قوعام • 29 قازان، 2019

جاستىعى جاراسقان تەاتر

162 رەت كورسەتىلدى

ونەر قالىپقا باعىنبايدى. تەاتر تالعامدى، ساحنا جاڭا­شىلدىقتى سۇيەدى. حاس سۇلۋدىڭ كوز جاسىنداي ءمولدىر ونەرگە (ع.مۇسىرەپوۆ – اۆت.) ءتان وسى ءبىر دارالىقتى تۋ ەتكەن ەلىمىزدىڭ ەرەكشە تەاترلارىنىڭ ءبىرى – نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ جاستار تەاترى ءحىىى تەاتر ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعىن ۋيليام شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسىمەن ءتۇردى.

شەكسپيردى ساحنالاۋ – شەبەرلىك سىناعى

ءار قويىلىم وزىندىك ەرەكشە­لىككە يە دەسەك تە، جاستار تەاترى رەپەرتۋارىنداعى ۇزدىك سپەك­تاكلدەردىڭ كوشىن رەجيسسەر نۇر­­قانات جاقىپباي ساراپتا­ۋىندا قويىلعان ايتۋلى كومەديا باستايدى دەپ باتىل ايتا الامىز. سوندىقتان دا بولسا كەرەك، 6 جىل­ بويى انشلاگپەن ءوتىپ كەلە جات­قان ايگىلى كومەديا بىرنەشە جىل قاتارىنان ماۋسىماشار جاڭالىعىنا اينالىپ، ءار جاڭا ماۋسىمدا كورەرمەنىن مەرەكەلىك كوڭىل كۇيدە قارسى الىپ كەلەدى. ۇجىم بيىل دا سول داستۇرىنەن جا­­ڭىلمادى. عيمارات فويەسىندەگى مەرەكەلىك كونتسەرتپەن باستالعان تەاتر دۋمانى ءارى قاراي يتاليالىق كارناۆال ستيلىندە قويىلعان جار­قىن بوياۋلى «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسىنا جالعاستى.

الەمدىك كلاسسيكانىڭ التىن قورىنان ويىپ ورىن بەلگىلە­گەن اعىلشىن دراماتۋرگى ۋ.شەكسپير­دىڭ «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسى قا­زاقى تابيعاتپەن ەتەنە ۇندەسەتىن بىرەگەي تۋىندىلاردىڭ ساناتىندا. ۇلتتىق ساحنادا ەڭ العاش 1943 جىلدىڭ 16 قازانىندا ماسكەۋدىڭ ا.لۋناچارسكي اتىنداعى تەاتر جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ تا­جى­ريبەلى مۇعالىمدەرى و.پىجوۆا مەن ب.بي­بي­كوۆتىڭ قولتاڭباسىندا كو­رەر­­مەن نازارىنا ۇسىنىلعان قو­يى­لىم 2013 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىن­دا جاستار تەاترى تورىندە قا­زاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­­راتكەرى نۇرقانات جاقىپباي رە­جيس­سەرلىگىمەن زاماناۋي ۇلگى، جا­ڭا­شىل لەپتە ءۇن قاتقان بولاتىن.

دراماتۋرگيا ءدۇلد ۇلى قالتاي مۇحامەدجانوۆتىڭ سوزىمەن ايت­ساق، شەكسپير شىعارماسىن ساح­ناعا قويۋ – ءاربىر ونەر يەسىنىڭ بۇ­عاناسى بەكىپ ەسەيۋىندەگى ۇلى ەم­تيحان. ال جاستار تەاترىنىڭ وسى سىناققا باتىلدىقپەن كە­لىپ، كلاسسيكالىق كومەديانىڭ پەر­نە­سىن ءدوپ باسۋى ۇلكەن جەتىستىك دەر ەدىك.

قويىلىمنىڭ اۋەلگى ەرەكشە­لىگى ساحنالاۋ جۇمىسىنا قويۋشى رەجيسسەردەن بولەك، بەكبولات قۇر­مانعوجاەۆ پەن داۋرەن سەر­عازين قولتاڭباسىنىڭ كىرىكتىرىلۋى دەر ەدىك. ءۇش بىردەي رەجيسسەردىڭ جۇ­مىلا جاساسقان جۇمىسى جاس­تار تەاترى ساحناسىنا استارلى ءازىل مەن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي­دىڭ ات­موس­فەراسىن الىپ كەلدى. رە­جيس­سەرلىك ۇتقىر شەشىمدەر، مۋ­زىكا مەن بي ۇندەستىگى، دەكورا­تسيا جانر ەرەكشەلىگىنە ساي ۇتىمدى ۇيىم­داستىرىلعان. قويۋشى سۋرەتشى ەرلان تۇياقوۆ بەينەلەگەن ساحنا سۋرەتىنەن اناۋ ايتقانداي كلاس­سيكالىق كارتينا مەن باي رەك­ۆيزيتتى كوزىڭىز شالماۋى مۇمكىن. ەسەسىنە مۇندا كەڭىستىك بار، ءتىرى ساحنا بار، قاجىرلى ەڭبەك بار. ءاربىر اكتەردىڭ دەم الىسى مەن جۇ­رەك ءلۇپىلى بىتە قايناسىپ، ءبىر­تۇتاس دۇنيەگە اينالىپ كەتكەنىن شىمىلدىق اشىلعاننان-اق ايقىن سەزىنەسىز. ءسويتىپ ليۋچەنتسيو (داۋ­­رەن سەرعازين) مەن ترانيو (ەربول تىلەۋكەنوۆ) سۇيرەپ شىعار دوڭ­گەلەكتەي زامانا كەرۋەنىمەن بىرگە سپەكتاكل تىزبەگى دە دوڭگە­لەنىپ جۇرە بەرەدى. سول كوشكە ىلە­سىپ كو­مەديا ىشىنە قالاي ەنىپ كەت­كە­نى­ڭىزدى ءتىپتى اڭعارماي دا قالاسىز.

 كاتارينا – مىقتىلاردىڭ ۇلەسى

انە، ساحناعا قامشىسىن وڭ­دى-سولدى سىلتەپ، ادۋىنىمەن، تەن­تەكتىگىمەن تالايدى تايسالدىرىپ اساۋ دا ەركە كاتارينا شىقتى. ءرول جاۋاپكەرشىلىگى تەاتردىڭ تالانتتى اكتريساسى اينۇر راحيپوۆاعا جۇكتەلىپتى.

شەكسپير سۋرەتتەگەن، ۇلى جا­زۋ­شى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءتارجى­ماسىندا بىزگە جەتكەن كاتارينا قانداي ەدى؟ پەسا جەلىسى ءاۋ باستا اكتريساعا تۇرپايى، تىلگە وتكىر، بىربەتكەي بولۋىن مىندەتتەيدى. الايدا ول كەيىپكەر كاتارينانىڭ تا­بيعي بولمىسى ەمەس ەدى. بۇل مى­نەز ونىڭ ءوزى ءومىر سۇرگەن نادان دا ەكىجۇزدى ورتاعا، ماڭىن تورۋىل­داعان توعىشار توپقا كور­سەتكەن ىشتەي قارسىلىعى بولاتىن. بويجەتكەن بويىندا اساۋ­لىق تا، تەنتەكتىك تە، ەركەلىك تە بار. ونى كوپتەن ەرەكشەلەيتىن كاتارينالىق قاسيەتى – جان، رۋح ەركىندىگى. كۇيكى، بيشارالىق ءومىر وعان جات. اينۇر كەيىپتەگەن كا­تارينا، مىنە، ءبىزدى وسىعان يلانتتى. كەزىندە اتالعان بەينەنى ءبۇتىن وب­راز بيىگىنە كوتەرگەن حالىق ءار­تىسى حاديشا بوكەەۆا جولىن جالعاعان اينۇردىڭ كەيىپكەر بولمىسىن بارىنشا بويىنا­ سىڭىرۋگە تىرىسقانى كورىنىپ تۇر. بۇل – اكتەرلىك شەبەرلىكتەن بو­لەك، شىنايى ماڭداي تەر، تولاسسىز ەڭبەكتىڭ كاتاريناسى! پە­ترۋچيوداي جىگىت سەرىسىنىڭ سۇي­گە­نىن ويناۋ ساحناگەردەن ىشكى تە­رەڭ­دىكتەن وزگە، فيزيكالىق كۇش-جىگەر مەن پلاستيكالىق ورگاني­كانى تالاپ ەتەدى. ودان باسقا، م.اۋەزوۆ­تىڭ قۇنارعا باي پوەزيا تىلىمەن اۋدارىلعان ءتارجىماسىن قوسىپ قويىڭىز. وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، شاشاۋىن شىعارماي سايراتۋ – كەز كەلگەن اكتريساعا قول ەمەس. كاتارينا – مىقتىلاردىڭ ۇلەسى.

ەسىمى اڭىزعا اينالعان حاديشا بوكەەۆادان كەيىن شەكسپيردىڭ «اقىلدى تەنتەگىن» تۇپ-تۋرا 70 جىل­دان كەيىن اينۇر وزگەشە جاڭعىرتتى. دۇرىسى، جارقىراتتى. جاي عانا ويناپ قويعان جوق، ول كاتا­رينانى عالامات بەينە بيى­گىندە بەدەرلەدى. اكتريسانىڭ كا­­­تا­رينا بەينەسىنە كەلۋدەگى وسى ەسەپسىز ەڭبەگى لايىقتى باعا­لا­نىپ، قازاقتىڭ تۇڭعىش رە­جيس­سەرى ج.ءشانيننىڭ 125 جىل­دىعىنا ارنالعان تۇركى الەمى تەاترلارىنىڭ حالىقارالىق فەس­تي­ۆالىندە «ۇزدىك ايەل بەينە­سى» ­جۇلدەسىن ەنشىلەدى.

 پەترۋچيو: ايمانوۆتان احمەتوۆكە دەيىن

ال قويىلىمداعى نەگىزگى جە­تەك­شى كەيىپكەر – پەترۋچيونىڭ قاي كەزدە دە ءباسى بيىك. شاكەن اي­مانوۆ سالعان تۇڭعىش سۇرلەۋدى كەيىن ىدىرىس نوعايباەۆ جال­عاسا، بۇل سپەكتاكلدە ەستافەتا دا­رىندى اكتەر ءادىل احمەتوۆكە ءتيىپتى. فاكتۋرا، قيمىل-ارەكەت، سىر-سىمبات جاعىنان كەيىپكەر بول­مىسىن تاپ باسىپ تانىعان رەجيسسەر تاڭداۋى ءدوپ تۇسكەن. وزى­نە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى اك­تەردىڭ دە ءجىتى سەزىنگەندىگى ءسوز ساپ­تاسى مەن ساحناداعى ءجۇرىس-تۇ­رىسىنان ايقىن اڭعارىلادى. ءسوزى انىق، ارەكەتى نىق. كەيىپكەرىن با­رىنشا جاندى ەتىپ شىعارۋعا تىرىسقان. سەرىلىك پەن سەرگەكتىك، فاكتۋرا مەن ىشكى تەرەڭدىك قاتار ورىلگەن پەترۋچيو بەينەسى ءادىل احمەتوۆتىڭ كەيىپتەۋىندە، شىن مانىندە، كوركەمدىك بيىككە كوتە­رىلگەن. اكتەر كەيىپكەر كىلتىن ءدوپ تاپقان. ويىمىزدى بەلگىلى رە­­سەيلىك شەكسپيرتانۋشى عالىم الەكسەي بارتوشەۆيچتىڭ: «اساۋعا تۇساۋدى» اۆتور جاستىق شاعىندا جازعان، سوندىقتان دا پەسانىڭ ءون بويى جاستىق جالىنعا تۇنىپ تۇر. وسى ەرەكشەلىكتى رەجيسسەر نۇر­قانات جاقىپباي تەاتردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە، اۋديتورياسىنا ساي وتە ۇتقىر دا ءدوپ تاڭداعان. جاستاردىڭ ىشكى ەنەرگيا، جالىندى جاسامپازدىعى، ساحناداعى كوز ىلەستىرمەس شاپشاڭ قيمىلى شىن مانىندە سۇيسىنتەدى. اسىرەسە پە­ترۋچيوعا ء(ادىل احمەتوۆ) ءتان­­­تى بولدىم. اكتەر تەك بوي سۇڭ­­عاق­تىعى، سىرتقى كەلبەت كوركەم­دىگىمەن عانا ەمەس، ىشكى اك­تەر­لىك شەبەرلىگىمەن دە، داۋىس­ ما­نەرىمەن دە كوڭىلگە بەرىك ور­نى­­عىپ، كورەرمەن قويىلىم سو­ڭىندا پەترۋچيوسىمەن قيماي قوش­تاسادى. مەنىڭ دە كوڭىلىمدە سون­داي ءبىر قيماستىق سەزىم قال­دى»، دەپ قويىلىمنىڭ كور­كەمدىك ساپاسىن جوعارى باعالاپ، تامسانا جەتكىزگەن وسى ءبىر پى­كىرى بەكىتە تۇسەدى. ال سانكتپە­تەر­بۋرگتىق تەاترتانۋ مامانى نادەجدا ستوە­ۆا بولسا: «مەنى قو­يى­لىم­نىڭ كارناۆالدىق جارقىن بويا­ۋى، اكتەرلەردىڭ باسقا الەمدى ۇمى­­تىپ، ءوز رولىنە جان-تانىمەن بەرىلۋى، ساحناداعى نەبىر تسيركتىك قيمىلدارمەن ەستەتيكالىق كوركەم كورىنىس ءتۇزۋى، جارقىن مۋزىكا، كوڭىلدى تەنتەكتىكپەن استاسقان كومەديالىق شۋاقتى اتموسفەرا بىردەن باۋراپ الىپ، نازارىمدى باسقاعا بۇرعىزباي، ءبىر جارىم ساعات بويى قويىلىم وزىنە بايلاپ تاستادى. سپەكتاكلدە تەاترعا ءتان سان قيلى ونەر ءتۇرىنىڭ ءبارى ءساتتى قابىسىپ، ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن اڭعارماي قالاسىز»، دەپ جوعارى باعالاعان بو­لاتىن.

 جاقىپبايدىڭ جاڭالىعى

قويىلىمدا ەپيزودتىق ءرول بولسا دا نازارىڭدى اۋدارماي قويمايتىن گرۋميو (جانداۋلەت باتاي)، ليۋچەنتسيو (داۋرەن سەر­عازين)، گورتەنزيو (نۇرلىبەك تو­لەگەن) بەينەلەرى وزىندىك بوياۋ-بەدەرىمەن ەستە قالدى. بيان­كا رولىندە كورىنگەن ناۋرىز سابا­عاتوۆا دا قويىلىم قۇرامىنا جاقىندا كىرىكتىرىلگەنىمەن، ءساتتى ىزدەنىس ناتيجەسىن كورسەتتى. اسى­رەسە ءبىر سپەكتاكل بويىندا بىر­نەشە ءرولدى بىردەي يگەرىپ جۇر­گەن داۋرەن سەرعازيننىڭ شاپ­شاڭدىعى، كومەديا جانرى ارتىسىنە ءتان تاپقىرلىعى مەن ۇتقىر شەشىمدەرى ەزۋگە كۇلكى­مەن قاتار، كوڭىلگە قۇرمەت تە ورنىقتىردى.

نۇرقانات جاقىپباي قولتاڭ­باسىنا ءتان جاڭاشىلدىق پەن توسىننان، تىڭنان ورىلەر رەجيس­سەرلىك ۇتىمدى شەشىمدەر شەكس­­پير شىعارماسىنىڭ شىرايىن كىرگىزدى. اتاپ ايتار بول­ساق، كومەديانىڭ كوڭىل مار­قايتقان تۇسى – اكتەرلىك انسامبل ونەرىنىڭ بىرتۇتاستىقتا جۇيەلەنۋى. تۇتاس­تاي تەاتر ترۋپپاسى قاتىسقان قويى­لىم وسى ۇيىمشىل ۇجىمدىق بىرلىكتىڭ ارقاسىندا كوكەيگە بەرىك ورنىق­تى. ساحناداعى كەڭىستىكتىڭ كوپ بولىگىن قيمىل-قوزعالىسقا ساي بوس قالدىرىپ، ارتىستەردىڭ ءوزى جاندى دەكوراتسياعا اينالعان. ءار اكتەردىڭ ىشكى سەزىمىمەن بىرگە سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ، بىرگە تولقىپ، بىرگە قوزعالعان ساحنا سۋرەتىنەن ارقايسىسىنىڭ جۇرەك ءلۇپىلىن سەزگەندەي بولاسىز.

قويىلىمنىڭ كەلەسى ارتىق­شىلىعى – پلاستيكالىق مۇم­كىندىگى. تسيرك ارتيستەرىنە ءتان شەبەرلىكپەن ساحنانىڭ ارعى بەتىنەن بەرگى بەتىنە سەكىرىپ، شەڭ­بەر جاساي، دومالاي قوزعالعان ترۋپ­پا تالانتى مەن ءارتۇرلى دى­­بىس شىعارۋدا قاقپاق، وجاۋ، شىلاپشىن سىندى سان ءتۇر­لى قۇرالداردىڭ كومەگىنە جۇگى­نۋى دە ەكسپەريمەنتتىك تەاتر­ ەلەمەنت­تەرىن ەسكە سالدى. ەزۋ­گە كۇلكى ۇيى­رەدى. كوستيۋم سۋرەت­شىسىنىڭ (ەرلان تۇياقوۆ) اشىق ءتۇستى ماتالاردان ادىپتەپ تىككەن كيىم ۇلگىلەرى دە كومەديا تابيعاتىنان الشاق كەتپەدى. ەرتەدەگى يتاليا جەرىندەگى كارناۆالداردى ءبىر ساتكە كوز الدىمىزعا كەلتىرگەندەي، ەۋروپالىق ونەر دۋمانىنىڭ ىشىندە جۇرگەندەي اسەرگە بولەندىك.

تەاتر – ۇجىمدىق ونەر دەسەك، بۇگىن ۇجىمنىڭ سول ۇيىم­شىل جۇمىسىنا كۋا بولدىق. «اساۋعا تۇساۋداي» كلاسسيكالىق تۋىندىلارعا ۇلكەن باتىلدىقپەن كەلىپ جانە ونى ابىرويمەن الىپ شىعۋعا دەگەن ۇمتىلىسى ترۋپپا ەڭبەگىنە باس يگىزدى. الداعى ۋاقىتتا جاس تەاترعا كورسەتىلەر قولداۋ مەن قامقورلىق ەسەلەنەر بولسا، جاڭاشىلدىقتى تۋ ەتكەن جالىندى جاستار تەاترى­نىڭ باعىندىرار بەلەسىنىڭ بۇدان دا ەڭسەلىرەك، بۇدان دا مول بولماعىنا سەنەمىز. جاس ۇجىمنىڭ وعان مۇم­كىندىگى دە، قا­جىر-قايراتى دا اب­دەن جەتەدى. «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسى سونىڭ ايعاعى! 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 16:50

بيىل 93 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلادى

قازاقستان • بۇگىن، 14:01

ۇقساس جاڭالىقتار