋىر زاڭىن.
تۋعانمەن جەردىڭ ءتۇبى قوسوبادا,
كۇمىلجىپ قالعان جوقسىڭ بوساعادا.
ورتاعا كيىپ-جارىپ كىرىپ كەلدىڭ,
بولام دەپ ىنىگە دوس, دوس اعاعا.
ايتىستىڭ اسپانىندا قاعىپ قانات,
قاسقايىپ ايتا ءبىلدىڭ حالىققا دات.
جايىققا قايىق سالعان بالىقشىدان
سەن عانا تىلەيتۇعىن بالىققا باق.
باسىڭا بيلىك قامشى ۇيىرگەنمەن,
شىعادى اششى داۋسىڭ كۇيىنگەننەن.
ورالدان شىققان جالعىز دون كيحوتسىڭ
سوعىسىپ كەلە جاتقان ديىرمەنمەن.
كورگەنمەن ونەر ءۇشىن كورەسىنى ءار,
دەمەيسىڭ ساداق قيراپ, جەبە سىنار.
باتىستىڭ اقىندارى باقىتتى ەكەن,
مۇزجارعىش الدا سەندەي كەمەسى بار.
بارىندا بويدا قۋات, قولدا كۇشىڭ,
قورعايسىڭ ەل نامىسىن, جەر نامىسىن.
جولىعىپ قالا كورمە جالعىز وققا,
جونىنان سيپاتپايتىن جولبارىسىم!
وتكىزىپ جاتىرسىڭ-اۋ ءبارىن باستان,
قادىرىڭ قاشقان كەزدە قارىن دا اشقان,
سوتتالماي قۇتىلعانىڭ جاقسى بولدى,
تۇلپار دەپ ەسەك باققان قارىنداستان.
بۇل ءومىر – كۇندە ايتىس, كۇندە سىناق,
بارادى باۋىرلارىڭ مىنگەسىپ ات.
قايتاسىڭ ساعىنايدىڭ اسىنان دا
قۇلاگەردى ءولتىرىپ, جۇلدەسىن اپ.
ۇيرەنسىن ونەگەڭنەن ۇيرەنسە ەلىڭ,
تاعدىرىن كەشىپ ءجۇرسىڭ جيرەنشەنىڭ.
جومارت بوپ جۇرتقا شۇلەن تاراتقانمەن
سيراعىڭ شىعىپ جاتىر ۇيدەن سەنىڭ!
بۇل كەشتە اعا قالامگەرلەر ءىزىن باسقان ءىنى اقىننىڭ بەدەل-باعاسىن شىن مويىنداپ, ىزگى لەبىزىن ايامادى.
- 2014 جىلى «جىر مارجانى» اتتى قازاق پوەزياسىنىڭ ون تومدىق انتولوگياسىن شىعاردىق. وسى جيناقتىڭ سوڭعى توبى جاس اقىندارعا ارنالدى. وسى جيناقتىڭ العاشقى بەتى وسى باۋىرجاننىڭ ولەڭىمەن باستالدى. فاميلياسى «ح»-دان باستالسا دا, «باۋىرجان نەگە ءبىرىنشى تۇرادى؟!» دەپ ءبىر دە ءبىر ادام ايتپادى. ويتكەنى باۋىرجاننىڭ شىعارماشىلىعى – بۇكىل جاس بۋىنعا ۇلگى بولاتىن ولەڭ ەدى! – دەدى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
- قىرىعىندا نە دەيىن شايىر ۇلعا؟!
بىرگە جۇزگەن ولەڭنىڭ قايىعىندا.
سەنەن جاقىن ءىنى جوق باي ۇلىندا,
باۋىرجان حاليوللا!
جانىن ونىڭ دوس تۇگىل جاۋى ۇعاتىن,
ارپالىسىپ ارسىزبەن اۋىراتىن,
ءانى جاقىن جانىما, ءبارى جاقىن
حاليوللا باۋىرجان – باۋىر اقىن! – دەدى عالىم جايلىباي.
- كوگەنىن ەرتە اعىتىپ كورپەش ويدىڭ,
باۋىرجان, بالالىقتان ەرتە ەسەيدىڭ.
ەل كۋə شىعانداعان شابىسىڭا,
جۇيرىكتەي شىعاسالما جەلكەسى ويدىم.
كەلدىڭ دە الماتىعا ساياقسىدىڭ,
ەستە ەدى قۋىرىلعانى قاي اپشىنىڭ؟!
تىزگىنىڭدى əر جەردەن ءبىر تارتىپ ءجۇردىڭ,
اتىنداي الاقاشپا ساياتشىنىڭ.
جاتقاندا قالىڭىندا جۇرت ۇيقىنىڭ,
سىرلاستىڭ اق قايىڭنىڭ سىلكي ءتۇبىن.
جىردىڭ جۇيرىگىنە اينالدىڭ الاش ءۇشىن,
جىرىندى ج ۇلىگى ەمەس جىمپيتىنىڭ.
قوزادى اندا-ساندا ارقاڭ بىراق,
قوسام دەپ الامانعا قاڭتاردىڭ ات.
اساۋداي تىك شاپشيتىن مىنەزىڭ بار,
ەسەكتى جەك كورەسىڭ سالپاڭقۇلاق.
...تىلەگىن مەن ايتپايمىن جۇرتتىڭ جاۋىر,
باتاسى بولسىن مəڭگى ۇلتتىڭ قابىل.
ون بەسىندە تانىسقان جايىققا كەپ,
تۇرىمتايداي تۇلعاڭدى تۇتتىم باۋىر – دەپ اعىنان جارىلدى اقىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق «الاش» əدەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى دəۋلەتكەرەي كəپ ۇلى.
- ولەڭنىڭ اساۋ ق ۇلىنى باۋىرجان بالامىز بۇگىن 40-قا تولىپ جاتىر, «قىرقىنان» شىعىپ جاتىر بالامىز! مەن باۋىرجاننىڭ اناسىنان ۇلكەنمىن, اناسى رەتىندە تالاي مارتە باتامدى بەرگەنمىن. بۇگىن دە باتامدى بەرەمىن! باۋىرجان تەنتەك دەيمىز, اقىن جانى ەركىندىك اڭسايدى. باۋىرجان كىندىگىن كەسكەن توپىراق – الاشتىڭ ارىستارىنىڭ توپىراعى. ول - قادىر مىرزا ءالىنىڭ توپىراعى. كەشەگى كۇنى كولبيننىڭ الدىندا قاسقايىپ تۇرىپ سويلەگەن جۇباننىڭ ەلىندە تۋسا, باۋىرجاننىڭ باتىر بولماۋعا قاقى بار ما؟! – دەدى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا.
-قوعامدى سىناپ, ۇلتتى تارتىپكە شاقىرۋ ءۇشىن ادام اۋەلى ءوزىنىڭ قانىن اعىزىپ, ءوزىن اشكەرەلەۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ءوزىن اياماعان ادامنىڭ ءبىرى – اباي بولسا, اقىننىڭ سول مىنەزى باۋىرجاندا دا بار. ءوزىن ايامايتىن اقىن ەشكىمنىڭ بەت-اجارىنا قارامايدى. بەسىكتەن بەلى, ەسىكتەن ءوزى شىققاننان بەرى باۋىرجاننىڭ دا جاعاعا جارماسىپ, ىزدەپ كەلە جاتقانى – ادىلەت, شىندىق, اقيقات! جىگىتتىڭ ءومىرى – ەلىنىكى, ءولىمى – وزىنىكى. اينالايىن, ءومىرىڭ ەلىڭدىكى بولسىن! – دەپ تىلەك ايتتى شايىر ايتمان – سۆەتقالي نۇرجان اقىن.
بۇل كەشتە باۋىرجان حاليوللانىڭ قازاق ايتىس ونەرىندەگى ورنى, قايراتكەرلىگى تۋرالى دا جىلى سوزدەر كوپ ايتىلدى. ول باسقاراتىن قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ بۇكىل وڭىردەگى ۇلكەن ونەر جارشىسىنا, مادەنيەت ناسيحاتشىسىنا اينالعانى ءسوز بولدى. كەيبىر ايتىس اقىندارى ماسىلدىق پسيحولوگيامەن جۇرسە, باۋىرجان كەرىسىنشە وسى ايتىستىڭ شارۋاسىمەن كوپ جۇگىرىپ, ۇيىمداستىرىپ, باتىستاعى تالاي-تالاي جاس اقىنعا جول سىلتەپ, تالانتىن اشقانى جاريا بولدى. جاقسىنىڭ جاقسىلىعى ايتىلعان, نۇرى شالقىعان اسەرلى كەش بولدى. شىعارماشىلىق كەشتى جۇرگىزگەن جاناربەك ءاشىمجان دا كەيىپكەرلەرىنىڭ كوڭىلىن ءوسىرىپ, سيپاتىن كەلىستىرىپ, ەرەكشە شەبەرلىك كورسەتتى.
- باۋىرجان ءوزىنىڭ تۋعان كۇنىندە اڭىز بولعان سۇڭعىلالار مەن كوريفەيلەردى, «اتتارىنان ات ۇركەتىن» ازۋلى اقىندار مەن ەلگە بەلگىلى ونەرپازداردى تۋعان ەلمەن, اۋىل ادامدارىمەن قاۋىشتىردى. وزىنە ەمەس, ەلگە قىزمەت ەتتى. وزىنە ەمەس, قوناقتارىنا قۇرمەت كورسەتتى. زالدىڭ بۇگىنگى قول سوعۋى بولەك بولدى! بۇل – جۇرەكجاردى كەش بولعانىنىڭ بەلگىسى. ويتكەنى باۋىرجاننىڭ ءوزى دە شىنايى, فالش دەگەندى بىلمەيتىن, نە نارسەنى دە اشىق ايتاتىن ادال ازامات قوي, - دەيدى وسى كەشتىڭ ءبىر كورەرمەنى, بەلگىلى پەداگوگ عالىم سۆەتلانا باقىشەۆا.
بۇل – كوپشىلىكتىڭ شىنايى پىكىرى.
باتىس قازاقستان
