«قازاقستاننىڭ ايەلدەرى كۇشتەرىنىڭ اليانسى» 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا رەسمي تۇردە ءوز قىزمەتىن باستادى. اليانس قۇرامىنا ايەلدەر مەن بالالار قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋى, گەندەرلىك تەڭسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋمەن جانە ايەلدەردىڭ ساياساتتا, ەكونوميكا مەن قوعامدىق قىزمەتتە العا جىلجۋعا مۇمكىندىك تۋدىرۋمەن اينالىساتىن 20 شاقتى ۇيىم كىردى.
بۇگىنگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, اليانس وزىنە قازاقستانداعى ايەل ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتۋدى كوزدەپ وتىر.
اليانس ۇسىنىپ وتىرعان باعدارلامادا ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ناقتى شارالار لەگى بار:
- ايەل ادامداردىڭ شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىن بيلىكتىڭ اتقارۋشى جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارىندا 30%-عا دەيىن ارتتىرۋ.
- ايەل ادامداردى پارتيالىق تىزىمگە ەر ادامدارمەن تەڭ قۇقىلى جاعدايدا «زەبرا» قاعيداتى بويىنشا (ەر-ايەل) ۇسىنۋ.
- وبلىستىق ماسليحاتتاردى تەڭ قۇقىلى جاعدايدا قۇرۋ (50% – ەر ادامدار, 50% – ايەل ادامدار).
- «اق كۆوتالاردى» قابىلداۋ – اكتسيونەرلىك قوعامدار تۋرالى زاڭدا كورپوراتيۆتىك سەكتوردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىندە ايەل ادامدار ءۇشىن 20%-عا دەيىن كۆوتالار تاعايىنداۋ.
- الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلداۋ.
- ەڭبەك كەمسىتۋشىلىگىن جويۋ, اسىرەسە 45 جاستان اسقان ايەلدەر ءۇشىن.
- تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ.
- «كوپ بالالى جانە جالعىز باستى اتا-انالار» مارتەبەسىن زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتۋ جانە ولاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن كەڭەيتۋ.
- سەكسۋالدى سيپاتتاعى قۋدالاۋ مەن الىمساقتىقتى جويۋ («حاراسمەنتپەن» كۇرەس) جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس. سەكسۋالدى الىمساقتىق تۋرالى زاڭ قابىلداۋ جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن بايلانىستى قىلمىس ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ.
- ۇكىمەت قۇرامىندا ايەل ادامدار, بالالار جانە وتباسى ماسەلەلەرى بويىنشا اگەنتتىگى ارنايى ورگانىن قۇرۋ, جانە گەندەرلىك ساياساتتى, وتباسى ساياساتىن جەتىك ورىنداۋ ماقساتىندا, ونى اكىمشىلىك, ەڭبەك جانە قارجىلىق رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ.
قازاقستان حالقىنىڭ 9,7 ميلليونى – ايەل ادامدار (52%). ولار ەلدىڭ ءجىو قۇرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر ء(جىو-ءنىڭ شامامەن 40%-ى), حالىقتىڭ رەپرودۋكتيۆتى دامۋىن, سونداي-اق ۇلتتىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن قاتار ەلدەگى گەندەرلىك ساياسات جاعدايى ءماز ەمەس. گەندەرلىك دامۋدىڭ جاھاندىق يندەكسى (دەف) رەيتينگىسىندە قازاقستان 2018 جىلى «ايەل ادامداردىڭ ساياساتقا قاتىسۋى» يندەكسى بويىنشا 94 ورىندى يەلەندى, ەلىمىزدە وبلىس جانە قالا اكىمدەرى اراسىندا بىردە-ءبىر ايەل ادام جوق, ۇكىمەت ءمينيسترى –1,پارلامەنت سەناتى – 1.
قازاقستاندىق ايەل ادامداردىڭ 15%-ى ەر ادام ءوز جۇبايىنا قول كوتەرۋگە قۇقىلى دەپ ساناسا, اۋىلدىق جەرلەردە ءاربىر بەسىنشى ايەل ادام تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلدايدى. قازاقستاندا ءالى كۇنگە دەيىن ايەل ادامداردىڭ جالاقىسى ەر ادامداردىڭ جالاقىسىنان ورتاشا ەسەپپەن 30%-عا تومەن, ايەل ادامداردىڭ 57%-ى تۇراقتى جۇمىس ىستەمەيدى جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار نەمەسە جۇمىسسىزدار ساناتىنا جاتادى. كوبىنەسە بۇل اۋىلدىق جەرلەردەگى ايەل ادامدار.
قازاقستاندىق ايەل ادامداردىڭ ەكونوميكالىق مارتەبەسى ەر ادامدارعا قاراعاندا تومەنىرەك. جۇمىسباستى ايەل ادامداردىڭ باسىم بولىگى (72%) قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى, قارجىلىق رەسۋرستار مەن تەحنولوگيالار قولجەتىمدىلىگىنىڭ تومەن بولۋى سەبەبىنەن, ايەل ادامدار ءوز مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتە الماي, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك اياسىنان شىعا الماۋدا. جاس قىزدار, ناقتى الەۋمەتتىك ليفتىلەردى كورمەي, ءجيى شەتەلگە كەتۋدى, شەتەل ازاماتىنا تۇرمىسقا شىعۋدى, نەمەسە اۋقاتتى ۇيلەنگەن ەر اداممەن بولۋدى ءجون كورەدى. «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ەندىرىپ جاتقان مەملەكەتتە XXI عاسىردا «توقال» يدەولوگياسى وركەندەۋدە. سول سەبەپتى وسى ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا «قازاقستاننىڭ ايەلدەرى كۇشتەرىنىڭ اليانسى» قارقىندى جۇمىستاردى اتقارادى.
«قازاقستاننىڭ ايەلدەرى كۇشتەرىنىڭ اليانسى» ءوز قىزمەتىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە قازاقستاندىق قوعامدا ايەل ادامداردىڭ مارتەبەسى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ جوعارلاۋى دەپ بىلەدى.
