كينو • 24 قىركۇيەك، 2019

ءالميرا تۇرسىن: مەنىڭ ىشىمدە ءوز ءتوميريسىم ءومىر سۇرەدى

766 رەت كورسەتىلدى

ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ تۇتاستىعى جولىنا عۇمىرىن ارناپ، تاعدىرىن قيعان داڭقتى قولباسشىلار، جاۋجۇرەك باتىرلار تۇلعاسى تاريح ءۇشىن قاشاندا قاستەرلى. ۋاقىت-اعزام الاقانىندا الدەقاشان جازىلىپ قالعان اقيقات كەيىنگى ۇرپاققا عۇمىرلىق تاعىلىم دەسەك تە، سول دالا دانىشپاندارىن لايىقتى دەڭگەيدە ۇلىقتاي الىپ جاتىرمىز با؟!  بۇعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ەرەكشە توقتالىپ: ء«بىزدىڭ داڭقتى باتىرلارىمىز، ويشىلدارىمىز بەن ەل بيلەۋشىلەرىمىز – تەك قازاقستان عانا ەمەس، سونداي-اق بۇكىل الەم بويىنشا ەلىكتەۋگە لايىقتى تۇلعالار» – دەپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تانىمىن تاعىلىمدى تاريحپەن سۋارىپ، پاتريوتتىق رۋحتا تاربيە الۋىنا، جاس وسكىندەر ساناسىنا ۇلت قاھارماندارىن ۇلگى تۇتۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋعا جول اشاتىن ساپالى فيلمدەر مەن ساحنالىق قويىلىمداردى جارىققا شىعارۋ جۇمىستارىنا بارىنشا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايرىقشا اتاپ وتكەن بولاتىن. ۇسىنىس باياندى باستامالارعا ارقاۋ بولىپ، ۇلتتىق كينەماتوگرافيا بىرنەشە ساپالى كوركەم تۋىندىمەن تولىعىپ ۇلگەردى. سونىڭ ءبىرى –  «توميريس» ءفيلمى.       

«توميريس» كينو تىلىندە سويلەيدى» دەگەن اقجولتاي حاباردى ەستىگەننەن باستاپ-اق پرەمەرا كۇنىن كوپشىلىك قاۋىم اسىعا كۇتتى. اسىرەسە باستى ءرولدى سومدايتىن اكتريسانىڭ تاڭدالۋى قىزۋ تالقىعا تۇسكەنى دە ۇمىتىلا قويعان جوق. قازاقستاندى بىلاي قويعاندا، اتاعى كۇللى تۇركىنى شارلاپ كەتكەن تۋىندى حالىقتىڭ ءتول تاريحىن تانۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن ايگىلەپ بەردى. ساناۋلى كۇننەن كەيىن وتاندىق رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ كوركەم ساراپتاۋىندا كوپشىلىكپەن قاۋىشقالى وتىرعان كارتينادا باستى ءرولدى كينو الەمىندەگى جاڭا ەسىم – ءالميرا تۇرسىن سومدايدى. اتى اڭىزعا اينالعان ايگىلى ساق پاتشايىمىن ءوز بيىگىندە بەينەلەۋ جولىندا تەر توككەن اكتريسامەن فيلم تۇساۋكەسەرى الدىندا جولىعىپ، از-كەم وي ءبولىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.

 

– ءالميرا، الدا ۇلتتىق كينو ونەرىن­دەگى ايتۋلى وقيعا – كوپتەن كۇتكەن «تو­ميريس» ءفيلمىنىڭ تۇساۋكەسەرى كەلە جاتىر. قانداي سەزىمدەسىز؟

– سەنەسىز بە، سوزبەن ايتىپ جەتكىزگىسىز قىزىق ءبىر كۇيدە ءجۇرمىن.  قورقىنىش تا، تولقۋ دا بار. ونى ءالى ءوزىم دە تولىق ءتۇيسىنىپ، سەزىپ ۇلگەرگەن جوقپىن. ويت­­كەنى «توميريس» مەنىڭ ۇلكەن كينو­داعى دەبيۋتىم. العاشقى تاجىريبە بولعان­دىق­تان، الدىن الا بولجاماي، بارلىق ەموتسيانى سول تۇساۋكەسەر كۇنىنە قالدىرعىم كەلەدى. ءفيلمنىڭ قالاي بولاتىنى ماعان دا قىزىق. ويتكەنى سىزدەر سەكىلدى مەن دە ء«توميريستىڭ» تولىق نۇسقاسىن ءالى كورمەدىم. اللا جازسا، پرەمەرا كۇنى كو­رەرمەن بولىپ بارامىن (جىميدى).

– قازاق قىزدارىنىڭ ىشىندە تومي­ريس، زارينا پاتشايىم بولۋدى ارماندامايتىن ارۋ جوق شىعار. شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى، قيالىڭىزدا بول­سىن بۇل ءرولدى ارمانداپ پا ەدىڭىز؟

– جوق، ناقتى توميريس بولۋدى ارمان­داعان ەمەسپىن. بىراق مەن ءۇشىن كينو كەڭىستىگى قاشاندا قىزىق بولاتىن. ءوزىمدى كامەرانىڭ الدىندا سىناپ كورسەم دەگەن ىشتەي ءبىر تىلەگىمنىڭ بولعانىن جاسىرمايمىن.

كاسىبي اكتريسا بولماسام دا، فوتو­سۋرەت­تەرىمدى كورىپ، ستۋدەنت كەزىمنەن-اق پروديۋسەرلەر كاستينگكە ءجيى شاقىرىپ تۇراتىن. الايدا مەنى قىزىقتىراتىن لايىقتى جوبا كەزدەسپەدى. سوندىقتان كينواكتريسا بولسام دەگەن تىلەگىم تەك ارمان كۇيىندە قالىپ قويدى. ءوزىمنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىستارىممەن اينالىسىپ ءجۇرىپ، ءتىپتى ول ارمانىمدى ۇمىتىپ تا كەتىپپىن. سودان ءبىر كۇنى كۇتپەگەن جەردەن «توميريس» ءفيلمىنىڭ كاستينگ ديرەكتورى جاينا ابديەۆادان شاقىرۋ كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ وزىندە ناقتى ەشقانداي ۋادە بەرمەدى، تەك ىرىكتەۋگە قاتىسىپ كور­سەڭىز دەدى. ىشتەي ءبىراز ويلاندىم. جول­داسىممەن، اناممەن اقىلداستىم. بارلىعى بىردەن قولداپ، ىرىكتەۋدەن وتە­تىندىگىمە سەندىردى. سول سەنىم قانات ءبىتى­رىپ، كاستينگكە قاتىسۋعا بەل بۋدىم. اللا قولداپ، ءساتىن سالىپ، بىرنەشە كە­زەڭنەن سۇرىنبەي ءوتتىم. سوڭىندا، مىنە، وزدەرىڭىزگە ءمالىم بولعانداي، توميريس ءرولى بۇيىردى. اللا جازسا، قىركۇيەكتىڭ 27-سىندە ءفيلمنىڭ پرەمەراسى وتپەك. ءبىزدىڭ جۇمىس اياقتالدى، ەندىگى باعانى كورەرمەن ءوزى بەرەدى. كوپشىلىكتىڭ كوڭى­لىنەن شىعادى دەپ سەنەمىن.

– ىرىكتەۋ قانشالىقتى تارتىستى ءوتتى؟ «وتپەي قالام-اۋ» دەگەن ىشتەي ءبىر قورقىنىش بولمادى ما؟

– كاستينگ كەزىندە ۇمىتكەردىڭ ارقاي­سىسىنا جەكەلەي قارىم-قاتىناس جاسالدى. سوندىقتان بولار، بارلىعىمىز ءوزىمىزدى توميريس سەزىندىك. ال فيلمگە ناقتى كىمنىڭ بەكىتىلگەندىگى جايلى سوڭعى كۇنگە دەيىن ايتىلمادى. اقپارات قۇپيا بولعان سايىن مارەگە جەتۋ قىزىقتى بولدى. ارينە العاش كاستينگكە كەلگەن كەزدە سىرتقى كەل­بەتىمدى كورىپ، مىنەزىمدى سارالاي، اڭ­گىمەلەسە كەلە اتالعان رولگە سالىستىرمالى تۇردە كوپ مۇمكىندىك مەن­دە ەكەندىگى ايتىلدى. بىراق رەسمي تۇردە ناقتى شەشىم شىقپاعاننان كەيىن سوڭىنا دەيىن سەنىمسىز ءجۇردىم. ونىڭ ۇستىنە «ەگەر بەكىتىلە قال­سام، اتاعى الەم­گە جايىلعان پاتشايىمدى قالاي ساراپتايمىن؟» دەگەن مىڭ سان سۇراق تاعى مازالادى. جۇرەكسىنگەنىمدى دە جاسىرمايمىن. ويتكەنى توميريس ءرولى مەن ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بولدى. حالىق مەنى قالاي قابىلدايدى دەپ ويلاي بەردىم. بىراق كەيىن تاڭداۋ جاسالىپ، فوتوسۋرەتىم كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعان كەزدە، الەۋمەتتىك جەلىدە جازىلعان جىلى لە­بىز­دەردى كورىپ قاناتتانعانداي بولدىم. پىكىر قالدىرعانداردىڭ جازباسىنان: «نا­عىز توميريس وسىنداي-اق بولسا كەرەك!»، ء«فيلم­دى اسىعا كۇتەمىز!» دەگەن سىندى وڭ پىكىرلەر جاڭاشا ءبىر شىعار­ماشىلىق تىنىس سىيلادى. وزىمە دەگەن سەنىمىم قاي­تا ورالىپ، سىلكىنىپ الدىم دەسەم ارتىق ەمەس. وسىنداي تاماشا سەزىمدە ءتۇسىرىلىم جۇمىسىنا كىرىسىپ كەتتىك.

– راسىمەن دە ءتۇر-الپەتىڭىز ەرەكشە. ءتىپتى عالامتوردا سۋرەتىڭىز العاش جاريالانىپ، حالىق اراسىنا تارالا باستاعان كەزدە دە «توميريس رولىنە تاڭ­دالعان اكتريسا قازاق ەمەس ەكەن» دەگەن پىكىرلەر كوپ ايتىلىپ جاتتى...

– يə، سولاي بولدى. جانە كوپشىلىكتىڭ ول پىكىرى نەگىزسىز ەمەس. ويتكەنى مەنىڭ بو­يىمدا بىرنەشە ۇلتتىڭ قانى بار. ياعني، مەتيسپىن. بىراق ءوزىمدى تولىقتاي قازاقپىن دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى ەكى اجەم دە قا­زاق. الماتى قالاسىندا تۋىپ-ءوستىم. مەك­تەپتى دە سوندا ءبىتىردىم. ءبىزدىڭ اۋلەت ۇلت­تىق قالىپ پەن سالت-ءداستۇردى بەرىك ۇس­تانعان ناعىز قازاقى وتباسى بولدى. جە­تى جاسىما دەيىن اجەمنىڭ قولىندا ءوس­تىم. ال تەك، تاربيە دەگەنىمىز نەگىزىنەن ايەل، اناعا دا تىكەلەي بايلانىستى عوي. Əكەم دە، انام دا قازاق وتباسىندا ءوسىپ، قا­زاقشا تəربيەلەنگەن. بىراق اتالارىم باس­قا ۇلتتان. Əكەمنىڭ əكەسى، ياعني ءوز اتام تا­تار ۇلتىنان بولسا، انامنىڭ اكەسى ەۆرەي قانىنان. ەگەر بيولوگيالىق تۇرعىدان تار­قاتار بولساق، وندا ارينە، بويىمدا ءۇش ۇلت­تىڭ – قازاق، تاتار جانە ەۆرەي قانى بار. بى­راق مەن ءوزىمدى ەس ءبىلىپ، اقىل توقتاتقالى بە­رى قازاقپىن دەپ تانىدىم. سوندىقتان «ۇلتىڭ كىم؟» دەسە، بەرەر جاۋابىم جالعىز – قازاق.

– ءسىزدىڭ ساراپتاۋدا توميريسكە قاي قىرىنان باسىمدىق بەرىلدى:  جاۋىن­گەر توميريسكە مە، الدە əيەل، انا تومي­ريسكە مە؟

– مەنىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتىم – كەيىپ­كەرىمدى جان-جاقتى كورسەتۋ بولاتىن. اري­نە شامامنىڭ، تانىم-تۇيسىگىمنىڭ جەت­كەنىنشە توميريسكە سان قىرىنان كە­لۋگە تىرىستىم دا. تورتكۇل دۇنيەگە تاڭ­­داي قاققىزعان پاتشايىمنىڭ اڭىزعا بەر­گىسىز تاڭعاجايىپ ەرلىگىن عانا ەمەس، انا رەتىندەگى مەيىرىمى مەن ايەلدىك نازىك تابيعاتىن دا كەيىپكەرىمنىڭ ءون بويىنا بىردەي توعىستىرۋعا تالپىندىم. سەبەبى توميريس جاۋجۇرەك باتىردان بۇرىن، ەڭ اۋەلى جۇرەگى جۇمساق، جانى نازىك ايەل، مەيىرىمدى انا عوي. بارلىق ايەل زاتى سەكىلدى ول دا رياسىز سۇيىسپەنشىلىكتى، مىزعىماس وتباسىلىق ماحابباتتى ارماندادى. بىراق ول كەزدەگى جاعداي، زامانا زاڭى تالدىرماش تالاي ءتوميريستى ەركىنەن تىس اتقا قوندىرىپ، ەل تۇتاستىعى جولىندا قايراتتى بولۋعا قايرادى. ەرلەرمەن يىق تىرەستىرە ءجۇرىپ، شايقاسۋدان وزگە تاڭداۋ قالدىرمادى. ەگەر بەيبىت زامان بولسا، توميريس تە كوپ ايەلدىڭ ءبىرى بولىپ، وتباسى باقىتىن بارىنەن بيىك قوياتىندىعىنا سەنەمىن. ويتكەنى ونىڭ ويى ەمەس، ءومىرى وسىنداي شەشىمدەرگە الىپ كەلدى. فيلمدە سونى كورسەتۋگە تىرىستىم. جەتكىزە الدىم با، جوق پا – ول جاعىنا ەندى كورەرمەن تو­رەشى. سەمىز ايتىپ، ارىق شىعۋدان قور­قامىن. سون­دىقتان بارلىعىن پرەمەرا كۇنى وزدەرىڭىز كورىپ، باعاسىن بەرەرسىزدەر.

– ال ءوزىڭىزدىڭ ءون بويىڭىزدا تومي­ريسپەن قانداي ۇقساستىقتار بار دەپ ويلايسىز؟ جالپى، قازىر توميريس سياق­تى قىزدار بار ما؟

– بۇگىنگى بەيبىت ءومىرىمىز ءۇشىن جا­رات­قانعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. ەر­كە­لەپ، ناعىز ايەلدەرشە ادەمى عۇ­مىر كە­شىپ جاتساق، ول وسى مىزعىماس تىنىش­تىعىمىزدىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. وسى بەيبىتشىلىگىمىز لايىم ۇزاعىنان بولعاي. قۇداي بەتىن اۋلاق قىلسىن، بىراق ەل ءۇشىن قانداي دا ءبىر قيىن جاعداي بولا قالسا، كەز كەلگەن قازاق قىزى ءتوميريستىڭ ەرلىگىن قايتالايدى دەپ سەنەمىن. دەسەك تە ءار زا­ماننىڭ ءوز تالابى بار عوي. وت­با­سىن اسىراۋ جولىندا قوعامدىق جۇ­مىس­تارعا بەلسەنە ارالاسىپ، ەرلەرمەن تەڭ دارەجەدە ەڭبەك ەتىپ، ۇيدەگى بالا تاربيەسىنە دە، تۇزدەگى قىز­مەتىنە دە بىردەي ۇلگەرىپ جۇرگەن قىز­داردىڭ ەرلىگى بۇگىنگى زامانعا ساي تومي­ريستىك تۇلعانى تانىتۋعا تولىقتاي ولشەم دەپ ويلايمىن. ءتىپتى كەيبىر كەزدە ءوزىم دە توميريس سياقتى بولىپ كەتەمىن (كۇلدى). وعان ءفيلمنىڭ دە اسەرى بولۋى مۇمكىن.

– قالايشا؟

– نەگىزى مەن ءوزىمدى نازىك قىزداردىڭ قاتارىنا جاتقىزامىن. بىراق «تومي­ريس» فيلمىنە تۇسكەلى بەرى جاڭا قىر­لا­رىمنىڭ اشىلا باستاعانىن بايقا­دىم. ونى جاقىندارىم دا ايتتى. ءتو­ميريستى ويناعالى مىنەزىمدە مىق­تى­­لىق، تاۋەكەلشىلدىك پايدا بولدى. ويت­­كەنى بىرنەشە اي بويى ءتۇسىرىلىم الا­ڭىندا توميريس بولىپ ءومىر سۇرگەننەن كەيىن، بار بولمىسىڭ كەيىپكەرىڭمەن ءبىر­تۇتاس الەمگە اينالىپ كەتەدى ەكەن. توميريستەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. سوزبەن سۋرەتتەپ جەتكىزگىسىز عالامات اسەر الدىم. كەيىپكەرىمنىڭ بولمىسىن قابىلداعانىم سونشالىق، ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى بىتكەن سوڭ ءبىراز ۋاقىت ءوز-وزىمە كەلە الماي ءجۇر­دىم. بىلەسىز بە، ءالى فيلم جارىققا شىعىپ ۇلگەرگەن جوق، ال مەن ءتۇسىرىلىم الاڭىن ساعىنىپ ۇلگەردىم. كەيىپكەرىم دە، ونداعى اتموسفەرا دا، كينوداعى سەرىكتەستەرىم دە، شىعارماشىلىق ءتۇسىرۋ توبى دا ماعان كوپ نارسە ۇيرەتتى.

– رولگە قالاي دايىندالدىڭىز؟ تا­ري­حي كىتاپتار وقىپ، ارنايى ماماندارمەن، كەڭەسشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بولدى ما؟

– تاريحي فيلم بولعاندىقتان، ات­قا وتىرۋ، قارۋ ۇستاۋ سىندى شاي­قاس قيمىل­دارىن ۇيرەنۋ، سەكىرۋ جاتتىعۋ­لارىمەن اينالىسۋعا باسىمدىق بەرىپ جىبەردىم بە، العاشقى كەزدەردە ارنا­يى ارحيۆ اقتارىپ، تاريحتى تەرەڭ تانۋعا مۇمكىندىك بولمادى. البەتتە نيەت بول­عانىمەن، ۋاقىت مۇرسات بەرمەدى. Cون­داي ءبىر قىزۋ دايىندىق ۇستىندە تايىپ قۇلاپ، اياعىمدى سىندىرىپ الدىم. ءبىر ايدان اسا ۋاقىت تاپجىلماستان توسەك تارتىپ جاتۋعا تۋرا كەلدى. سول كەزدە گە­رودوتتان باستاپ تاريحتى جازعان تالاي اۆتوردىڭ ەڭبەكتەرىمەن تانىسىپ شىق­تىم. اسىرەسە بولات جانداربەكوۆتىڭ «ساقتار» ديلوگياسىنىڭ «توميريس» اتا­لاتىن ءبىرىنشى كىتابى ارقىلى كوپ مالى­مەتكە قانىقتىم. بۇل سىناقتى جا­رات­قاننىڭ ماعان ىزدەنىس ءۇشىن بەرگەن ءبىر مۇمكىندىگى دەپ قابىلداپ، وسى ۋاقىت ىشىن­دە وبرازىمدى ويشا جۇيەلەپ، مىنەز ەرەكشەلىكتەرىن ەكشەپ ۇلگەردىم. ارينە مەنىڭ بۇلايشا اياقاستى جاراقاتتانىپ قالۋىم ءتۇسىرىلىم توبىن ءبىراز سارساڭعا دا سالدى. ويتكەنى جاتتىعۋ جۇمىستارى اياقتالىپ، ءتۇسىرىلىم پروتسەسىنىڭ باستالۋىنا ساناۋلى كۇن قالعان بولاتىن. ال مەنىڭ توسەككە تاڭىلۋىم سول جوسپاردىڭ كۇل-تالقانىن شىعاردى. ءتىپتى تۇسىرىلىمگە جارامايتىنداي جاعدايدا باسقا اكتريسا تابۋعا ۋاقىت تىم تاپشى ەدى. ەگەر تابىلا قالسا، رەجيسسەر شە­شىمىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا دا دايىن بولدىم. ءوزىمدى ىشتەي سوعان دا­يىندادىم. ءتىپتى اۋىرىپ جاتىپ: «مۇمكىن بۇل مەنىڭ جولىم ەمەس شىعار. كينوعا اداسىپ كەلگەنىمدى جاراتقان وسىلاي اۋىرتىپ كورسەتىپ جاتقان بولار» دەگەن ويلار دا ءبىر ءسات مازا بەرمەدى. سونداي سان ءتۇرلى سەزىم ۇستىندە: «مەنىڭ جاعدايىمدا توميريس نە ىستەر ەدى؟» دەگەن وي كەلدى. ءدال سول كەزدە ىشىمدەگى قالعىپ كەتكەن توميريس وياندى. دەرەۋ ءوزىمدى جيناپ الدىم. «توميريس جەڭىلمەس ەدى!» دەدىم ىشتەي نىق بەكىپ. كەيىپكەرىمنەن بەرىلگەن تەگەۋرىن ءسويتىپ مەنى ءتۇسىرىلىم الاڭىنا قايتا الىپ كەلدى.

– ال ءتۇسىرىلىم بارىسىندا قانداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلدىڭىز؟

– شىعارماشىلىق جۇمىس بولعاننان كەيىن ءتۇسىرىلىم باستالعاننان اياقتالعانعا دەيىنگى كەز كەلگەن ارەكەتىڭ جاۋاپكەر­شى­لىك. ءتۇرلى قيىندىقتار كەزدەسىپ جاتتى. سو­نىڭ ىشىندە سوعىس قيمىلدارىنا ۇيرە­نۋ قاجىرلى كۇش-جىگەردى تالاپ ەتتى. ءبى­راز ۋاقىت اسكەري جاتتىعۋ لاگەرىندە تۇرىپ، ارنايى تاجىريبەدەن وتتىك. ءدال اسكەردەگىدەي بولدى. ءوزىمدى سولاي سە­زىندىم. ودان كەيىنگى مەنى تۇبەگەيلى ىز­دە­نىسكە يتەرمەلەگەن تاعى ءبىر جايت – كونە تۇرىك ءتىلىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن يگە­رۋ بولدى. قولدانىسىمىزدا بولما­عان­نان كەيىن ءبىراز قيىندىقتار كەزدەستى. ارنايى ءتىل ماماندارىمەن، تاريحشى­لارمەن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. باس­تاپقىدا قينالعانىممەن، كەيىن سويلەپ جاتتىققاننان سوڭ ءتىل اۋەزىنەن كەرەمەت ءلاززات الدىم. بەينە ءبىر ساق داۋىرىندە جۇرگەندەي وزىمە دەگەن سەنىم پايدا بولدى. سەبەبى كونە تۇرىك تىلىندە سويلەپ ءجۇرىپ سول ءداۋىردىڭ سول كوڭىل كۇيىن قاتار ۇستايسىڭ. ءتىل ۇيرەنۋدەگى جاڭا تاجىريبە وزىمە قاتتى ۇنادى. 

 – سوندا فيلم تەك كونە تۇرىك تىلىن­دە ءتۇسىرىلدى مە؟

 – ءيا، كونە تۇرىك جانە كونە پارسى تىلدەرىندە ءتۇسىرىلدى. بۇل دا جۇمىسقا تاماشا اتموسفەرا بەرەدى ەكەن. بۇعان دەيىنگى قازاق فيلمدەرىنە ۇقسامايدى. ءتۇسىرىلىم بىتكەننەن كەيىن تاسپادا جا­زىلعان ۇزىن­دىلەردى كورىپ شىقتىم. كەرەمەت اسەر ەتتى. كەيىپكەرلەردى كونە تۇرىك جانە پارسى تىلدەرىندە سويلەتۋ كارتينانىڭ ايتۋلى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. وقيعا ەرتە عاسىرلاردا ءوتىپ جاتىر ەكەن دەپ سەنىپ قالاسىڭ. بۇل – رەجيسسەر تاراپىنان تابىلعان وڭ شەشىمدەردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز.

– تاريحي ءفيلمنىڭ ءساتتى شىعۋىنىڭ تاعى ءبىر سىرى – سۋرەتشىلەردىڭ شەبەر­لىگى ءھام سەزىمتالدىعى ەكەنى تالاسسىز. وسى ورايدا ساق پاتشايىمى كيىمدە­رىنىڭ ەرەكشەلىگى جايلى بىلگىمىز كەلەدى. كوستيۋمدەردى كىم تىكتى؟

– فيلمدەگى بارلىق كوستيۋم Əسەل شالاباەۆا باستاعان تالانتتى كاسىبي سۋرەتشىلەردىڭ قولىنان شىقتى. تاريحتى ءجىتى زەرتتەپ، سول ءداۋىردىڭ ءستيلىن بارىنشا ۇستانۋعا تىرىستى. كوستيۋمدەردىڭ بارلىعى تازا تابيعي ماتەريالدان تىگىلدى. ورنەكتەرى دە ءار دەتالىنە دەيىن ويلاس­تىرىلىپ، قولدان جاسالىپ شىقتى. سون­دىقتان بولار ول كوستيۋمدەر كورەر كوزگە عانا اسەم ەمەس، دەنەگە كيگەن كەزدە دە قونىمدى، ءجۇرىس-تۇرىسقا ىڭعايلى بولدى. بەينە ءبىر تاريحتان، سول داۋىردەن كەلگەن كيىمدەر سياقتى اسەر ەتتى. بۇل دا فيلمدە وتە ۇلكەن ءرول وينادى. ءوزىمدى ناعىز ساق پاتشايىمىنداي سەزىندىم.

– ءالميرا، ءسىزدى جولى بولعىش ادام دەۋگە بولاتىن شىعار. كاسىبي اكتەر­لەردىڭ ءوزى كينوداعى ءرولىن شاعىن ەپي­­زودتاردان باستاپ جاتادى. ال ءسىز بىر­­دەن تاريحي فيلمدەگى باستى رولگە تاڭ­­­دالدىڭىز. ونىڭ ۇستىنە بۇگىندە كينو كەڭىستىگىندە ەسىمى ءجيى اتالىپ، كو­­رەر­مەن ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرگەن ترەندتەگى رەجيسسەرلەردىڭ ءبىرى اقان ساتاەۆپەن تاندەمدە جۇمىس ىستەۋ مۇم­كىن­دىگى بۇيىردى...

 ­– ونىڭىز راس. اللاعا مىڭ مارتە شۇكىر دەيمىن. اقان اعا ەڭ اۋەلى تاماشا ادام، سودان كەيىن جاقسى مامان. ادامگەرشىلىگى زور، ماقساتى بيىك. مۇنى رەجيسسەرمەن سويلەسكەن كەز كەلگەن ادام سەزەدى. وزىنەن دە، سوزىنەن دە جىلى لەپ ەسىپ تۇرادى. كينو الاڭىندا ءجۇرىپ كوپ نارسە ۇيرەندىم. بىلمەگەن، ولقى ءتۇسىپ جاتقان تۇستاردا تۇسىنىستىك تانىتىپ، قولداۋ ءبىلدىردى. كاسىبي اقىلىن ايتتى. اقان اعا ەشقاشان «مىنا كورىنىستى دۇرىس شىعارمادىڭ» دەپ ۇرىسپايدى، كەرىسىنشە «بارلىعى جاقسى، تەك ەندى بىلاي كورسەك قالاي بولادى» دەپ جۇم­ساق ايتىپ وتىرىپ تۇسىندىرەدى، كەيىپ­كەرىڭنىڭ ماقساتىن ۇعىندىرادى. باستاپ­قىدا تەك رەجيسسەردىڭ ايتقانىن عانا ورىنداپ جۇرسەم، كەيىن ۋاقىت وتە كەلە، ءتۇسىرىلىم اياقتالار شاقتا ءتىپتى ءوز ۇسى­نىس­تارىمدى ايتىپ، شىعارماشىلىق يمپروۆيزاتسيالارعا بارۋعا جاراپ قالدىم. بۇل دا اقان اعانىڭ جانىندا جۇرگەن ارىپتەستەرىنە، اكتەرلەرگە سەنىم سىيلاي الاتىندىعىنىڭ ارقاسى. «اكتەرلەرگە اۋىر ءسوز ايتساڭ ويى بولىنەدى. سەبەبى ءارتىس – ءبارىن سەزىممەن، جۇرەكپەن جاسايتىن ادام. سول كوڭىلدى ايالاۋ كەرەك» دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. مىنەزى جۇمساق بولا تۇرا ىشكى تەگەۋرىنى مىقتى، تارتىپكە قاتال. تۇسىرىلىمدەگى ءار دەتالعا ءمان بە­رىپ، جۇمىسىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك، ىج­داعاتپەن كەلەدى. رەجيسسەردىڭ وسىنداي بيىك ادامگەرشىلىك مىنەزدەرىن كورىپ، ءوزىڭ دە ىشتەي جينالاسىڭ، شيرىعاسىڭ، شي­رايسىڭ. مەن ءۇشىن اقان اعانىڭ قاسىندا جۇمىس ىستەۋ ۇلكەن مەكتەپ بولدى.

– «توميريس» فيلمىنە ءتۇسۋ اكتەر­لىك تəجىريبەدەن بولەك تاعى نە بەردى دەپ ويلايسىز؟

– كينونى كورۋ باسقا دا، ونىڭ ىشىندە ءجۇرىپ، ىشكى پروتسەستەرىنە ارالاسۋ بولەك الەم. جەكە ءوز باسىما «توميريس» كينو اتالاتىن عالامات كەڭىستىكتىڭ ەسىگىن اشىپ بەردى. كاسىبي بىلىكتى ماماندارمەن، تاماشا اكتەرلەرمەن بىرگە جۇمىس ىس­تەۋ باقىتى بۇيىردى. قازاقى ادەبي ءسوز ساپتاۋدان باستاپ، ادامگەرشىلىك، كاسىبي بىلىكتىلىك تۇرعىسىنان ارقايسىسىنان ۇيرەنگەنىم كوپ. العاش ءتۇسىرىلىم جۇ­مىستارىنا كىرى­سەر كەزدە قاتتى جۇرەك­سىندىم. ويتكەنى ارنايى اكتەرلىك ءبىلىمىم بولماعاننان كەيىن، ولقى ءتۇسىپ جاتقان تۇستاردا كاسىبي ماماندار تۇسىنىستىك تا­نىتا قويار ما ەكەن دەپ تولقىدىم. بى­راق الاڭداۋىم بەكەر ەكەن. كەلگەننەن بار­لىعى قۇشاق جايا قارسى الىپ، بىلگەندەرىن ۇيرەتتى. باقىتىما وراي ماعان كىل مىقتى سەرىكتەستەر جولىقتى. تاماشا دوستار تاپتىم. سولارعا قاراپ بوي تۇزەدىم، بىلمەگەنىمدى ۇيرەندىم. بارلىق ءتۇسىرىلىم توبىنا العىسىم شەكسىز.

– بىلۋىمىزشە، نەگىزگى ماماندىعىڭىز ەكونوميست ەكەن. شىعارماشىلىق سا­لا­عا قاي كەزدەن باستاپ قىزىعا باس­تا­دى­ڭىز؟

– ءيا، اۋەلگى ماماندىعىم – بيزنەس پەن كوۋچينگ. ءال-فارابي اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىندە وقىدىم. كەيىن ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىن «مەنەدجمەنت پەن كوۋچينگ» سالاسى بويىنشا ءتامامدادىم. ءۇشىنشى ماماندىعىم – پسيحولوگ. قاي سالانىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى، قىزىعى بار جانە بار­لىعى ءبىر-بىرىمەن وتە تىعىز بايلانىستى. ماسەلەن، پسيحولوگيا باعىتىندا العان ءبىلىمىم توميريس ءرولىن شىعارۋعا كوپ كو­مەكتەستى. سوندىقتان دا مەن جالپى ادام، مامان رەتىندە ءبىر ورىندا قالىپ قويۋدى قۇپ كورمەيمىن. مەن ءۇشىن ءوزىمدى جەتىلدىرىپ، دامىتىپ، بەيمالىم، بەيتانىس سالادا سىناپ كورۋ – جاڭا ەموتسيالارعا، ءوزىڭنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىڭدى اشۋىڭا تاپتىرماس تاجىريبە. باعىتىمدى تۇبە­گەيلى وزگەرتىپ، كينو سالاسىنا كەلۋىمنىڭ باستى سەبەبى وسى ادامي، رۋحاني ىشكى سۇرانىستارىمنىڭ ارقاسىندا دەپ ويلايمىن. سوندىقتان كەلەشەكتە مۇلدەم باسقا قىرىمنان تانىپ جاتساڭىزدار، تاڭعالماڭىزدار (كۇلدى). ويتكەنى مەنىڭ ءومىر ءسۇرۋ قالىبىم وسىنداي.

 – سوزىڭىزدەن تۇسىنگەنىمىز – وتە تاۋە­كەلشىل، جاڭالىققۇمار جان ەكەنسىز. باسقا قانداي ەرەكشە قىرلارىڭىز بار؟ توميريس – ءالميرا تاعى نەگە قىزىعادى؟  

– ەڭ اۋەلى ماعان ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءوزى وتە قىزىق. سوندىقتان ءوزىمدى، ءار كۇنىمدى ۇنەمى جاڭا ەموتسيالارمەن بايىتىپ وتىرۋعا تىرىسامىن. بي بيلەيمىن. ولەڭ جازىپ، سپورتپەن شۇعىلدانعان قاتتى ۇنايدى. پسيحولوگيالىق كىتاپتاردى كوپ وقيمىن. مۇراجاي، سۋرەت كورمەلەرىنە ءجيى بارىپ، ءوزىمدى رۋحاني تۇرعىدان دامىتىپ، ىشكى ۇندەستىككە ۇمتىلۋ دا جانىما راحات سىيلايدى. جالپى، ماعان قانداي دا ءبىر نارسە قىزىق بولسا، ونى سوڭىنا دەيىن زەرتتەپ، تانىپ-بىلمەيىنشە تىنىم تاپپايمىن. ال كەرىسىنشە جاعدايدا ءتىپتى كوڭىل ءبولىپ تە قارامايمىن. سونداي ءبىر قىڭىرلاۋ مىنەزىم بار (كۇلدى). ال جالپى ادامدى دامىتاتىن، ىشكى الەمىن بايىتاتىن شىعارماشىلىق جۇمىستاردىڭ بارلىعىمەن اينالىسقان ۇنايدى.

 – ولەڭدى قاي تىلدە جانە قانداي تاقى­رىپتا جازاسىز؟ 

– ازىرگە ورىس تىلىندە جازىپ ءجۇرمىن. الداعى ماقساتتارىمنىڭ ءبىرى  – قازاق ءتىلىن ادەبي دەڭگەيدە ەركىن يگەرىپ، ولەڭدى قازاقشا جازۋ. ارينە وعان ءبىراز ۋاقىت كەرەك. بىراق ءوزىم قاتتى قىزىعامىن. دەمەك، باعىندىرۋعا بولاتىن بەلەس دەپ ويلايمىن. ال ولەڭدەرىمنىڭ تاقىرىبى نەگىزىنەن حاق جولىن تابۋ، ارمانعا سەنۋ، ءومىردى ءسۇيۋ، جالپى ايەل باقىتى تۋرالى. اقيقاتىنا كەلگەندە ولەڭ دەگەن بەلگىلى ءبىر تاقىرىپ پەن قاعيداعا تاڭىلمايدى عوي. ادام نەنى سەزىنەدى، قانداي كوڭىل كۇيدە – سول اق قاعاز بەتىنە تۇسەدى. ازىرگە مەنى تولعاندىرىپ جۇرگەن تاقىرىپ وسىلار.

– ال ءوزىڭىز ارمانعا سەنەسىز بە؟

– ارينە! ءسىرا دا ادام بالاسىنىڭ ارمانسىز كۇنى بولماس. بالا كۇنىمنەن ەرتەگى وقىپ، عاجايىپتارعا سەنىپ وسكەنمىن. ءالى دە سول قالپىمدامىن. تەك قازىر ارماندارىمدى قيال كۇيىندە قالدىرماي، ماقساتقا اينالدىرۋعا تىرىسامىن. ەڭ اۋەلى ادام اللاعا، سودان سوڭ وزىنە، ىشكى تۇيسىگىنە سەنەر بولسا، ورىندالمايتىن ارمان بولمايدى. قۇداي ءوزى بەرەكەسىن بەرەدى.

– بولاشاقتاعى ارماندارىڭىز نە­مەن بايلانىستى: كينو سالاسىمەن بە، الدە باستاپقى ماماندىعىڭىز قىزى­عى­راق پا؟

 – ونى ەندى ۋاقىت كورسەتەدى. جال­پى مەن جۇرەگىمنىڭ قالاۋىمەن جۇ­مىس ىستەيتىن اداممىن. سوندىقتان ازىر­گە ماعان كينو قىزىق. الدا جاقسى جوبا­لارعا ۇسىنىس ءتۇسىپ جاتسا، نەگە سىناپ كورمەسكە؟! بىراق ءوز ماماندىعىم دا ۇنايدى. كىم بىلەدى، الدا قوس سالانى بىرىكتىرىپ، جاڭا ءبىر ونەر ويلاپ تابارمىن (كۇلدى). ويتكەنى بارلىعى ءبىر-بىرىمەن وتە تىعىز بايلانىستى. دۇرىسى، مۇنى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىنە قالدىرايىق.

 – جاقسى جوبالار دەپ قالدىڭىز، باس­قا رەجيسسەرلەر تاراپىنان كەلىپ ءتۇ­­سىپ جاتقان قانداي دا ءبىر ۇسىنىستار بار ما؟

 – ارينە ونداي ۇسىنىستار كوپ. كاس­تينگكە دە ءجيى شاقىرىپ تۇرادى. بىراق ء«توميريستىڭ» جارىققا ساتىمەن شىعىپ، كورەرمەننىڭ قابىلداۋىن كورمەيىنشە، باسقا جوبالارعا ازىرگە شەكتەۋ قويدىم. ويتكەنى العاشقى جۇمىسىمنىڭ جەمىسىن، حالىق تاراپىنان باعاسىن كورىپ-ءبىلىپ، قاجەتىنشە ناتيجە شىعارعىم كەلەدى. كوڭىلىم قالايتىن، جانىممەن ۇندەسەتىن جاقسى جوبا كەزدەسپەيىنشە، اسىعىس شەشىمدەرگە بارعىم كەلمەيدى. ازىرگە ونداي ستسەناري كەزدەسپەدى. بولاشاقتا جاقسى رەجيسسەرلەر تاراپىنان ءساتتى جوبالار بولىپ جاتسا، ءوزىمدى نەگە تاعى دا سىناپ كورمەسكە؟!

 – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن

نازەركە جۇماباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار