قازاقستان – الەمدەگى جەر كولەمى كەڭ مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ ۇلەسىنە تيەتىن اۋىلشارۋاشىلىق جەر كولەمى 12,3 گەكتاردان اسادى. بۇل – وتانىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جول اشاتىن ەڭ باستى مۇمكىندىك.
ەلىمىزدە وسى مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋ ماقساتىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا توعىز مەملەكەتتىك باعدارلامالىق قۇجات ازىرلەندى, ولاردىڭ نەگىزىندە اوك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات ىسكە اسىرىلا وتىرىپ, بىرقاتار وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىلدى, دەسەكتە رەسپۋبليكادا كەيبىر باسىمدىقتارعا يە ينديكاتورلار ورىندالماي كەلدى.
بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارنالعان «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا «اۋىل شارۋاشىلىعى – ءبىزدىڭ نەگىزگى رەسۋرسىمىز, بىراق ونىڭ الەۋەتى تولىق پايدالانىلماي وتىر» دەگەن بولاتىن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەمەلەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنداعى ماقساتتار, مىندەتتەر مەن ناتيجەلەر كورسەتكىشتەرىن تەرەڭ زەردەلەپ قاراعاندا, ۋاقىتتىڭ زىمىراپ ءوتىپ جاتقانىن, جۇزەگە اسىراتىن ىستەردى تەزدەتۋدىڭ قاجەتتىگىن ويلاپ, ەرىكسىز بەيمازا كۇيگە ەنەتىنىمىز دە راس.
وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا سەناتتاعى ارىپتەسىم م.جولداسباەۆپەن بىرگە جامبىل وڭىرىندە حالىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. ا.مىرزاحمەتوۆ جالپى ايماقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قىسقاشا توقتالا كەلىپ, بۇگىنگى تاڭدا جامبىل وبلىسىندا تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا, بىرقاتار باستاما قولعا الىنىپ, قازىرگى كەزدە اتالعان باعىتتا اۋقىمدى, قاناتقاقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ءجۇرىپ جاتقاندىعى تۋرالى ءوز ويىمەن ءبولىستى. وسى ورايدا ءوڭىر باسشىسى ءوزىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس توبى وڭىردەگى بارلىق اۋداندار مەن اۋىلدى ەلدى مەكەندەرگە ارنايى بارىپ, 138 مىڭ اۋلا تولىق زەردەلەنگەنىن جانە اتالعان 5 باعىت بويىنشا جالپى قۇنى 46,4 ملرد تەڭگە بولاتىن 31 مىڭنان استام جوبانى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى انىقتالعانىن, ناتيجەسىندە 131 مىڭ وتباسى نەمەسە 600 مىڭنان استام ادام ايىنا ورتاشا ەسەپپەن 128 مىڭ تەڭگە كولەمىندە تۇراقتى تابىسپەن قامتىلىپ, 68 مىڭ تۇرعىن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار مەن جۇمىسسىزدار جەكە كاسىپكەر ساناتىنا اينالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
جوبانىڭ تولىق نۇسقاسىن قولما-قول بىزگە ۇسىنا وتىرىپ, مۇقيات زەيىن سالىپ تانىسىپ, زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتi جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ شەڭبەرىندە قولداۋ كورسەتۋىمىزدى سۇرادى. كەزدەسۋدەن كەيىن مەنىڭ ارمان-قيال كەڭىستىگىمدە اۋىل تۇرمىسى, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى جاقسىلىقتى نىشاننىڭ ءۇمىت ساۋلەسى كورىنگەندەي بولدى.
اتالعان جوبا بويىنشا تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان 5 باعىت قاراستىرىلعان. جوبا ءۇي ىرگەسىندەگى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ, ءۇي اۋلاسىنداعى مال مەن قۇستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اۋىل سىرتىنداعى پايلىق ۇلەس جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋ, سول ارقىلى جەم-ءشوپ, جايىلىم مəسەلەسىن شەشۋ, قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ تيىمدىلىگىنە قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان مəسەلەلەردى كووپەراتيۆتەر ارقىلى شەشۋ جəنە اۋىلداعى شاعىن جوبالاردى قارجىلاندىرۋ باعىتتارى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ بولجامدارىنا سايكەس اتالعان شارالاردى قابىلداۋ, جوعارىدا اتاپ وتكەندەي 131 مىڭ وتباسىنى اي سايىن 128 مىڭ تەڭگە كولەمىندە تۇراقتى قوسىمشا تابىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل قازىرگى تابىس دەڭگەيىنەن 4 ەسە ارتىق. جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى 34%-عا ارتادى. ەت پەن ءسۇت وڭدەيتىن كاسىپورىندار جۇكتەمەسى 30%-عا ۇلعايادى.
جوبانىڭ اۋقىمدىلىعى مەن قارجىلاندىرىلۋ ماسەلەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بيىل ء(بىرىنشى كەزەڭدە) وبلىستاعى ءاربىر اۋداننىڭ ءبىر اۋىلدىق وكرۋگىندە ىسكە اسىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ناتيجەسىندە 10 اۋىلدىق وكرۋگ پەن 23 ەلدى مەكەن قامتىلاتىن بولادى. ول ءۇشىن 7,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاجەت. جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى 2020-2021 جىلدارعا جوسپارلانعان.
2019 جىلدىڭ 17 قىركۇيەگىندە پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ «جامبىل وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىستىق تابىسىن جاقسارتۋ جوباسى» ماقۇلداندى. وسى جىلدىڭ 1 قازانىندا 2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋعا ارنالعان ۇكىمەت وتىرىسىندا, اتالمىش جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋعا 7,2 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلاندى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى جانە سەنات دەپۋتاتتارى دا قاناتقاقتى جوباعا قولداۋ كورسەتەدى دەپ ويلايمىز. بۇگىندە, وبلىس اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, اۋەلى جوبانىڭ جەمىستىلىگىنە كوز جەتكىزۋ ءۇشىن ءارى جۇمىستىڭ ۇلگى-باستاۋى رەتىندە وبلىستىڭ تاڭداپ الىنعان 10 اۋىلدىق وكرۋگىندە جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن پارمەندى جۇمىستار قىزۋ باستالىپ كەتتى. بۇل جوسپارلى جۇمىستىڭ العاشقى كەزەڭى بولماق.
ارينە ماسەلە وتە وزەكتى ءارى اۋقىمدى. بۇل جونىندە ءارتۇرلى وي-پىكىرلەر بولۋى مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا «اتالعان دالەلدەمەلەردى جيناقتاۋ مىندەتى جەكە ازاماتقا نەمەسە بيزنەسكە ەمەس, مەملەكەتتىك ورگانعا جۇكتەلەتىن بولادى» دەپ اتاپ وتكەندەي, ونى جۇزەگە اسىرۋ بارلىق اتقارۋشى ورگان قىزمەتكەرلەرىنە, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. قوعامداعى بولىپ جاتقان يگى باستاماعا اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىلدىرۋ ءۇشىن, كەڭ قاناتتى تۇسىندىرمە, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلۋى ءتيىس. سونداي-اق وسى جوبانى حالىققا دۇرىس ءتۇسىندىرىپ ناسيحاتتاي بىلسەك جانە اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن دامىتۋعا بارلىعىمىز اتسالىسىپ كۇش جۇمساساق, وندا بۇل جوبا, بيىك مىنبەلەردەن ايتىلىپ جۇرگەن, كەيىنگى كەزدە ساناعا سىڭگەن پاتەرناليستىك پيعىل مەن ماسىلدىقتان ارىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, ەڭ الدىمەن اۋىل تۇرعىندارىنا تۇراقتى جۇمىس بەرەدى, جۇمىسسىزدىقتى ازايتادى, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ مۇمكىندىگى ارتادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جانە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ «جامبىل وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىستىق تابىسىن جاقسارتۋ جوباسى» وتە ماڭىزدى, ۇلكەن ساياسي الەۋمەتتىك الەۋەتكە يە, ۋاقتىلى ءارى قاجەتتى جوبا. سونىمەن قاتار بۇل جوبا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى قولداۋعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋعا نەگىزدەلگەن. ونىڭ ىسكە اسىرىلۋى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ مەن مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. سونداي-اق قاجەت بولعان جاعدايدا زاڭنامالىق سيپاتى بار قوسىمشا شارالار قابىلداۋ قاجەت دەپ ويلايمىز.
قورىتىندىلاي ايتقاندا, كىندىك قانى اۋىلدا تامعان, وسى سالاعا ماماندانعان, ءومىر جولىن يماندىلىق, ىزگىلىكپەن ورىمدەگەن اسقار يسابەك ۇلىنىڭ قازاق اۋىلىن كوتەرۋگە دەگەن قۇشتارلىعى ءتانتى ەتتى. ءوزىنىڭ ومىرلىك ءىس-تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن العا تارتا وتىرىپ, قاناتقاقتى جوبانىڭ تيىمدىلىگى وتە جوعارى بولاتىنىنا سەنىممەن قارايتىندىعى دا قاتتى قۋانتادى.
الداعى ۋاقىتتا ءبىر وبلىستان باستاۋ العان قاناتقاقتى جوبانىڭ قايتارىمى مەن ناتيجەسى كورىنگەننەن كەيىن وسى ماقساتتى جۇمىستار كەڭ اۋقىمدا جالعاسىن تابادى دەپ ويلايمىن.
ابدالى نۇراليەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
