قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىندا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن ايتتى. پرەزيدەنت مۇناي-گاز سالاسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ الدىنا بىرقاتار ناقتى مىندەت قويدى.
مەملەكەت باسشىسى قاشاعان, تەڭىز جانە قاراشىعاناق سياقتى كەن ورىندارىنا قاتىستى اۋقىمدى جوبالاردى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ قاشاعانداعى مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىن جۇيەلى نەگىزدە ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە كونسورتسيۋمنىڭ مەردىگەر كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, قاشاعان كەن ورنىن تولىققاندى يگەرۋدىڭ جول كارتاسىن كەلىسۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ باتىستاعى كەن ورىندارىنان رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنە مۇناي تاسىمالداۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ «كەڭقياق – قۇمكول» مۇناي قۇبىرىن سالۋ جۇمىستارىن جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وتاندىق نارىققا جەتكىزىلەتىن مۇنايدىڭ ىقتيمال ازايۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
– ىشكى نارىقتى مۇنايمەن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزىنەن اقتوبە جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ كەن ورىندارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. وسى جاعدايدى ەسكەرسەك, وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا وڭدەلەتىن مۇناي كولەمىنىڭ تومەندەۋ قاۋپى بار. رەسۋرستارىمىزدى بارىنشا ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ۇكىمەت وسى ماسەلەنى پىسىقتاپ, ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋى قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي-گاز-حيميا سالاسىنىڭ دامۋى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى ەكەنىن اتادى.
– مۇناي-گاز-حيميا سالاسى ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىنا مۋلتيپليكاتيۆتى ىقپال ەتەدى. الەمدە مۇناي-گاز-حيميا سالاسىنداعى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ قولدانىلۋ ۇلەسى 34%, ال قازاقستاندا وتە از. پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەن ءوندىرۋ جونىندەگى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق ءوسىمىن ورتاشا ەسەپپەن 1,5 پايىزعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى, – دەپ سانايدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى گاز سالاسىن دامىتۋدىڭ باسىمدىعىن ارنايى اتاپ ءوتىپ, گاز قۇبىرى جۇيەسىن دامىتۋ ىسىندە جاقسى ناتيجەلەر بار ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە, ول ۇكىمەتتىڭ نازارىن حالىقتى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى.
– ەلىمىزدى گازبەن قامتۋ دەڭگەيى 50 پايىزدى قۇرايدى. بۇل – 9 ميلليون حالىق دەگەن ءسوز. «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ قوسىمشا 2,7 ميلليون حالقى گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قازاقستانداعى گەولوگيالىق بارلاۋ ماسەلەسىنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ارقىلى مينەرالدى شيكىزات قورىن ساپالى تولىقتىرۋ كەرەك.
– ءبىز وسى سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىردىك. ەندى وسى باعىتتا ناقتى قادامدار جاساۋ كەرەك. ۇكىمەتكە 2020 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن الەمدەگى مينەرالدىق-شيكىزات رەسۋرستارىنا سۇرانىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى بولجامىن ەسكەرە وتىرىپ, گەولوگيالىق بارلاۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي سەرۆيسىنىڭ يندۋسترياسى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ءوسۋ درايۆەرلەرىنىڭ ءبىرى بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەدە مۇناي سەرۆيستەرىنەن تۇسەتىن تابىستىڭ كومىرسۋتەگى ەكسپورتى تابىسىنان اسىپ تۇسەتىن نورۆەگيانىڭ تاجىريبەسىن باسشىلىققا الۋدى ۇسىندى.
– مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدى ارتتىرا وتىرىپ, ءبىز زاماناۋي مۇناي سەرۆيسى كلاستەرىن قۇرۋعا ءتيىسپىز. مۇناي سەرۆيسى وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, ءونىمدى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, قوسىمشا قۇنى جوعارى وندىرىستەردى وقشاۋلاۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكولوگيانى قورعاۋ جانە تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ, ەسكىرگەن جابدىقتاردى جاڭارتۋ, شىعارىندىلاردى ازايتۋ, مۇناي مەن گاز ىسىرابىنىڭ الدىن الۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى بۇل جۇمىستار بويىنشا مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ اقپاراتتىق اشىقتىعىن جانە ولاردىڭ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ باستى باسىمدىققا يە بولاتىنىن ايتتى.
كەڭەيتىلگەن كەڭەس بارىسىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ, «سامۇرىق-قازىنا ۇاق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ, «لۋكويل» ااق رەسەي مۇناي-گاز كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆ, سونداي-اق «تەڭىزشەۆرويل», «NCOC» جانە «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ» كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى بايانداما جاسادى.
«ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق دۇرىس شەشىمىنىڭ ارقاسىندا مۇناي سالاسىنا شەۆرون, ادجيپ, شەلل, توتال, سنپس سياقتى الەمدەگى ەڭ وزىق كومپانيالار ينۆەستيتسيالار مەن تەحنولوگيالار الىپ كەلدى. ءار جاڭا جوبا جۇزەگە اسقان سايىن مۇناي سالاسى ءوز قۋاتى مەن جاڭا الەۋەتىن ۇلعايتتى», دەدى كەڭەيتىلگەن كەڭەستە ءسوز سويلەگەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ.
مينيستر كاسپي مۇناي قۇبىرى ارقىلى تەڭىز, قاشاعان, قاراشىعاناق كەن ورىندارىنان مۇنايدى ەكسپورتتاۋعا ەڭ قىسقا جول مەن ءتيىمدى ەكونوميكالىق جاعدايلار جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. قارا التىن ەكسپورتىنىڭ باعىتى 36 ەلگە كەڭەيدى. قارقىندى جۇمىستار قازاقستاندى مۇناي ەكسپورتتاۋشى كوشباسشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوستى. قازىر ەلىمىزدە 300-دەن استام مۇناي كەن ورنى يگەرىلىپ جاتىر. قارا التىن قورى بويىنشا 12-ورىنعا كوتەرىلدىك. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. الداعى مەجە دە وسال ەمەس: 2025 جىلعا قاراي مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 105 ملن توننادان اسادى. قالامقاس-تەڭىز, يساتاي, جەڭىس, اباي, حازار جوبالارىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى دە
5 ملرد اقش دوللارىنا جەتەدى دەگەن جوسپار بار.
«تەڭىزدەگى جوبالارمەن قاتار ەلىمىزدەگى از زەرتتەلگەن پەرسپەكتيۆالى اۋماقتاردا گەولوگيالىق بارلاۋدى جانداندىرۋ قولعا الىنادى», دەدى قانات بوزىمباەۆ. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مۇناي-گاز سالاسىنىڭ 120 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا قاتىستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سالتاناتتى جيىنعا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ بارشا ەڭبەككەرلەرىن كاسىبي مەرەكەلەرىمەن قۇتتىقتادى.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان مۇناي ونەركاسىبىنىڭ تەرەڭ ءارى داڭقتى تاريحى جونىندە ايتا كەلىپ, وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز مۇناي-گاز يندۋسترياسىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندە قيىندىقتارعا تاپ بولعانىن ەسكە سالدى. وسى ورايدا بۇل سالانى دامىتۋ ءۇشىن شەتەلدەن كاپيتال تارتۋ ىسىندەگى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وراسان زور ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستانداعى مۇناي ونەركاسىبىنىڭ جەتىستىكتەرىنە قىسقاشا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە مۇناي سالاسىندا زاماناۋي تەحنولوگيا مەن وزىق تاجىريبەنى مەڭگەرگەن وتاندىق مامانداردىڭ قاتارى كوبەيگەنىن ايتتى. بۇگىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى Chevron, ExxonMobil, Shell, لۋكويل, Eni, Total, CNPC سياقتى كورپوراتسيالارمەن جانە باسقا دا كومپانيالارمەن ءىرى جوبالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى وتاندىق مۇنايشىلاردىڭ ۇرپاق ساباقتاستىعىنا ارنايى توقتالدى. ول قازاقستان مۇناي ونەركاسىبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, اتىراۋ مۇناي-گاز ۋنيۆەرسيتەتىنە اتى بەرىلگەن سافي وتەباەۆتىڭ وسى سالانىڭ قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنت مۇناي-گاز سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جيناعان تاجىريبەسى مەن ءبىلىمى ازاماتتارىمىزدىڭ تۇرمىسىن ودان ءارى گۇلدەندىرۋگە جانە جاقسارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ماڭىزدى سالالىق جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايدى.
باياندامادا مۇنايشىلار شەشۋگە ءتيىستى بىرقاتار ماڭىزدى مىندەت ايتىلدى.
– سالانى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىنا سايكەس, 2025 جىلعا قاراي مۇناي ءوندىرۋ جىلىنا 100 ميلليون توننادان, ال گاز جىلىنا 77 ميلليارد تەكشە مەتردەن اسۋى ءتيىس. وسى ماقساتتا 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان اۋقىمدى گەولوگيالىق بارلاۋ باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستاننىڭ جالپى رەسۋرستىق الەۋەتى 75 ميلليارد توننا شارتتى وتىن بولسا, ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاننىڭ الەۋەتتى رەسۋرسى شامامەن 18 ميلليارد توننانى قۇرايدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ دايىن مۇناي ونىمدەرىن ساتۋ ىسىندەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – ۇكىمەتتىڭ الداعى جىلدارداعى اتقاراتىن باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە, پرەزيدەنت وسى سالاعا يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە, شيكىزات ءوندىرۋ جانە ونى ءارى قاراي قايتا وڭدەۋ ۇدەرىسىنىڭ ەكولوگيالىق تازالىعىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
– 2025 جىلعا قاراي, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ءوسىمىن 5 پايىزعا جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل مەنىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋىمدا ايتىلدى. وسى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سەكتورى ۇلكەن ءرول اتقارادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سالتاناتتى ءراسىم سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ ۇزدىك 41 قىزمەتكەرىن ماراپاتتادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىن «جىگەرمۇنايسەرۆيس» جشس-نا بارۋدان باستاعان بولاتىن. پرەزيدەنت روبوتتى دانەكەرلەۋ ءادىسىن پايدالانا وتىرىپ, مۇناي مەتالل قۇرىلعىسىن شىعاراتىن مۇناي سەرۆيسى كاسىپورنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كومپانيانىڭ كورسەتەتىن قىزمەتتەرىنىڭ تىزىمىنە بۇرعىلاۋ جانە مۇناي كاسىپورنىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن دايىنداۋ, مۇناي-گاز كەن ورىندارىن ورنالاستىرۋ جۇمىستارى كىرەدى.
