رۋحانيات • 04 قازان، 2019

شەراعاڭ قايدا ءجۇر ەكەن؟..

113 رەتكورسەتىلدى

ابەكەڭ، ءابىش كەكىلباي ۇلى كوكەم كوكساندىق ەكرانىنان كۇ­لىم­­سىرەپ كورىن­گەن كۇننىڭ ەرتە­ڭىنە كەنەتتەن قايتقان. باقيعا. كۇت­­پەگەن جەردەن. ەسەڭگىرەپ قال­­عام. ەگىلىپ، ەبىل-دەبىل جىل­اعام. پەر­زەنت­تەرىم الاڭداپ: «اباي­لا­ڭىز­شى»، – دەسكەن.

«كوركەمدىكتىڭ كوكەسى، كوكەم. كەمەڭ­­گەر­لىكتىڭ كەمەلى، كوكەم. الەمنىڭ ءابىشى عوي، كوكەم. بۇكىل بايتا­عىڭىزدى، ونىڭ ىشىندە وڭتۇس­تىگىڭىزدى جانىڭىزدان ارت­ىق جاقسى كورۋشى ەدىڭىز-اۋ، كو­كەم. وڭتۇس­تى­گىڭىز ويسىراعان كۇي كەشتى، كوكەم. شىرايلى شىم­كەن­تىڭىز شەر كەشتى، كوكەم... تۇر­كىس­تانىڭىز تۇمانىتىپ، ازىرەت سۇلتانىڭىزدىڭ كەسەنەسى كۇ­رەڭىت­تى، كوكەم...» دەگەم. توقتاتا الماعام. ءوزىم­دى ءوزىم.

بىلتىرعى توعىزىنشى قا­زان­دا شەراعاڭ، شەرحان مۇرتازا قا­زاسى قۇ­لاق­­قا جەتتى. ىم­ىرت­تىڭ جىم-جىرت قا­راڭ­­عى­لى­عىن­دا. قۇمىعىپ. ءۇنسىز-ءتىلسىز، تۇسىنىكتى-تۇسىنىكسىز كۇيىنىشكە بۋى­لىپ، جىلاي المادىم. كوز­دەن جاس شىقپاي، تۇيىردەي دە تامشى تامباي، توبارسىعان بە­تى­مە تاڭىرقادىم. سيپا­لاپ. «ەگە­مەن­نەن» قايعىرۋ ءسوز جازباق كەرەك­تىگى ەسكەرتىلدى. جازا باستادىم. جا­نىمدى قيقالاپ.

«كوكە!» – دەپ باستادىم. جى­لاي المادىم. پاۋزانى ۇزارت­تىم. كوزدەرىم ءتىپتى جاساۋرامايدى دا. «كوكە! – دەپ جالعادىم تاعى دا. – ءوزىڭىز وزگەشەلەپ جاز­­عانداي، پاريجدە بولدىڭىز. – پا­ريج تۇسىڭىزگە كىرمەدى. مىسىردا بول­دى­ڭىز. – مىسىر تۇسىڭىزگە كىرمەدى. قىتاي، موڭعولستان، ءۇندىستان، پاكىستان، يراندا... بەس جىل ماسكەۋدە وقىدىڭىز. ولار دا تۇسىڭىزگە كىرمەدى. تۇسىڭىزگە كۇن سايىن مىڭبۇلاق كىردى. تۇسىڭىزدە ىلعي اقسۋ-جاباعىلىنى كورە­تىن­سىز...».

تۋعان جەردى، اسىرەسە اقسۋ-جابا­­عى­لى­نى ايتقاندا، جازعاندا جانار شىركىن ىسىپ جونەلەتىن. جاساۋ­رايتىن. بۇل جولى قۇپ-قۇر­عاق. دىمقىلدانبايدى دا.

جازۋىمدى جالعاستىردىم. «مەن ءسىزدى جاقىندا، تۋعان كۇ­­نىڭ­­ىزدە تۇسىمدە كو­رىپ ەم... تاۋ­­­­پىستەلى اۋىلىنداعى ءمار­مار تاسقا قاراپ تۇر ەكەنسىز. وندا: «شەرحان مۇرتازا مەن نا­سىر فازىل باستاعان جازۋشىلار باۋدىڭ نەگىزىن 1995 جىلى قالاعان» دەپ جازىلعان عوي. سول قىزىلكۇرەڭ ءمارمار تاسقا قارا­عان كۇيىڭىزدە: «مەنى شولپان جۇل­دىز، تاڭعاجايىپ تاڭشولپان شاقى­­رىپ جاتىر عوي...» دەدىڭىز كۇبىر­لەپ. «اسىقپاساڭىزشى، اعا...» دەگەندەيمىن. الايدا ءوز داۋ­سىمدى ءوزىم ەستىمەيمىن. ءسىز دە ەستى­مەدىڭىز. ال، بۇگىن...».

وسى سوزدەردى جازعاندا قايران قا­لا­­مى­منىڭ سياسى ەرىپ، ەلجىرەپ، اق پاراق­تىڭ بەتىن ايعىزداعانداي ەدى. بىراق سوندا دا جىلامادىم. جىلاي المادىم.

مىنە، گازەتتەگىلەر اسىقتىرىپ، قا­زا­نا­مالىق قايعىرۋ ءسوزىمدى دە تاۋىس-ءتامام ەتتىم. «شەراعاڭ شولپان جۇلدىزعا جول تارت­تى. تەڭبىل تورعايى شىرىلداي ۇشىپ، شىعانداي باستاپ بارادى. ۇلى پاي­عامبارىمىزدىڭ ۋحۋد تاۋىنداي كورە­تىن ءتاڭىر­تاۋ­ىڭىز­دىڭ... باۋرايىندا ءتانى­ڭىز تىنشۋ تابار. ال اسىل جانىڭىز تاڭ­شولپاننىڭ نۇرىنا ۇلاسار، كوكە!» دەپ، اياقتاعام.

جىلاپ قويا بەرەرمىن دەپ ويلا­عام. ولاي بولمادى. كوزدە­رىم قۇپ-قۇرعاق. بەدىرەيىپ، قاتىپ قالعانىما قايرانمىن. ول كەيىن­گى ءۇش جىلداي ۋاقىتتا ءۇن-ءتۇنسىز قينالعان. ءينسۋلتتىڭ اۋىر تۇ­رى­نە ۇشىراپ. سونداي كۇيىندە كوبىرەك كور­گەن­دىك­تەن دە جىلاي المادىم با، قايدام.

ماسەلە مەنىڭ جىلاعانىمدا نەمە­سە جىلاي الماعانىمدا ەمەس، ارينە. حالىق جازۋشىسى، ۇلتىنىڭ سۇيىكتى سۋ­رەت­كە­رى شەرحان مۇرتازانىڭ قازا­­سى­نا قالىڭ قازاق قاتتى قاي­عىر­دى. قابىر­عا­لار قايىستى. ومىرت­قالار مايىس­تى. «شىركىن، شەرا­عاڭ-اي!» دەسىپ، اھ ۇرعاندار از بولمادى.

سەكسەن جاسقا تولعان تورقالى تويى 2012 جىلعى قىركۇيەكتە جامبىل وبلىسىندا، تاراز بەن جۋالىدا دۇركىرەپ تە كۇركىرەپ، كەرە­مەت وتكەن. تارازداعى كونفەرەنتسيادا مەملەكەتتىك حاتشى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد مىرزاڭىز: «شەرحان مۇرتازا – شىن مانىندە قازاق كور­كەم­سوزىنىڭ كوشباسشىسى، قازاق كور­كەمسوزىنىڭ قولباسشىسى»، – دەگەن. ءادىل باعاعا جۇرتشىلىق ۇزاق قوشەمەت كورسەتكەن.

 الپىس جىلدىعىنىڭ الدىندا ءابىش كەكىلباي ۇلى عاجايىپ پىكىرلەر جازعان. قاراڭىزدارشى. ابەكەڭ ءبۇي دەگەن عوي: «قازاق قاۋىمىن، قازاق قوعامىن جاپپاي وياتقان، جاپپاي سەرگىتكەن، جاپپاي سىلكىنتكەن، جاپپاي سەرپىلتكەن شەرحان مۇرتازا»، «قاۋىمدىق تۇلەۋىمىزگە تاپ مۇرتازا تۋىندىلارىنداي اسەر ەتكەن، ىقپال جاساعان شىعارمالاردىڭ ءتۇسىن تۇستەمەك قيىن»، «مۇرتازانىڭ مەر­گەندىگى – الەۋمەتتىك مەر­گەن­دىك»، «شەرحان مۇرتازا تەك قالامگەر رەتىندە عانا ەمەس، ما­دەن­يەت قايراتكەرى، ءباسپاسوز جەتەك­شىسى، رەداكتور رەتىندە دە قازاق­تىڭ وسى زا­مان­عى قوعامدىق ويىن قالىپتاستىرۋعا وراسان زور ۇلەس قوستى»، «بۇل – تەك ءبىر قالامگەردىڭ ونەر جولى ەمەس، كۇللى ۇلتتىق سانامىزدىڭ سەرگۋ-سەرپىلۋ جولى».

مىنە، الەمنىڭ ءابىشى اياۋلى اعاسى، ۇلتىڭىزدىڭ ۇلى تالىمگەرى شەرحان مۇرتازا حاقىندا وسىلاي دەگەن!

ال شەراعاڭ، شەرحان مۇرتازا شاڭ­قىل­داپ ايتقان سوز­دەر قانداي ەدى؟! «ەل­باسى – بىرەۋ، قالعاندارى تىرەۋ بولسىن!»، «اكىم بول، حالقىڭا جاقىن بول»، «تاۋەلسىزدىكتىڭ جو­لى قاتتى، ءدامى ءتاتتى»، «رۋح پەن نامىس – ەگىز»، ء«بىر ادامنىڭ رۋح­سىز بولۋى – سور، ال تۇتاس ۇلت­تىڭ رۋحىنان ايىرىلۋى – قاسىرەت!»، «جاۋ جامانى – جا­رام­ساق»، «مادەنيەتتىڭ مايەگى – كىتاپ»، «شىن جازۋشىنىڭ كوزى كوكىرەگىندە بولادى»، «شىندىق – اششى ءھام اجارسىز»...

 مىنە، شەراعاڭنىڭ جىلدىق اسى بولاتىن كۇندە كەپ قاپتى. بۇگىن تاعى دا «اي مەن ايشاسىن» قولىما الىپ، وقۋعا كىرىستىم. وقىپ وتىرمىن. جىلاپ وتىرمىن. سەكسەن جاسقا تولارىنىڭ الدىن­دا شەراعاڭ تۋرالى «ەگەمەن قازاق­­­ستاننىڭ» ءبىر بەتىن تولتىرىپ، تول­عانىس-ەسسە جاز­عا­­نىم ەسىمە تۇسەدى. اقسۋ-جاباعىلىعا جەتپىسىنشى جىل­داردىڭ اياعىندا جانە سەكسەنىنشى جىل­داردىڭ سوڭىندا ارنايى كەلىپ، ارا­لا­عانى. تۇلكىباس اۋدانىنىڭ اكىمدىگى زا­لىنداعى كەزدەسۋدە: «تۇركى قا­­عا­ناتى دا الاۋىزدىقتان، قۋ دۇنيەگە تالاستان توز-توزى شىق­قان. سىرتقى جاۋلارعا سىر الدىرعاندىقتان، سويتكەن. تۇركى قاعاناتى تاراماعاندا، مىناۋ ايداھار دا، اناۋ ايۋ دا باسىنباس ەدى. كوكبورى بارىنەن بيىك تۇرار ەدى. تۇلكىباس – تۇلكىباس ەمەس، تۇركىباسى كۇيىندە قالار ەدى»، – دەگەنى. اقسۋ-جاباعىلىنىڭ جاسىلجازىق القا­بىن­دا اپپاق كيىز ءۇي تىگىلگەنى. ارشالارعا ءتاۋ ەتىپ، جاياۋ، سودان سوڭ سوقپاقتارمەن ات ۇستىندە اندەتىپ، بيىككە كو­تە­رىلگەنى. شەراعاڭ شىرقاعان قا­زاقشا، قىرعىزشا، تاتارشا، باشقۇرتشا اندەردى شىڭ-قۇز­دار­دىڭ، قىزەمشەك توبەلەردىڭ، اق ۇلپا بۇلتتاردىڭ تاڭىرقاي تىڭداعانى.

تاۋپىستەلى اۋىلىندا ءۇش مار­تە بول­عانى. تاۋپىستەلىدەن جۋا­لىنىڭ كول­تو­عان، قىزتوعان اۋىل­دارىنا قا­راي اساتىن جولدا بوزتورعاي اسۋىنا قايران قال­عا­نى. ناسىر فازىل، مەكەم­تاس مىرزاحمەت ۇلى، قالداربەك ناي­مانباەۆ، احات جاقسىباەۆ، تاعى باس­قا­لار باستاعان، جيىرما شاقتى جازۋشى قوستاعان قوناقتاردىڭ باۋ نەگىزىن سال­عا­نى. 1995 جىل عوي باياعى. ال 2005 جىلى تاعى دا ناسىر فازىل، دۋلات يسابەكوۆ، بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى جانە باسقا دا قالامگەرلەرمەن بىرگە قۇل­باي­شو­قىنىڭ تەپسەڭىندەگى جايقالعان جاسىل شالعىنىندا تەبىرەنگەنى...

ء وزىنىڭ سەكسەن جىلدىعىنداعى، تا­راز­­داعى قورىتىندى سوزىندە: «شولپان جۇلدىز، تاڭعاجايىپ تاڭشولپانىم تۇسىمە ءجيى كىرەدى... شاقىراتىنداي ما، قالاي... ا، بالكىم...» دەگەن سوزدەرىنەن كەيىن-اق ول تاڭعاجايىپ تاڭشولپانىنا بەت العانداي ەكەن ءدا. بەس جىلداي قانات قاققان ەكەن عوي. تەڭبىل تورعايى شىر­قىراپ...

 «ينتەرناتقا ايشا كەلدى. تۋرنيكتە شىر اينالىپ تۇرعاندا-اق تانىدىم. قولىندا بۇل جولى بۇرىنعىداي تۇيىن­شە­گى جوق. بۇرىندارى ىلعي دا تۇيىنشەگى بولاتىن. جۇگەرى نان. جۇگەرى تالقان.

بۇل جولى تۇيىنشەگى جوق.

كوكتەم عوي. جۇگەرى تاۋسىلعان شى­عار.

ايشانىڭ كوك كويلەگى توزىڭ­قى­راعان با، وڭىپ كەتىپتى.

– بارسحان، – دەدى مەنى باسىمنان سيپاپ تۇرىپ. – مەن ساعان بۇل جولى ەشتەڭە اكەلمەدىم...».

كوز جاسىمدى توقتاتا المادىم.

ويلاپ قويام. بىلتىر «شەر­ا­عاڭ شول­پان جۇلدىزعا جول تارتتى» دەپ جازىپ ەم. شىنى­مەن شولپاندا ما ەكەن؟.. الدە اناسى ايشامەن بىرگە ايدا ما ەكەن؟.. قايدا ەكەن؟! ا، بالكىم، قالتاي، كامال­دارىمەن، ءابىش، اقسەلەۋ، فاريزا، ورالحان، سايلاۋبەكتەرىمەن ساعىنىسا، شۇر­­قىراسا جۇزدەسكەن شىعار... بىر­تە-بىرتە باۋكەڭ، مۇحاڭ، عا­بەڭدەرمەن... تۇرارلارمەن تا­بىس­قان بولار-اۋ...

 ابەكەڭ، ءابىش كەكىلباي ۇلى كوكەم: «الەۋ­مەتتىك مەرگەن» دەگەن ەدى عوي. الدە الەۋمەتتىك مەرگەنىڭىز – شەرحان مۇرتا­زاڭىز قىزىل جەبەسىن كەزەنگەن كۇيى تارپاڭ دەيتۇعىن تۇلپارىمەن ءتاڭىرتاۋدىڭ ءبىر بۇيىرىنەن شىعا كەلەر مە ەكەن؟!

 اقيقاتىن اللا بىلەدى.

 قالاي بولعاندا دا، قايدا جۇرگەندە دە قازاعىمەن بىرگە جاساي بەرەدى. شەراعاڭ.

 

مارحابات بايعۇت

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار