بۇگىن الماتىدا ءباسپاسوز جيىنىن وتكىزگەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى بۋكمەكەرلىك كەڭسە باسشىلارى جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىندە تالقىلانىپ جاتقان «ويىن بيزنەسى» تۋرالى زاڭعا تۇزەتۋ جوبالارىن جاساۋشىلاردىڭ «قاتەلىكتەرى» تۋرالى ايتتى. ولاردىڭ ايتقاندارىنان ۇققانىمىز – قۇمار ويىندار تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر تەك بۋكمەكەرلەرگە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا دا قاراما-قايشى ەكەن.
الماتىداعى «تەننيسي» بۋكمەكەرلىك كەڭسە ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي كازاكوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە بۋكمەكەرلىك كاسسالاردى جانە ويىن الاڭدارىن قاپشاعاي مەن بۋرابايعا شىعارۋ جايلى ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردى قولدامايتىنىنىن, وسى ارقىلى زاڭ جوباسىنا قارسىلىق بىلدىرەتىنىن ايتتى.
س.كازاكوۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, وسىعان ۇقساس تۇزەتۋلەر بۇرىن قارالعانىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2014 جىلعى 21-شىلدەدەگى (№20-11/2179) قورىتىندىسىندا بۋكمەكەرلىك كاسسالاردى ويىن الاڭدارىنا ورنالاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپپاعانىن. تۋرا وسىنداي جاعدايلار 2018 جىلى جانە 2019 جىلدىڭ باسىندا قايتالاندى. بىراق سوڭعى ساتتە كەڭسەلەردى «قور جاساۋ» تۋرالى ۇسىنىس تالقىلاۋعا جەتپەي ورتا جولدا قالىپ قويادى ەكەن.
«سونىمەن ۇستانىم بۇرىننان قالىپتاسقان جانە بۇرىن داۋلاسقان ماسەلە نەگە قايتا-قايتا تۋىنداۋى كەرەك, بۇل تۇسىنىكسىز. پارلامەنتتە وتكەن جۇمىس توپتارىنىڭ قۇزىرەتىنە جانە ۇكىمەتتىڭ قورىتىندىسىنا كۇمان كەلتىرەتىن بۇرىن تالقىلانعان ماسەلەنى كىم جانە نەگە قايتا-قايتا كوتەرىپ وتىر؟» دەپ تولىقتىردى سەرگەي كازاكوۆ.
سونىمەن قوسا الەمدىك تاجىريبە جانە تمد ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى كەز-كەلەگن ارنايى ايماقتارعا اپارۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن كورسەتەدى. دامىعان ەلدەردە ولار مۇنداي شارالار سالانى رەتتەمەيتىنىن, بىراق ونى تەك بۇزاتىنىن تۇسىنەدى.
بۋكمەكەرلەر كازينو مەن لوتەرەيانى شاتاستىرۋى مۇمكىن. بىراق, بۇل مۇلدەم باسقا سالا. الايدا, مۇنداي كاسسالادىڭ بولماۋى مەملەكەتكە ايتارلىقتاي شىعىن اكەلەدى دەپ ويلايتىن ادامدار از. «بىرىنشىدەن, بۇل سالىق تۇسىمدەردىنىڭ قىسقارۋى. 2018 جىلى ءباس تىگەتىن كومپانيالار شامامەن 16,5 ملرد تەڭگە سالىق تولەدى, 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش شامامەن 20 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ءبىر مەزەتتە كوشەدە 5000-عا جۋىق بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى جۇمىسسىز قالادى (بۇل 21 مەن 30 جاس اراىعىنداعى جاس ايەلدەر). قيىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدا بۇل جۇمىسسىزدىقتىڭ وسۋىنە اكەلەدى» دەيدى س. كازاكوۆ
جوباداعى تۇزەتۋلەردىڭ ماڭىزدى كەمشىلىگى – زاڭ شىعارۋشىلاردىڭ «جەكە مالىمەتتەر جانە ولاردى قورعاۋ» تۋرالى زاڭعا قايشى كەلەتىن ءباستى ەسەپكە الۋ ورتالىعىن قۇرۋعا ۇمتىلۋى. ەندى بۋكمەكەرلەردىڭ بارلىق سەرۆەرلەرى قازاقستاندا ورنالاسقان, ەگەر مۇنداي ورتالىق قۇرىلماسا, بيلىك ءار ويىنشىعا «باقىلاۋ» ۇيىمداستىرىپ, جەكە مالىمەتتەرىن جيناي الادى. ناتيجەسىندە قازاقستاندىقتار شەتەلدىك سايتتارعا اۋىسادى.
ء«بىزدىڭ بۋكمەكەرلەردىڭ 100% كليەنتتىك بازاسىنىڭ شامامەن 1-2%-ى ءجيى وينايدى نەمەسە قۇمار ويىنعا اۋەستەنەدى. قالعان 98-99%-ى بوس ۋاقىت رەتىندە جۇيەلى تۇردە ءباس تىگەدى جانە بۇل قالىپتى جاعداي. الەمدىك تاجىريبەدە ادامدار فۋتبول كورىپ, وزدەرىنىڭ سۇيىكتى كوماندالارىنا ستاۆكالار تىگەدى, سوندىقتان ءبىزدىڭ كليەنتتەرىمىزدىڭ 98-99% باستەردى تىركەۋ ورتالىعىندا ولار تۋرالى دەرەبس دەرەكتەردىڭ جينالۋىن قالامايدى. بۇل ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىلارىمىزعا شەت ەلدىك بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ سايتتارىنا ءباس تىگۋگە اپارادى» دەدى «فون بەت» بۋكمەكەرلىك كەڭسەسىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر پياستولوۆ.
ءباس تىگۋ دە قۇمار ويىندارعا جاتادى. مۇنداي ويىن ءتۇرىن فرانتسۋز پەر مۇنداي كەڭسەلەر ەۋروپا ەلدەرىندە اسا كوپ ەمەس. تەك انگليادا عانا رەسمي تۇردە رۇقسات ەتىلگەن. دامىعان باتىس ەلدەرىندە بۇل ويىندارعا قاتاڭ تىيىم سالىنعان. ويتكەنى بۋكمەكەرلىك كەڭسە – كازينونىڭ ءبىر ءتۇرى. ال ءبىزدىڭ ەلدە ءبىر عانا «وليمپ» بۋكمەكەرلىك كەڭسەسىنىڭ 180-نەن استام فيليالى جۇمىس ىستەيدى. ونىمەن قويماي, «زەنيت», «Betcity», «گول+پاس», «Tennisi», «MegaBet», «Profit» دەگەن كەڭسەلەردىڭ دە بولىمشەلەرى از ەمەس. دەمەك, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردەن تۇسەتىن پايدا مول. قازاقستان رەسپۋبليكاسى «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭىنىڭ 15-بابىندا كورسەتىلگەندەي, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ 21 جاسقا جەتپەگەن تۇلعالارعا قىزمەت كورسەتۋگە قۇقىعى جوق. بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ مۇددەسىن قورعاپ جۇرگەندەردىڭ ءبىر توبى ولاردى قۇمار ويىندارىنىڭ قاتارىنا جاتقىزبايتىنىن ايتادى. مۇنى زامانعا ساي دامىتۋ كەرەك دەيدى.
فكا «قايرات» پرەزيدەنتى قايرات ورازبەكوۆ سپورت سالاسىندا جۇمىس استەيتىن بۋكمەكەرلەر قازىر الەمدىك ارەنادا وينايتىن قازاقستاندىق كوماندالارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ وتىراتىنىن ايتتى. ءتپتى ولار سونىمەن قوسا, بولاشاق چەمپيونداردى تاربيەلەۋگە, سپورتشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن دايىنداۋعا ۇنەمى قاراجات ءبولىپ وتىرادى. ەگەر بۇل نارىق «جويىلىپ كەتسە», وكىنىشكە وراي, سپورتشىلار جاقسى جانە تۇراقتى قولداۋسىز قالادى.
«وسى جىولدىڭ ناۋرىز ايىندا ءبىز وليمپ بۋكمەكەرلىك كەڭسەسىمەن دەمەۋشىلىك كەلىسىمگە قول قويدىق. ءبىزدىڭ سەرىكتەس بولۋىمىزعا قۋانىشتىمىز, ويتكەنى ءبىزدىڭ سەرىكتەس قازاقستاندا سپورتتى جان-جاقتى دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. بۇگىنگى تاڭدا «قايرات» – ەڭ ءساتتى كوماندالىق جوبا جانە الەمنىڭ ءىرى فۋتزال تۋرنيرلەرىندە ەل نامىسىن ابىرويمەن قورعاۋدا. ءبىزدىڭ سەرىكتەستەرىمىزىدىڭ مۇددەلەرى فۋتزالمەن شەكتەلمەيدى, ولار سپورتتىڭ باولىق تۇرلەرىن دامىتۋدى, جاس تالانتتاردى ىزدەۋدى جوسپارى, قىزىقتى دوبالار بار. وكىنىشكە وراي, قازاقستاندىق سپورتتا بارلىعى تەك مەملەكەتتىك قولداۋعا سۇيەنەدى. بىراق, الەمدىك تاجىريبەدە دەمەۋشىلىك جانە سپورت ارقاشان بىرگە.», - دەدى فكا «قايرات» پرەزيدەنتى قايرات ورازبەكوۆ.
ايتپاقشى, ءسوز رەتى كەلگەندە «بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر قاپشاعايعا رەزەرۆاتسيالانۋىنا نەگە قورقادى؟» دەگەن سۇراقتى اشىق قويۋعا تۋرا كەلدىك. جاۋاپ بىرجاقتى بولدى: ولار الماتى سياقتى 2 ميليوندىق مەجەگە جاقىنداپ قالعان ۇلكەن نارىقتان ايرىلعىسى كەلمەيدى:
«بيلىك پەن قوعامدا بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر مەن كازينولاردى ءبىر دەپ قابىلدايتىن تۇسىنىك قالىپتاسقان. ءبىز كازينو ەمەسپىز. بىزدە تەك تەك ءىرى سپورتتىق شارالار كەزىندە عانا ۇلكەن قارجىعا ءباس تىگەدى. ءبىزدىڭ تابىسىمىزدى كازينولاردىڭ تابىسىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى» دەيدى ولار. مۇنداي كەڭسەلەرگە ءبىر رەت ءباس تىككەن ادام تاۋەلدىلىك اۋرۋىنا شالدىعادى. مۇنى پسيحولوگ ماماندار دا راستايدى. قالاي دەسەك تە, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جۇمىسىنا تۇپكىلىكتى توسقاۋىل قويۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ءار نارسەنىڭ شەگى بولاتىندىعىن قاپەرگە ۇمىتپاعاندارى دۇرىس.
