باتىس قازاقستان وبلىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ باستاماشى بولعان «نۇرلى جەر», «نۇرلى جول», يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى قالاي؟ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وڭىرلەر ەكونوميكالارىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋى قالاي جۇزەگە اسۋدا؟ ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اقجايىق وڭىرىنە ساپارى وسى ماسەلەلەردى قامتىدى.
ۇكىمەت باسشىسى ەڭ الدىمەن ءبورلى جانە بايتەرەك اۋداندارىندا ورنالاسقان قاراشىعاناق جانە چينارەۆ مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەن ورىندارىندا بولدى. بۇل جەردە پرەمەر-مينيستر «قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» جانە «جايىقمۇناي» جشس كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
تۇستەن كەيىن ورال قالاسىنا كەلگەن اسقار مامين وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك, جيھاز, قۇرىلىس جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارى «جەلاەۆ استىق ونىمدەرى كومبيناتى», «كۇبلەي» جشس كونسەرۆى زاۋىتى, «اكۆاكۋلتۋرا تاجىريبەلىك-ونەركاسىپتىك ءوندىرىسىنىڭ وقۋ-عىلىمي كەشەنى», «كۆانت» كورپۋستى جيھاز وندىرەتىن فابريكا, «بولاشاق-ت» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى, ورال ترانسفورماتور زاۋىتى, شينالار مەن قۇرامىندا رەزەڭكە بار قالدىقتاردى وڭدەيتىن «كاما تسەنتر» كاسىپورنى سەكىلدى بىرقاتار ءىرى كاسىپورىندى ارالادى.
12 300 گا القاپقا ەگىن ءوسىرىپ, استىق ونىمدەرىنىڭ تولىق تسيكلىن يگەرگەن كاسىپورىن ءوز ءونىمىنىڭ 50%-ىن ەكسپورتقا – رەسەي, تاجىكستان, اۋعانستان جانە تۇرىكمەنستانعا شىعارادى. پرەمەر-مينيستر ەكسپورت كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى الدىندا قانداي كەدەرگى بار ەكەنىن سۇراپ ءبىلدى. كەيبىر ۇكىمەتتىك سۋبسيديانىڭ قىسقارۋىنىڭ تەرىس اسەرىن زەرتتەۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترىنە تاپسىرما بەردى.
ءونىمىنىڭ 95%-ىن رەسەيگە, گرۋزياعا, ازەربايجانعا جانە ارمەنياعا ەكسپورتتاپ وتىرعان ورال ترانسفورماتور زاۋىتى ەلىمىزدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اشىلعان بولاتىن. زاۋىتتىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى اقجول ساۋرانباەۆ مۇندا ءۇش اۋىسىمدا 300-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيتىنىن, بيىل ءوندىرىس ءوسىمى 35%-دى قۇراپ, جالپى سانى 9 مىڭ ترانسفورماتور شىعارۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. كەلەسى جىلى كاسىپورىن جوبالىق قۋاتىنا تولىق ەنىپ, ءوندىرىس كولەمىن جىلىنا 12 مىڭ ترانسفورماتورعا دەيىن ارتتىرماق.
زاۋىت كەلەر جىلى پانەلدى رادياتورلاردىڭ جاڭا ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋدى دا جوسپارلاپ وتىر. ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا 3000 توننا رادياتور شىعارۋعا جەتەدى. ءونىمنىڭ 30%-ى ىشكى نارىققا جىبەرىلسە, 70%-ى ەكسپورتتالماق. كاسىپورىندا قوسىمشا 100-دەن اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
قالانى جىلۋمەن جانە ىستىق سۋمەن قامتيتىن «جايىقجىلۋقۋات» اق كاسىپورنىن ارالاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ءوڭىردى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ سالاسىنداعى جاعدايمەن, سونداي-اق جەرگىلىكتى تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. 100% اكتسياسى ورال قالالىق اكىمدىگىنە تيەسىلى «جايىقجىلۋقۋات» مەكەمەسى جىلىنا 300 ملن كۆت/ساعات ەلەكتر قۋاتىن, 1,0 ملن گكال جىلۋ وندىرەدى. جىلۋ ماۋسىمى ورال قالاسىندا 200 كۇنگە سوزىلادى, جىلۋ جۇيەسىندە تەمپەراتۋرا 105-70°س تالاپ ەتىلەدى. ورال جىلۋ-قۋات ورتالىعىنىڭ قۋات بەرەتىن جانە سۋ قايناتاتىن قازاندىقتارى تابيعي گازبەن جۇمىس ىستەيدى.
اسقار مامين ورال قالاسىنداعى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ جاتقان «اقجايىق» جاڭا شاعىن اۋدانىنىڭ جانە 9 قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 2014 جىلى قۇرىلعان «بولاشاق-ت» جشس بەس جىل ىشىندە 230 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭىن پايدالانۋعا بەرىپتى. كاسىپورىن ديرەكتورى اسقار قوششانوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتىنىڭ قۋاتىن بۇدان دا ارتتىرۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. پرەمەر-مينيستر كومبينات باسشىسىنان ءىرى پانەلدى تەحنولوگيامەن سالىنعان ءۇي ساپاسى تۇرعىنداردىڭ كوڭىلىنەن قالاي شىعىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
بۇدان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى جوعارى اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىن ارالاپ, وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلارى ازىرلەگەن عيماراتتار مەن نىسانداردىڭ 3D-جوبالاۋ جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن كوردى. سونداي-اق ءوڭىردى تسيفرلاندىرۋ جوبالارىمەن تانىستى. ايتا كەتەيىك, اتالعان كوللەدج اكىمشىلىگى فينليانديانىڭ «كالارامپ» كومپانياسىمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, وقىتۋشىلار سول ەلدە تاجىريبەدەن وتكەن بولاتىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى
