ءبىتىمى بولەك ءبىرجان سال

قازاقستان • 11 قىركۇيەك، 2019

بىتىمى بولەك ءبىرجان سال

40 رەتكورسەتىلدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «؛رۋحاني جاڭعىرۋ»؛ باعدارلاماسى اياسىندا ءان ونەرىنىڭ اقتاڭگەرى &ndash؛ ءبىرجان سالدىڭ تۋعانىنا 185 جىل تولۋىنا وراي تالانتتىڭ تۋعان توپىراعى ءبىرجان سال اۋدانىندا اجارلى توي وتكىزىلدى.

&ndash؛ توي قۇتتى بولسىن، ونەر تويى، جىر تويى! بابامىزدىڭ اتىن اسقاقتاتقان، ارۋاعىن رازى ەتكەن كۇن بولدى بۇل! &ndash؛ دەپ ءبىرىن-بىرى اقجارما تىلەكپەن قۇت­؛تىق­؛­؛تاپ، ارقا-جارقا بولعان جۇرتتا ەسەپ جوق.

ارقانى، ارقانى عانا ەمەس، الاش دالاسىن انىمەن تەربەتكەن ءبىرجان سال قوجاعۇلۇلىنىڭ جالپاق جۇرتقا ورتاق تويى ەدى بۇل! ءىس-شارا اياسىندا ساندىك-قولدانبالى ونەر، تاريحي جانە ۇلتتىق قولونەر كورمەلەرى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. اسىرەسە وبلىستىق تاريحي-ولكە­؛تانۋ مۋزەيى ۇيىمداستىرعان «؛عا­؛سىر­؛لار اماناتى»؛ اتتى كورمەنى بولە-جارا ايتۋعا بولادى. وتكەننىڭ ءوڭ­؛دى ەلەسىن كورگەن جاننىڭ كوز الدىنا اكەلەتىن كورمە كونە زامانداعى قا­؛زاق­؛­؛تىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىنىڭ ۇل­؛گىلەرىمەن تولىقتىرىلىپتى. ونەر قون­؛عان ولكەنىڭ ءورىسىن ايقىن اڭعارتىپ تۇرعانداي. سونىڭ ىشىندە تيانشاندىق شىرشامەن، ەۋروپا ۇيەڭكىسىنەن جاسالعان ءبىرجان سال دوم­؛بىراسىنىڭ كوشىرمەسى كوپ كوڭىلىن وزىنە اۋداردى. تاعى ءبىر باعا جەتپەس جادىگەر بار. ول ؛ 1991 جىلى تابىلعان، قازىرگى كۇنى وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قورىندا تۇرعان ءبىرجاننىڭ بىرەگەي دومبىراسى. تۇتاستاي العان­؛دا كورمەدەگى جادىگەرلەر سوناۋ ءبىر­؛جان زامانىنداعى رۋحاني الەمدى ايگى­؛لەپ تۇر. جالعىز ونەرگە قاتىستى بۇيىم­؛دار عانا ەمەس، تۇرمىستىق زات­؛تار دا قويىلعان. بۇگىنگى جاستار باع­؛زى­؛داعى بابالاردىڭ تۇتىنعان مۇل­؛كىنە قۇمارتا قاراپ، كوز سۋسىنداتتى. شاحمەت قۇسايىنوۆ اتىنداعى قا­؛زاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ قويى­؛لىمى باعزى زاماننىڭ بەينەسىن سول قالپىندا مولدىرەتىپ كورەرمەننىڭ كوز الدىنا اكەلدى.

كوكىرەگى اشىق، كوڭىلى وياۋ كوپشى­؛لىككە رۋحاني ءنار بەرگەن شارا ء«؛بىرجان &ndash؛ قازاقتىڭ مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ الىبى، سال-سەرىلەر، انشى-كومپوزيتورلاردىڭ ۇس­؛تازى»؛ تاقىرىبىندا وتكىزىلگەن عى­؛لىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيا بولدى. كونفەرەنسيا بارىسىن­؛دا ءبىر­؛جان سالدىڭ ءومىرى مەن شىعار­؛ما­؛شىلىعى تولىق قامتىلدى. ءسوز اراسىن­؛دا بىرەر ءساتىن ساباقتاي كەتەلىك. الىسقا ارناپ ءان سالعان ءان الىبى جوكەي كولىنىڭ جا­؛عاسىندا 1834 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. تۋعان جەرىن ەت جۇرەگى ەلجىرەي سۇيگەن اقىن:

بۇركىتتى اسۋىنان تالاي ءوتتىم،

قالىڭ نۋ ورمانىندا سايران ەتتىم.

اينالا جوكەي كولدىڭ جاعالاۋىن،

شىركىن-اي، ءبىر كورۋگە ارمان ەتتىم &ndash؛ دەپ جىرلايدى.

ارعى اتاسى بەرتىستەن ايشۋاق، باي­؛شۋاق، جانشۋاق، قوجامقۇل، قوجاعۇل دەگەن بەس ۇلى بولىپتى. قوجاعۇلدان تۇرلىباي، تۇرلىبايدان ءبىرجان ورەدى. بالا كەزىندە ۇلكەن اناسى باۋىرىنا سالىپ الىپ باققان. ءبىزدىڭ بالامىز دەپ ەركە­؛لەتكەن. مىنە، سوندىقتان ءبىرجان قوجاعۇلدىڭ بالاسى اتانىپ كەتكەن.

تابيعات ءبىرجان سالعا كورگەن كىسى قىزىعارلىق كەلبەت بەرگەن. ۇزىن بوي­؛لى، كەڭ يىقتى، قىران قاباقتى، قىر مۇرىندى، شىرايلى ادام بولسا كەرەك. ءوز زامانىندا ات تۇياعى جەتەتىن جەر­؛گە اتىم­؛تاي جومارتتىعىمەن اي­؛گى­؛لى بولعان قوجاعۇل شەشەنگە سول زا­؛ماننىڭ اقىن-جىراۋلارى، انشى-كۇي­؛شىلەرى ءۇيىر بولسا كەرەك. ونەر ور­؛داسىنىڭ قارا ساباسى كۇنى-تۇنى كۇم­؛پىلدەپ جاتقان سوڭ بالا ءبىر­؛جان سول قازىنانى بويىنا سىڭىرە بەرەدى. اۋىل مولداسىنان ساۋات اشقان، كەيىن قىزىل­؛جارداعى مەدرەسەنى وتە جاقسى ءتامام­؛داپ، اراب، پارسى، كونە تۇرىك تىل­؛دەرىن ۇيرەنگەن.

ون بەس-ون التى جاسىندا ەلدەگى وت اۋىزدى، وراق ءتىلدى ونەرپازداردىڭ قا­؛سىنا ەرىپ، ءان-جىرلارىن جاتقا ايت­؛قان. ادەمى كيىم كيگەن، جۇيرىك ات مىن­؛گەن ءبىرجان قىزىلجار توڭىرەگىندەگى ارىستان اقىننىڭ، كوكشەتاۋ ما­؛ڭىن­؛داعى ورىنباي مەن نۇركەي اقىن­؛داردىڭ جانىنا ەرىپ، زامانا زاڭ­؛عارلارىن ۇستاز تۇتقان.

وز شىعارماشىلىعىندا دوستىق پەن­؛ ماحابباتتى، ىنتىماق پەن تا­؛تۋ­؛­؛لىق­؛تى دارىپتەگەن. بۇل سوزىمىزگە «؛كو­؛كەك»؛، «؛بۋرىلتاي»؛، «؛التىن بال­؛داق»؛، ء«؛لاي­؛لىم شىراق»؛، «؛جامباس سيپار»؛، «؛تەلقوڭىر»؛، ؛ «؛ايتپاي»؛ ءتارىزدى ءان ولەڭ­؛­؛دەرى دالەل. ە.برۋسيلوۆسكيي ءوزى­؛نىڭ وپەرالارىندا ءبىرجان اندەرىن كەڭى­؛نەن پاي­؛دالانعان. اقىننىڭ ولمەس ەسكەرت­؛كىشىن جاساعان قازاقتىڭ تالانتتى كوم­؛­؛­؛­؛پوزيتورى مۇقان تولەباەۆ بولدى. ول ءوزىنىڭ ء«؛بىرجان-سارا»؛ وپەراسىندا­؛ ءبىرجان شىعارماشىلىعىن كەڭىنەن پاي­؛­؛دالاندى. ءبىرجان بابامىزدىڭ شى­؛عار­؛ماشىلىق ومىرىندەگى تاعى ءبىر ەلەۋ­؛لى وقيعا، اباي اۋىلىنا بارۋى. بى­؛لەتىن­؛دەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، اباي حاكىم­؛نىڭ اسەرى ءبىرجان سالعا وتە كۇشتى بولعان.

عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنسيادا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عا­؛لىمجان ءابدىحالىقوۆ، ءبىرجان سال اۋدانىنىڭ اكىمى ەرمەك نۇعىمانوۆ، شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەم­؛­؛لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مارات سىرلىباەۆ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەرىك نە­؛گيموۆ، ايتىسكەر اقىن بايانعالي ءالىمجانوۆ، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قادىرجان ابۋەۆ، اقىن قور­؛عانبەك امانجول، وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى، قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى مەي­؛رام بازارۇلى ؛ انشى-كومپوزيتوردىڭ ءومىرى مەن ونەرىنىڭ ءورىسى جايلى ەگجەي-تەگ­؛جەيلى باياندادى.

توي تاعى ءبىر شىرايلى شارامەن شۋاق­؛تانا ءتۇستى. ول مەرەكەلىك كونسەرت بولاتىن. اقىن تويىنا جينالعان اقىندار بىر-بىرىمەن ءسوز قاعىستىرسا، انشىلەر ءان شىرقادى جانە ءبىر ەرەكشەلىگى، نەگىزىنەن ءبىرجان سالدىڭ اندەرى ورىندالدى. العاشقى جۇپ بولىپ ساحنا تورىنە كوتەرىلگەن كوكشەتاۋلىق اقىن الىبەك سەرعاليەۆ پەن جەزقازعاندىق بوتاگوز مۇحيدەنوۆانىڭ ايتىسى كوپ كوڭىلىنەن شىقتى. ناعىز قىز بەن جىگىت ايتىسىنىڭ جارقىن ءبىر ۇلگىسى. ادەمى ءازىل، قازاقى قالجىڭ، استارلى ءسوز قىز بۇرىمىنداي بولىپ ورىلگەن قىز بەن جىگىت ايتىسى كوپشىلىك كوڭىلىن ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. بوتاگوزدىڭ: «؛تاپ سەندەي ساراڭ سەرى كورگەنىم جوق»؛ دەگەن وكپەسىنە الىبەك تە وڭتايلى جا­؛ۋاپ قاتىپ، جۇزىك تاققانى جاراسىمدى بولدى. رەسپۋبليكالىق جىر دوداسىندا ايتىستىڭ اقتاڭگەرى اتانىپ جۇرگەن ديدار قاميەۆ، جەتىسۋدان كەلگەن ارزىگۇل قايىمبەكتەر كوپ كوڭىلىنەن شىقتى. ال انشىلەردىڭ ىشىندە كوك­؛شەتاۋلىق ءداستۇرلى ءانشى قاجىباي ءجا­؛حين­؛نىڭ شوقتىعى بيىك بولدى. ءبىر­؛جاننىڭ «؛ايبوزىم»؛ ءانىن ورىنداعان ول حالىقتىڭ سۇراۋىنا وراي اقان سە­؛رى­؛نىڭ، ۇكىلى ىبىرايدىڭ، بالۋان شو­؛­؛لاقتىڭ اندەرىن شىرقاپ، ءبىرجان سال زامانىنداعى ۇلى تۇلعالاردىڭ ومىر­؛­؛شەڭ ونەرىن تاعى ءبىر كورسەتتى. اقىن قورعانبەك امانجولدىڭ سوزىنە جازىل­؛عان ەرەيمەنتاۋلىق سازگەر سايلاۋ جىل­؛قى­؛باەۆتىڭ «؛سال ءبىرجان ەلىندە»؛ دەپ اتالاتىن ءانى دە ۇلى تويدىڭ كورىگىن قىز­؛دىرا ءتۇستى. كوپكە كوزتانىس «؛كوكەك»؛ حالىقتىق-فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ بابا تويىنا قوسقان باعالى ۇلەسى مولى­؛نان بولدى.

كەلەسى كۇنى توي شەڭبەرىندە ۇلتتىق ويىن­؛دار وتكىزىلىپ، مەرەكەنىڭ مەرەيىن كە­؛لىس­؛تىرە ءتۇستى.

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

سەكتوردى ساقاداي ساي قىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:31

سانى مەن ساپاسى ساي

ايماقتار • بۇگىن، 09:33

اجەنىڭ ارقاسى

قوعام • بۇگىن، 08:39

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

بىرىنشى راۋندتا-اق سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:36

ساڭلاقتار اتوي سالادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

ادىلىم-اي، ادەكەم-اۋ!..

رۋحانيات • بۇگىن، 08:12

ادىلدىكتىڭ ءادىلى ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

سوڭىندا جاقسى ءىزى سايراپ جاتىر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:08

باقۇل بول، باۋىرىم!

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

سۇيەگى اسىل ادام ەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار