ۋچاسكەلىك كوميسسيانىڭ انىقتاۋىنشا, 929 ازاماتتىڭ جاعدايى جاقسى بولىپ شىققان. ال 54 وتباسى تابىسىن جاسىرىپتى, ولاردىڭ اراسىنان بۇگىندە 3-ءۋى 2 اي الىپ قويعان قارجىسىن قايتارسا, 2 وتباسىنا قاتىستى ماسەلە سوتتا قارالۋدا ەكەن. ال قالعاندارى قايتارۋ ۇستىندە. مينيسترلىك تاراپىنان جۇرگىزىلگەن انىقتاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە 316 وتباسىنا قارجى توقتاتىلعان. بۇل وتباسىلارعا قاتىستى جۇرگىزىلگەن تالداۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە 312 ازاماتتىڭ 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا تولەنگەن ەڭبەكاقىسىنىڭ 10 پايىز مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن جۇمىس بەرۋشى ۋاقىتىندا اۋدارماعانى, 2 ازامات الىپ جاتقان اليمەنتىن, تاعى 2 ازامات زەينەتاقى الاتىن اتا-ەنەسىن جاسىرعانى انىقتالعان. بۇل – ءبىر اۋدانداعى مىسال. جالپى ەلىمىزدەگى مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حاباردار ەكەنىن كۇنى كەشە حالىققا جولداعان جولداۋى ارقىلى ءبىلدىردى. «مەملەكەت مۇقتاج جاندارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋدا. الايدا, بىرقاتار شەشىمدەر جان-جاقتى ساراپتالماي قابىلداندى. ناتيجەسىندە بۇل پاتەرناليستىك پيعىلدىڭ ايتارلىقتاي ارتۋىنا اكەپ سوقتىردى. سوڭعى 5 جىلدا قازاقستاندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندار سانى 77 مىڭنان 1,4 ميلليوننان استام ادامعا ارتقان. الەۋمەتتىك كومەككە بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات كولەمى 2017 جىلدان بەرى 17 ەسە كوبەيدى جانە ودان دا ارتا ءتۇستى. باسقاشا ايتقاندا, جۇمىس ىستەگىسى كەلمەيتىن ادامدار نەمەسە الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ تابىسىن جاسىراتىندار كوبەيدى», دەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ.
وسى ارادا ايتا كەتەلىك, اۋداندا كوپ بالالى انالار سانى – 13628 بولسا, ونىڭ 9857-ءىنىڭ 18 جاسقا تولماعان بالالارى بار. كوپ بالالى انالاردىڭ 85 پايىزى, ياعني 8268 وتباسىنداعى جيىنتىق تابىسى كەدەيشىلىك شەگىنە جەتپەيتىن از قامتاماسىز ەتىلگەندەر ساناتىنا جاتقىزىلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە «التىن القا», «كۇمىس القا», «باتىر انا», ءى جانە ءىى دارەجەلى «انا داڭقى» القالارىمەن ماراپاتتالعان كوپ بالالى انالار سانى – 5726.
ال ەندى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن ءساۋىر-تامىز ايىندا 21541 وتباسى ءوتىنىش تاپسىرىپتى. اۋىلدىق اكىمشىلىكتەر جانىنان قۇرىلعان ۋچاسكەلىك كوميسسيالار ءساۋىر-تامىز ايىندا ءوتىنىش تاپسىرعانداردىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن تەكسەرىپ, 14865 وتباسىنا مۇقتاج وتباسى دەپ قورىتىندى شىعارعان. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, اۋداننىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى مۇقتاج 14865 وتباسىنىڭ 13226-ىنا ءساۋىر-شىلدە ايىندا قارجى تاعايىنداعان. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە ءوتىنىش تاپسىرعان وتباسىلاردىڭ 60 پايىزى كوپ بالالى مۇعالىم, دارىگەر, اسكەري قىزمەتشىلەر, بالا باقشاداعى تاربيەشىلەر, مەدبيكەلەر ەكەن. ەڭبەكاقىلارى وتباسىنداعى جان باسىنا شاققاندا كەدەيشىلىك شەگىنەن اسقاندىقتان, جۇمىستان بوساۋ, ەرىمەن اجىراسۋ, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتان تۇسەتىن تابىستارىن جاسىرۋ, ءىرى ۇساق مالدارىن ساتۋ فاكتىلەرى ورىن الىپ, حالىقتىڭ نارازىلىعى تۋىنداعانى جاسىرىن ەمەس. سونداي-اق اۋداننىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى. مىسالى, جىلدان-جىلعا تۋ كورسەتكىشى جوعارىلاپ, 8500-9 مىڭ بالا دۇنيەگە كەلۋدە.
اۋدانداعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى د.ديناشوۆانىڭ حابارلاۋىنشا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى ءتيىمدى پايدالانىپ جاتقان وتباسىلار دا از ەمەس. مىسالى, قابلانبەك ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى زۋحرا گۋسەينوۆاعا ااك-ءتىڭ شارتتى تۇرىنە 12 ايعا 1 139 760 تەڭگە قارجى تاعايىندالىپ, ونىڭ 338 114 تەڭگەسى بەرىلگەن. التى بالانى تاربيەلەپ وتىرعان جالعىزىلىكتى انا وسى قارجىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنە كۇركە تاۋىق جانە قاز ساتىپ الىپ, قۇس شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدا. ال 3 بالاسى بار, كۇيەۋى جالدامالى جۇمىس ىستەيتىن سارىاعاش قالاسىنىڭ تۇرعىنى ايتكۇل يسكاكوۆا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بويىنشا العان قارجىعا «داۋلەت» ساۋدا ورتالىعىنان ورىن الىپ, تاماققا قوساتىن 46 ءتۇرلى قوسپالاردى ساتۋمەن اينالىسۋدا ەكەن. وعان ااك-ءتىڭ شارتتى تۇرىنە 12 ايعا 768 372 تەڭگە قارجى تاعايىندالعان. ايىنا 64031 تەڭگەدەن تولەۋ جوسپارلانىپ, 3 ايعا 173 757 قارجى بەرىلىپتى. «كوپ بالالى انالاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى دە باستى نازارىمىزدا. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 3604 انانىڭ وتباسىنداعى ەڭبەككە جارامدى, بىراق جۇمىسسىز جۇرگەن 5408-ءىن جۇمىسپەن قامتۋ شاراسىنا قاتىستىرۋ جوسپارلانعان. بيىلدىڭ 8 ايىندا 594 كوپ بالالى انا باعدارلاما اياسىندا جۇمىسپەن قامتىلدى», دەيدى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى.
ايتا كەتەلىك, اۋداندا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك كارتاعا سايكەس, مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە قاتىساتىن كوپ بالالى جانە از قامتاماسىز ەتىلگەن 6162 اناعا قاجەتتى 3,5 ملرد تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلعان. قوسىمشا 8, 246 ملن تەڭگە قارجىنىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى حات ءتيىستى ورىندارعا ۇسىنىلىپتى. بيىلعا مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە 4,9 ملرد تەڭگە قارالىپ, قازىرگى تاڭدا ونىڭ 4,1 ملرد تەڭگەسى يگەرىلگەن.
تۇركىستان وبلىسى
