«كوركەمدىكتىڭ كوكەسى, كوكەم. كەمەڭگەرلىكتىڭ كەمەلى, كوكەم. الەمنىڭ ءابىشى عوي, كوكەم. بۇكىل بايتاعىڭىزدى, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىگىڭىزدى جانىڭىزدان ارتىق جاقسى كورۋشى ەدىڭىز-اۋ, كوكەم. وڭتۇستىگىڭىز ويسىراعان كۇي كەشتى, كوكەم. شىرايلى شىمكەنتىڭىز شەر كەشتى, كوكەم... تۇركىستانىڭىز تۇمانىتىپ, ازىرەت سۇلتانىڭىزدىڭ كەسەنەسى كۇرەڭىتتى, كوكەم...» دەگەم. توقتاتا الماعام. ءوزىمدى ءوزىم.
بىلتىرعى توعىزىنشى قازاندا شەراعاڭ, شەرحان مۇرتازا قازاسى قۇلاققا جەتتى. ىمىرتتىڭ جىم-جىرت قاراڭعىلىعىندا. قۇمىعىپ. ءۇنسىز-ءتىلسىز, تۇسىنىكتى-تۇسىنىكسىز كۇيىنىشكە بۋىلىپ, جىلاي المادىم. كوزدەن جاس شىقپاي, تۇيىردەي دە تامشى تامباي, توبارسىعان بەتىمە تاڭىرقادىم. سيپالاپ. «ەگەمەننەن» قايعىرۋ ءسوز جازباق كەرەكتىگى ەسكەرتىلدى. جازا باستادىم. جانىمدى قيقالاپ.
«كوكە!» – دەپ باستادىم. جىلاي المادىم. پاۋزانى ۇزارتتىم. كوزدەرىم ءتىپتى جاساۋرامايدى دا. «كوكە! – دەپ جالعادىم تاعى دا. – ءوزىڭىز وزگەشەلەپ جازعانداي, پاريجدە بولدىڭىز. – پاريج تۇسىڭىزگە كىرمەدى. مىسىردا بولدىڭىز. – مىسىر تۇسىڭىزگە كىرمەدى. قىتاي, موڭعولستان, ءۇندىستان, پاكىستان, يراندا... بەس جىل ماسكەۋدە وقىدىڭىز. ولار دا تۇسىڭىزگە كىرمەدى. تۇسىڭىزگە كۇن سايىن مىڭبۇلاق كىردى. تۇسىڭىزدە ىلعي اقسۋ-جاباعىلىنى كورەتىنسىز...».
تۋعان جەردى, اسىرەسە اقسۋ-جاباعىلىنى ايتقاندا, جازعاندا جانار شىركىن ىسىپ جونەلەتىن. جاساۋرايتىن. بۇل جولى قۇپ-قۇرعاق. دىمقىلدانبايدى دا.
جازۋىمدى جالعاستىردىم. «مەن ءسىزدى جاقىندا, تۋعان كۇنىڭىزدە تۇسىمدە كورىپ ەم... تاۋپىستەلى اۋىلىنداعى ءمارمار تاسقا قاراپ تۇر ەكەنسىز. وندا: «شەرحان مۇرتازا مەن ناسىر فازىل باستاعان جازۋشىلار باۋدىڭ نەگىزىن 1995 جىلى قالاعان» دەپ جازىلعان عوي. سول قىزىلكۇرەڭ ءمارمار تاسقا قاراعان كۇيىڭىزدە: «مەنى شولپان جۇلدىز, تاڭعاجايىپ تاڭشولپان شاقىرىپ جاتىر عوي...» دەدىڭىز كۇبىرلەپ. «اسىقپاساڭىزشى, اعا...» دەگەندەيمىن. الايدا ءوز داۋسىمدى ءوزىم ەستىمەيمىن. ءسىز دە ەستىمەدىڭىز. ال, بۇگىن...».
وسى سوزدەردى جازعاندا قايران قالامىمنىڭ سياسى ەرىپ, ەلجىرەپ, اق پاراقتىڭ بەتىن ايعىزداعانداي ەدى. بىراق سوندا دا جىلامادىم. جىلاي المادىم.
مىنە, گازەتتەگىلەر اسىقتىرىپ, قازانامالىق قايعىرۋ ءسوزىمدى دە تاۋىس-ءتامام ەتتىم. «شەراعاڭ شولپان جۇلدىزعا جول تارتتى. تەڭبىل تورعايى شىرىلداي ۇشىپ, شىعانداي باستاپ بارادى. ۇلى پايعامبارىمىزدىڭ ۋحۋد تاۋىنداي كورەتىن ءتاڭىرتاۋىڭىزدىڭ... باۋرايىندا ءتانىڭىز تىنشۋ تابار. ال اسىل جانىڭىز تاڭشولپاننىڭ نۇرىنا ۇلاسار, كوكە!» دەپ, اياقتاعام.
جىلاپ قويا بەرەرمىن دەپ ويلاعام. ولاي بولمادى. كوزدەرىم قۇپ-قۇرعاق. بەدىرەيىپ, قاتىپ قالعانىما قايرانمىن. ول كەيىنگى ءۇش جىلداي ۋاقىتتا ءۇن-ءتۇنسىز قينالعان. ءينسۋلتتىڭ اۋىر تۇرىنە ۇشىراپ. سونداي كۇيىندە كوبىرەك كورگەندىكتەن دە جىلاي المادىم با, قايدام.
ماسەلە مەنىڭ جىلاعانىمدا نەمەسە جىلاي الماعانىمدا ەمەس, ارينە. حالىق جازۋشىسى, ۇلتىنىڭ سۇيىكتى سۋرەتكەرى شەرحان مۇرتازانىڭ قازاسىنا قالىڭ قازاق قاتتى قايعىردى. قابىرعالار قايىستى. ومىرتقالار مايىستى. «شىركىن, شەراعاڭ-اي!» دەسىپ, اھ ۇرعاندار از بولمادى.
سەكسەن جاسقا تولعان تورقالى تويى 2012 جىلعى قىركۇيەكتە جامبىل وبلىسىندا, تاراز بەن جۋالىدا دۇركىرەپ تە كۇركىرەپ, كەرەمەت وتكەن. تارازداعى كونفەرەنتسيادا مەملەكەتتىك حاتشى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد مىرزاڭىز: «شەرحان مۇرتازا – شىن مانىندە قازاق كوركەمسوزىنىڭ كوشباسشىسى, قازاق كوركەمسوزىنىڭ قولباسشىسى», – دەگەن. ءادىل باعاعا جۇرتشىلىق ۇزاق قوشەمەت كورسەتكەن.
الپىس جىلدىعىنىڭ الدىندا ءابىش كەكىلباي ۇلى عاجايىپ پىكىرلەر جازعان. قاراڭىزدارشى. ابەكەڭ ءبۇي دەگەن عوي: «قازاق قاۋىمىن, قازاق قوعامىن جاپپاي وياتقان, جاپپاي سەرگىتكەن, جاپپاي سىلكىنتكەن, جاپپاي سەرپىلتكەن شەرحان مۇرتازا», «قاۋىمدىق تۇلەۋىمىزگە تاپ مۇرتازا تۋىندىلارىنداي اسەر ەتكەن, ىقپال جاساعان شىعارمالاردىڭ ءتۇسىن تۇستەمەك قيىن», «مۇرتازانىڭ مەرگەندىگى – الەۋمەتتىك مەرگەندىك», «شەرحان مۇرتازا تەك قالامگەر رەتىندە عانا ەمەس, مادەنيەت قايراتكەرى, ءباسپاسوز جەتەكشىسى, رەداكتور رەتىندە دە قازاقتىڭ وسى زامانعى قوعامدىق ويىن قالىپتاستىرۋعا وراسان زور ۇلەس قوستى», «بۇل – تەك ءبىر قالامگەردىڭ ونەر جولى ەمەس, كۇللى ۇلتتىق سانامىزدىڭ سەرگۋ-سەرپىلۋ جولى».
مىنە, الەمنىڭ ءابىشى اياۋلى اعاسى, ۇلتىڭىزدىڭ ۇلى تالىمگەرى شەرحان مۇرتازا حاقىندا وسىلاي دەگەن!
ال شەراعاڭ, شەرحان مۇرتازا شاڭقىلداپ ايتقان سوزدەر قانداي ەدى؟! «ەلباسى – بىرەۋ, قالعاندارى تىرەۋ بولسىن!», «اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول», «تاۋەلسىزدىكتىڭ جولى قاتتى, ءدامى ءتاتتى», «رۋح پەن نامىس – ەگىز», ء«بىر ادامنىڭ رۋحسىز بولۋى – سور, ال تۇتاس ۇلتتىڭ رۋحىنان ايىرىلۋى – قاسىرەت!», «جاۋ جامانى – جارامساق», «مادەنيەتتىڭ مايەگى – كىتاپ», «شىن جازۋشىنىڭ كوزى كوكىرەگىندە بولادى», «شىندىق – اششى ءھام اجارسىز»...
مىنە, شەراعاڭنىڭ جىلدىق اسى بولاتىن كۇندە كەپ قاپتى. بۇگىن تاعى دا «اي مەن ايشاسىن» قولىما الىپ, وقۋعا كىرىستىم. وقىپ وتىرمىن. جىلاپ وتىرمىن. سەكسەن جاسقا تولارىنىڭ الدىندا شەراعاڭ تۋرالى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ءبىر بەتىن تولتىرىپ, تولعانىس-ەسسە جازعانىم ەسىمە تۇسەدى. اقسۋ-جاباعىلىعا جەتپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا جانە سەكسەنىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا ارنايى كەلىپ, ارالاعانى. تۇلكىباس اۋدانىنىڭ اكىمدىگى زالىنداعى كەزدەسۋدە: «تۇركى قاعاناتى دا الاۋىزدىقتان, قۋ دۇنيەگە تالاستان توز-توزى شىققان. سىرتقى جاۋلارعا سىر الدىرعاندىقتان, سويتكەن. تۇركى قاعاناتى تاراماعاندا, مىناۋ ايداھار دا, اناۋ ايۋ دا باسىنباس ەدى. كوكبورى بارىنەن بيىك تۇرار ەدى. تۇلكىباس – تۇلكىباس ەمەس, تۇركىباسى كۇيىندە قالار ەدى», – دەگەنى. اقسۋ-جاباعىلىنىڭ جاسىلجازىق القابىندا اپپاق كيىز ءۇي تىگىلگەنى. ارشالارعا ءتاۋ ەتىپ, جاياۋ, سودان سوڭ سوقپاقتارمەن ات ۇستىندە اندەتىپ, بيىككە كوتەرىلگەنى. شەراعاڭ شىرقاعان قازاقشا, قىرعىزشا, تاتارشا, باشقۇرتشا اندەردى شىڭ-قۇزداردىڭ, قىزەمشەك توبەلەردىڭ, اق ۇلپا بۇلتتاردىڭ تاڭىرقاي تىڭداعانى.
تاۋپىستەلى اۋىلىندا ءۇش مارتە بولعانى. تاۋپىستەلىدەن جۋالىنىڭ كولتوعان, قىزتوعان اۋىلدارىنا قاراي اساتىن جولدا بوزتورعاي اسۋىنا قايران قالعانى. ناسىر فازىل, مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى, قالداربەك نايمانباەۆ, احات جاقسىباەۆ, تاعى باسقالار باستاعان, جيىرما شاقتى جازۋشى قوستاعان قوناقتاردىڭ باۋ نەگىزىن سالعانى. 1995 جىل عوي باياعى. ال 2005 جىلى تاعى دا ناسىر فازىل, دۋلات يسابەكوۆ, بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى جانە باسقا دا قالامگەرلەرمەن بىرگە قۇلبايشوقىنىڭ تەپسەڭىندەگى جايقالعان جاسىل شالعىنىندا تەبىرەنگەنى...
ء وزىنىڭ سەكسەن جىلدىعىنداعى, تارازداعى قورىتىندى سوزىندە: «شولپان جۇلدىز, تاڭعاجايىپ تاڭشولپانىم تۇسىمە ءجيى كىرەدى... شاقىراتىنداي ما, قالاي... ا, بالكىم...» دەگەن سوزدەرىنەن كەيىن-اق ول تاڭعاجايىپ تاڭشولپانىنا بەت العانداي ەكەن ءدا. بەس جىلداي قانات قاققان ەكەن عوي. تەڭبىل تورعايى شىرقىراپ...
«ينتەرناتقا ايشا كەلدى. تۋرنيكتە شىر اينالىپ تۇرعاندا-اق تانىدىم. قولىندا بۇل جولى بۇرىنعىداي تۇيىنشەگى جوق. بۇرىندارى ىلعي دا تۇيىنشەگى بولاتىن. جۇگەرى نان. جۇگەرى تالقان.
بۇل جولى تۇيىنشەگى جوق.
كوكتەم عوي. جۇگەرى تاۋسىلعان شىعار.
ايشانىڭ كوك كويلەگى توزىڭقىراعان با, وڭىپ كەتىپتى.
– بارسحان, – دەدى مەنى باسىمنان سيپاپ تۇرىپ. – مەن ساعان بۇل جولى ەشتەڭە اكەلمەدىم...».
كوز جاسىمدى توقتاتا المادىم.
ويلاپ قويام. بىلتىر «شەراعاڭ شولپان جۇلدىزعا جول تارتتى» دەپ جازىپ ەم. شىنىمەن شولپاندا ما ەكەن؟.. الدە اناسى ايشامەن بىرگە ايدا ما ەكەن؟.. قايدا ەكەن؟! ا, بالكىم, قالتاي, كامالدارىمەن, ءابىش, اقسەلەۋ, فاريزا, ورالحان, سايلاۋبەكتەرىمەن ساعىنىسا, شۇرقىراسا جۇزدەسكەن شىعار... بىرتە-بىرتە باۋكەڭ, مۇحاڭ, عابەڭدەرمەن... تۇرارلارمەن تابىسقان بولار-اۋ...
ابەكەڭ, ءابىش كەكىلباي ۇلى كوكەم: «الەۋمەتتىك مەرگەن» دەگەن ەدى عوي. الدە الەۋمەتتىك مەرگەنىڭىز – شەرحان مۇرتازاڭىز قىزىل جەبەسىن كەزەنگەن كۇيى تارپاڭ دەيتۇعىن تۇلپارىمەن ءتاڭىرتاۋدىڭ ءبىر بۇيىرىنەن شىعا كەلەر مە ەكەن؟!
اقيقاتىن اللا بىلەدى.
قالاي بولعاندا دا, قايدا جۇرگەندە دە قازاعىمەن بىرگە جاساي بەرەدى. شەراعاڭ.
مارحابات بايعۇت
