الەم • 05 قىركۇيەك، 2019

رەسەيدە وقىعان قازاق ونەرپازدارى مۇراعاتىن تۇگەندەۋگە نە كەدەرگى؟

85 رەتكورسەتىلدى

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى ءتول تاريحىمىزعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ، وتكەن كۇندەردىڭ تالاي قاتپارلى بەتتەرى اشىلدى. ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ءتۇزىلىپ، الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى باعا جەتپەس قۇندى مۇرالارىمىزبەن قاۋىشتىق. كەڭەستىك ءداۋىردىڭ يدەولوگيالىق كوزقاراسىنا قايشى كەلەتىن نەبىر قۇندى قۇجاتتار مەن رۋحاني الەمىمىزدى بايىتاتىن مۇرالارىمىز ەلىمىزدىڭ، حالقىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني اينالىمىنا قايتا ەنىپ، كوپتەگەن جاڭالىقتىڭ بەتى اشىلدى دەسەك تە، ءالى دە تولىققاندى يگەرىلمەي جاتقانى قانشاما؟ كەڭەس وداعى تۇسىندا رەسەيدىڭ ايتۋلى ءبىلىم وردالارىندا قازاقستاننان كىمدەر وقىدى، بەلگىلى تۇلعالاردىڭ شەتەل ارحيۆتەرىندە ساقتالعان قۇجاتتارىنا قول جەتكىزۋگە نە كەدەرگى بولىپ وتىر؟ رەسەي ارحيۆتەرىندەگى وسى جانە باسقا دا وزەكجاردى ماسەلەلەر تۋرالى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ونەرتانۋ كانديداتى امانكەلدى مۇقان باياندايدى.

– ەلىمىزدىڭ ونەرى مەن مادە­نيەتىنە بايلانىستى سونداي دەرەكتەردىڭ باسىم بولىگى ماس­كەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ (رەسەي) مۇراعاتتارى مەن مۇ­راجاي­لارىندا ساقتاۋلى. ويت­كەنى بۇل قالالار حح عاسىر­دىڭ 30-40-جىلدارىندا قازاق­ستاننىڭ ساياسي-مادەني دامۋى­نا ەرەكشە اسەر ەتتى جانە ما­ڭىز­دى ءرول اتقاردى. بۇگىنگى تا­ۋەلسىز ەلىمىزدىڭ كاسىبي ونەرى مەن مادەنيەتى سالاسىنداعى زور جەتىس­تىكتەرىمىز سول كەزدە ورىس-كەڭەس مادەنيەتىنىڭ ىقپالىمەن ىرگەسى قالانىپ، بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ىرىكتەلگەن كوپتەگەن تالانتتى قازاق جاستارىنىڭ تاع­دىرى، ستۋدەنتتىك ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى وسى قالا­لارمەن، ونداعى ءىرى ونەر وردالارىمەن، جوو-مەن تىعىز باي­لا­نىستى ەدى. قازاق ونەرى مەن ما­دەنيەتىندە ەسىمدەرى ەرەكشە اتالاتىن مۇقان تولەباەۆ، ريشات جانە ءمۇسىلىم ابدۋلليندەر، كاۋكەن كەنجەتاەۆ، شابال بەي­سەكوۆا، اسقار توقپانوۆ، حا­ديشا بوكەەۆا، ت.ب. كوپتەگەن تالانتتار شوعىرى وسى قالالاردا ونەر-بىلىمگە سۋسىنداپ، ۇلكەن شىعارماشىلىققا جولداما الدى. مۇندايدا قاراپايىم قا­زاقتىڭ قارا دومالاق بالالارى دامىعان، ەۋروپالىق ۇلگىدەگى ەلدەن نە ۇيرەندى، كىمدەردەن ءتالىم-تاربيە الدى، كىمدەرمەن سىرلاس-سىيلاس بولدى، ونەر جولىندا قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى دەگەن سيپاتتاعى سان ءتۇرلى سۇراق­تىڭ قويىلۋى زاڭدى. بەلگىلى ونەر ماي­تالماندارىنىڭ ەستەلىك-ەسسەلەرىندە ولاردىڭ جالىن ات­قان جاستىق شاعى ساعىنىشپەن، ەرەكشە سەزىممەن ەسكە الىنا­دى. بۇل جازبالار ارقىلى ولار­دىڭ كاۋسار شاعى جايىندا از­دى-كوپتى ماعلۇماتىمىز بار. اسقار توقپانوۆ پەن كاۋكەن كەن­جەتاەۆ اعالارىمىزدىڭ ستۋ­دەنتتىك كەزدەرى تۋرالى عيبراتتى اڭگىمەلەرىن ءوز اۋىزدارىنان ەس­تىپ، جازبالارىن قۇنىعا وقى­دىق. مۇندا ولاردىڭ ماسكەۋ مەن لەنينگرادتىڭ (سانكت-پەتەربۋرگ) كاسىبي ونەرگە باۋ­ليتىن ايتۋلى ءبىلىم وردالارى – كونسەرۆاتوريا مەن تەاتر­ ينس­تيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەز­دەرىندەگى نەبىر قىزىقتى وقي­عالارى باياندالادى، ورىس ءتىلىن جەتىك بىلمەۋدەن ومىردە كوپ قينالعاندىعى جانە سول تىعىرىقتان شىعۋ ەرلىكتەرى ءتانتى ەتەدى. جوعارىدا اتتارى اتالعان تۇلعالار – قازاق ۇلتتىق ونەرى تاريحىندا ەسىمدەرى التىن ارىپپەن جازىلىپ، ەل اماناتىن ابىرويمەن ورىنداپ قايتقاندار.

ال ەندى قازاقى تاربيەمەن وسكەن قالعان ساڭلاقتارىمىز جاي­لى نە بىلەمىز؟ ولاردىڭ رۋحاني ورتالىقتاعى جاستىق كەزەڭى نەسىمەن ەرەكشەلەندى؟ ونەر باسەكەسىندەگى ءباسى قالاي بولدى دەگەن ماسەلەنى قاۋزاي تۇس­سەڭىز، مۇراعاتقا يەك ارتپاي تۇرا المايتىنىڭىز انىق. وت­كەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارى رە­سەيگە قازاقستاننان ءبىلىم قۋىپ بارعان ونەرلى جاستاردى تۇگەندەۋ بارىسىندا ولاردىڭ ناقتى سانىن بىلمەي، دال بولعانىمىز راس. ماي­تالمان اعا-اپالارىمىز جايلى مۇنداي تىڭ دەرەكتەر بىزگە بولماعانمەن، كەيىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاققا اۋاداي قاجەت دەپ سانايمىز. سول ءۇشىن ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ قالالارى ءبىلىم وردالارىنىڭ ارحيۆتەرىن بەتكە الۋىمىزعا تۋرا كەلگەن.

شىن مانىندە ادام ءۇشىن وقۋ ورىندارى قابىرعاسىندا وتكەن كەزەڭ مەن كاسىبي شەبەرلىككە باۋ­ليتىن ورتانىڭ ىقپالى وراسان زور بولماق. تاريح پەن ەل رۋحانياتى ءۇشىن ءبىر جاپىراق قاعازدىڭ ءوزىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ءبىزدىڭ قازىرگى ءىس-ارەكەتىمىزدى قۇراق كور­پەنى ورنەكتەگەن شەبەردىڭ تىرشىلىگىنە ۇقساتامىن، ويتكەنى قازاق ونەرىنىڭ وتكەن ءىزى مەن بەلگى-بەدەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. بۇل قازاق كاسىبي ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى شوعىر الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىمىز سانالادى. سوندىقتان قازاق ۇلتتىق وپەرا ستۋدياسىنىڭ وقۋ-شىعارماشىلىق باعدارلا­ماسىمەن تانىسۋدى، قۇجاتتاردى تىرنەكتەپ جيناقتاۋ مەن زەرت­تەۋدى ماقسات تۇتتىق. «بو­لاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لاماسى اياسىندا ارحيۆ قۇجاتتارىن بۇگىنگى تانىم تۇرپاتىندا قايتا سۇرىپتاپ، جاڭاشا ساراپتاۋىمىز قاجەت. ءارى بۇل ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-رۋحاني بايلانىستى دامىتۋعا قوزعاۋ سالاتىن ىرگەلى قۇندى ەڭبەك بولماق.

وسىعان وراي وتكەن جىل­عى قازاننىڭ 1-5-ءى كۇندەرى ارالى­عىندا ماسكەۋ قالاسىنا ارنا­يى ىسساپارمەن بارىپ، پ.ي.چاي­كوۆسكي اتىنداعى ماس­كەۋ مەم­لەكەتتىك كونسەرۆاتورياسى­ (ممك) ارحيۆىندە بولدىق. ماقسات قازاق ونەرى مەن مادەنيە­تىنىڭ بىرەگەي تۇلعالارى ءبىلىم العان وقۋ ورىندارىمەن شىعار­ما­شىلىق بايلانىس ورناتىپ، اعا بۋىن ۇرپاقتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىق ىز­دە­­نىستەرى تۋرالى تولىعىراق ماع­لۇمات جيناقتاۋ بولاتىن. رەسەي استاناسىنداعى ارحيۆ پەن مۇراجايلاردى وسى ارالىقتا تولىق ارالاپ، رەسمي مەكەمەلەردىڭ قۇجاتتارىمەن جەتە تانىسۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. دەسەك تە وسى نيەتىمىزدىڭ ءوزىن ءىستىڭ باسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەندى وسى باستاما ءارى قاراي قالاي جالعاسادى، ول ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ اڭگىمە – سوندا.

جولعا شىعۋدان ەكى اپتا بۇرىن ممك ءارحيۆىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ت.ن.ترۋشكوۆاعا الدىن الا رەسمي حات جولداعان بولاتىنبىز. وندا وزىمىزگە قاجەت قۇجاتتاردىڭ ءتىزىمىن، تاعى دا باسقا تىڭ دەرەك كوزدەرىن كورسەتۋدى سۇرادىق. الايدا كونسەرۆاتوريانىڭ ارحي­ۆىنەن قاجەت قۇجاتتارعا قول جەت­كىزەمىز دەپ اپتىعىپ بارعان كوڭىلىمىز العاشقى كۇنى-اق سۋ سەپكەندەي باسىلدى. مۇندا ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعانعا دەيىنگى وقىعان ساناۋلى-اق ستۋدەنتتىڭ جەكە ءىس-قاعازدارىنان باسقا قازاق ۇلتتىق وپەرا ستۋدياسى اتتى وقۋ بولىمشەسى جايلى قۇجات اتىمەن جوق بولىپ شىقتى. بۇگىنگى تاڭدا مۇراعات ساندىق فورماتقا كوشىرىلىپ، وسى باعىتتا ءبىراز جۇمىستار ىستەلىپ جاتقان كورىنەدى. بىرنەشە بۋمادان تۇراتىن تۇرىكمەن، قىرعىز، تاتار، وزبەك ستۋديالارىنىڭ قۇ­جاتتارى بار دا، ال وسى ۇلگىدە كو­رەمىز دەپ ۇمىتتەنگەن قازاق ستۋدياسىنىڭ قۇجاتتارى تابىلمادى. تۋىستاس ۇلتتىق ستۋديالار قۇجاتتارىنىڭ جىپ-جيناقى ساقتالىپ، كەرىسىنشە قازاق ستۋدياسىنا قاتىستى ماتە­ريالداردىڭ ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ، تابىلماعانى ءبىزدى قاتتى ويعا قال­دىردى. ارحيۆتەگى دەرەك جا­زىلعان ءتىزىم مەن تىر­كەۋ جۋرنالدارىن بىرنەشە باعىتتا مۇقيات قاراستىرىپ كورگەنىمىزبەن ناتيجە شىقپاي سالىمىز سۋعا كەتتى. بار تاپقان ولجامىز – 1936-1939 جج. ارا­لىعىندا كونسەرۆاتورياعا ستۋ­دەنت بولىپ قابىلدانعان قازاق­ستاندىق 29 ستۋدەنتتىڭ جەكە باستارىنا قاتىستى ءىس-قاعازدارى عانا. بۇلار – ولارعا بەرىلگەن ءارتۇرلى باستاۋىش، ارناۋلى ورتا ءبىلىمى تۋرالى انىقتامالار، قازاقستان وقۋ-اعارتۋ كوميسسارياتىنىڭ ارنايى كوميسسياسى شەشىمىمەن تالاپكەردىڭ ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنا جولدانعاندىعى جايلى انىقتاماسى، جول قاراجاتى مەن تاماعىنا دەپ بولىنگەن قارجى مولشەرى، كونسەرۆاتورياداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا ستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى اتىنا وقۋعا قابىلداۋ تۋرالى وتىنىشتەرى، وقۋ ۇلگەرىمى، ساباققا كەلمەۋى، ۇلگەرمەۋى جايلى تۇسىنىك حاتتار، ەسكەرتپەلەر، دەنساۋلىعىنا بايلانىستى، قورىتىندى باعالارى جايلى ت.ب. انىقتامالار. بۇل دا بولسا از ولجا ەمەس دەۋىڭىز مۇمكىن. سو­لاي بولا تۇرا، بۇل سونداعى وزگە ۇلتتىق ستۋديالاردىڭ ءىس-قاعاز­دارى سياقتى قوماقتى، تولىق پاپكا ەمەس، جەكەلەگەن ادامداردىڭ قۇجاتتارى عانا. تىزىمدەگى ستۋديا شاكىرتتەرىنىڭ باسىم بولىگى ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن (دەنساۋلىعى، وتباسىلىق، جۇمىس بابىمەن، كاسىبي بىلىكتىلىگى جەتپەي ت.ب.) وقۋدى اياقتاماعان. سول سەبەپتى ول قۇجاتتار ارقىلى قازاق ۇلتتىق وپەرا ستۋدياسىنىڭ جۇمىسى جايىندا تولىققاندى اقپارات الۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ال ءبىز جو­لىعىپ اڭگىمەگە تارتقان ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى «بارىمىز وسى» دەۋدەن باسقا تۇك ايتا المادى. وكىنىشتى-اق! ايتپەسە قازاقستاندىق قانشاما تالانتتى جاس مۇندا ءبىلىم الدى ەمەس پە؟ بۇل نە سوندا، ستۋديا جۇمىسىنىڭ سالعىرتتىعى ما، الدە باسقا سەبەبى بار ما؟!

الايدا قازاقتىڭ تانىمال كومپوزيتورى مۇقان تولەباەۆ­تىڭ جەكە پاپكاسىن الىپ كەلگەندە توبەمىز كوككە جەتكەندەي قۋاندىق. كومپوزيتوردىڭ كونسەرۆاتوريا­دا سوعىستان كەيىنگى جىلدارى وقىعان قۇجاتتارى عانا ەكەن. سول سياقتى 1936 جى­­لى ماسكەۋدە وقىعان، سو­عىس باستالعان سوڭ ماي­دانعا كەت­كەن نەمەسە ەلگە ورال­عان ال­دىڭ­عى لەكتەگى تانىمال تۇل­عا­لا­رىمىزدىڭ پاپكالارىن دا كو­رە المادىق. بۇلار ءارحيۆتىڭ نە­­گىز­گى تىزىمىنەن دە، قوسالقى تىزى­­مىنەن دە كەزدەسپەدى. سوعان قارا­­ماستان م.تولەباەۆتىڭ قۇ­جاتىن اقتارا وتىرىپ زەرتتەۋ­شى­لەر ءۇشىن قىزىقتى ءبىراز دەرەككە تاپ بولدىق. ء«بىرجان – سارا» وپەراسى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ ۇلكەن ماراپاتى – ستاليندىك سىيلىقپەن ماراپاتتالىپ، سوعىستان ءۇزىلىپ قالعان ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنداعى وقۋىن قايتا جالعاستىرۋعا شە­شىم شىعارىلادى. سونداي-اق­ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ءتۇر­لى ماڭىزدى ءىس-شارالارعا قا­تى­سۋىنا بايلانىستى ءوزىنىڭ سا­باققا، سىناقتارعا دەر كەزىندە قا­تىسا الماۋىنا بايلانىس­تى ەمتيحاندى كەيىنگە شەگەرۋ تۋرالى، ستيپەنديا­سىن قال­دى­رۋدى سۇراعان ءوتىنىش حاتتارى مەن رەسپۋبليكانىڭ رەسمي باسشىلارى اتىنان كونسەرۆاتوريا باسشىلىعىنا جولدانعان جەدەلحاتتار تابىلدى.

قولىمىزعا تيگەن قۇجات­تاردىڭ ءبارىن بىرتىندەپ قاراپ شىقتىق. ۋاقىت وتە سارعايعان، بۇكتەسەڭ سىنىپ كەتۋگە شاق تۇرعان قاعازدا تۇتاس ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى جايلى سىر شەرتەر قۇندى دەرەكتەر تىزىلگەن. ستۋدەنتتەردىڭ جەكە ءىس-قۇجاتى ساقتالعان 1936 جىلعى پاپكالاردى اقتارعاندا تولقىپ كەتتىك، سان ءتۇرلى تاع­دىر­ يەسىمەن تىلدەسكەندەي كۇي كەش­تىك. سوناۋ جىلدار ەلە­سى كوز الدىمىزدا كولبەپ، قا­زاق­ستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ بەي­مالىم ورتاعا بەيىمدەلۋى مەن كونسەرۆاتوريانىڭ كۇردە­لى وقۋ باعدارلاماسىنا، شىعارماشى­لىقتىڭ قىر-سىرىن يگەرۋدەگى تالپىنىستارىنا قانىقتىق. اراسىندا ورىمدەي تالانتتى قىز-جىگىتتەردىڭ 2-3 جىل وقىپ، كەيىن كاسىبي انشىلىك ونەرگە «جاراماي»، قايراڭعا سوعىلعان قايىقتاي قيراعان اۋىر تاعدىرلارى دا جولىقتى. الاقانداي قاعازدا الماعايىپ تاعدىرلار بەينەسى سىناپتاي سىرعيدى. ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنا قابىلدانعان بىرەۋ­لەرى وقۋعا ەلدەن كەشىگىپ كەلە الماي جاتسا، ەندى بىردە تراگە­ديالىق ساتتەرگە كۋا بولاسىڭ. سولار­دىڭ ىشىندە قازاق ۇلتتىق وپەرا ستۋدياسىنىڭ ءبولىم مەڭ­گەرۋشىسى ل.بەرماننىڭ 1938 جىلى 23 قاراشادا قازسسر ۋاكىلى (پولپرەدستۆو) كوريابكينگە جازعان حاتىنداعى: «22-گو نويابريا ۋمەر رەبەنوك ستۋدەنتكي كازاحسكوگو وتدەلەنيا مگك ۋرالبەكوۆوي. روديتەلي رەبەنكا پودوزرەۆايۋت، چتو ون وتراۆلەن سوجيتەلنيتسەي پو كومناتە گر. مەلنيكوۆوي. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا ۆىياسنەنيەم وبستوياتەلستۆ سمەرتي رەبەنكا زانياتى ورگانى ۋگولوۆنوگو روزىسكا»، – دەي كەلىپ، – «پروشۋ ۆاس وكازات ماتەريالنۋيۋ پوموشش ستۋدەنتكە ۋرالبەكوۆوي دليا پوحورون رەبەنكا» – دەگەن جولداردى وقىعاندا جان تۇرشىكتى. كونسەرۆاتوريادا وقىپ جۇرگەندە ءوزىن ءارتۇرلى قىرىنان تانىتا العان بەلسەندى ستۋدەنت جۇماتاي اقاتوۆتىڭ ءوز ەركىمەن وقۋدان كەتەتىنىن سۇراپ كونسەرۆاتوريا ديرەكتورى (رەكتورى) ۆ.ن.شاتسكويعا جازعان ءوتىنىش حاتى دا نازار اۋدارارلىق. «يا ۋبەديلسيا ۆ توم، چتو ۋ مەنيا تولكو ليش پوسرەدستۆەننىە مۋزىكالنىە سپوسوبنوستي، چتو دالەكو نەدوستاچنو دليا پوسۆياششە­نيا سەبيا مۋزىكالنوي ناۋكە. تەم بولەە يا يمەيۋ بولشۋيۋ سپوسوبنوست پو دراماتيچەسكوي ليني. ەتو پوكازال كونكۋرس موسكوۆسكيح چتەتسوۆ، گدە يا زانيال نە پوسلەدنەە مەستو. ۆوت، تەپەر يا حوچۋ، دا ي نەوبحوديمو پەرەيتي ۆ ەتۋ وتراسل يسكۋسستۆا، يبو دال­نەيشەە وستاۆانيە ۆ ستەناح كونسەرۆاتوري – سچيتايۋ بەسپولەزنىم ي دليا سەبيا ي دليا گوسۋدارستۆا»،  دەلىنگەن الگى قاعازدا. بۇدان ءوز قابىلەتىن ءتۇرلى سالادا سىناپ كورگەن جاستىڭ ماماندىق اۋىستىرۋعا ءبىرجولاتا بەل شەش­كەنىن كورەمىز. ءار ستۋدەنتتىڭ ءىس-قاعاز پاپكاسىنان وسىنداي ومىر­لىك ماڭىزى بار دەتالعا تولى دەرەكتەر، ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ ۇدەرىسى كەزىندەگى ۆوكال، فورتەپيانو ت.ب. ارنايى مۋزىكالىق پاندەر بويىنشا وقىتۋشىمەن قارىم-قاتىناسى، جاتاقحانادان ورىن الۋعا، دەنساۋلىعىنا، ساباققا كەلمەۋىنە بايلانىستى انىقتاما قاعازدارى، جەكە باستارىنىڭ پروب­لەمالارى سىندى قيلى-قيلى قيسىندار كەزىگەدى. الماتىدا كوپ تالاپكەردىڭ ىشىنەن تاڭدالىپ وقۋعا جىبەرىلگەن جاستاردى ۇكىمەت قاراۋسىز قالدىرماعان. بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرىپ، وقۋ ۇلگەرىمىن باقىلاپ وتىرعان. الايدا سوعان قاراماستان كەيبىر ۇلگەرىمى ناشار ستۋدەنتتەردى وقۋدان شىعارۋ فاكتىلەرى دە اراگىدىك كوزىمىزگە شالىندى.

كونسەرۆاتوريانىڭ قازاق ۇلتتىق ستۋدياسى نەگىزىنەن وپەرا ساحناسى ءانشى-ورىنداۋشىلارىن دايىندادى. م.تولەباەۆ سەكىلدى تالانتتار بىرەر جىلدا-اق كوپ ەڭبەكتەنۋدى تالاپ ەتەتىن مۋزى­كا تەورياسى جانە كومپوزيتسيا بولىمىنە اۋىسىپ كەتتى. ال وپەرا انشىسىنە ءتان داۋىس مۇمكىندىگى جوقتار حور ديريجەرى نەمەسە مۋزىكاتانۋ سەكىلدى تەوريالىق ماماندىقتارعا اۋىسۋعا ءماج­بۇر بولعان ەكەن. بىراق ول ما­مان­دىقتارعا ارنايى كوميسسيا الدىندا سىناقتان ءوتىپ بارىپ اۋىسۋعا رۇقسات ەتىلگەن. حور­مەيستەر، مۋ­زى­كاتانۋشى­ ما­­ماندىعىنا قاجەت تالاپ دەڭ­­گەيىنەن كورىنە الماعان جاس­تارعا وقۋلارىن الماتى مۋزى­كالىق تەحنيكۋمىندا اياق­تاۋعا مۇمكىندىك بەرىلىپتى. كون­سەرۆاتوريادا وقىعان 3-4 جىلدا مۋزىكالىق پاندەردى جاقسى مەڭگەرگەن ستۋدەنتتەردىڭ الدى الماتى مۋزىكالىق تەحنيكۋمىنا ارنايى مۋزىكالىق پاندەردىڭ وقىتۋشىلارى بولىپ جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. سونىمەن بىر­گە مۋزىكانتتاردان گورى دراما تەاترىنا، اكتەرلىك نەمەسە رەجيس­سۋراعا ىڭعاي تانىتقان ج.اقاتوۆ سەكىل­دى جىگىتتەر مەن قىزداردىڭ ماسكەۋدەگى ەكىنشى ءىرى وقۋ ورنىنا اۋىسۋى دا ءىشىنارا كەزدەسىپ قالىپ جاتقان.

رەسەي تەاتر ونەرى اكادەميا­سى ء(رتوا) (بۇرىنعى لۋناچارسكي اتىنداعى گيتيس) ونەر سالا­سىنداعى مامانداردى دايارلايتىن تانىمال جوو بولىپ سانالادى. شىعارماشىل تالاي دۇلدۇلگە جولداما بەرگەن بۇل ينستيتۋتتىڭ قازاق ساحنا ونەرى ءۇشىن ورنى الابوتەن. وقۋ ورنى 1935 جىلدان بەرى قانشاما تالانتتى ساحنا شەبەرلەرىنىڭ قاناتىن قاتايتىپ، قازاق دراما تەاترى مەن كينو ونەرىن كاسىبي بىلىكتى رەجيسسەرلەرمەن، اكتەرلەر مەن بالەتمەيستەرلەرمەن قامتاماسىز ەتتى. سوندىقتان ءبىز دە وسى جەردەن ىزدەگەن جوعىمىزدى تابۋعا نيەتتەندىك. اكادەميانىڭ شاڭ باسقان ارحيۆىندە قازاقستانعا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ بولۋى ابدەن زاڭدى دا. ويتكەنى بۇل جەر­دەن تۇلەپ ۇشقان تانىمال قايراتكەرلەر از ەمەس. ولار – وسىن­دا مايتالمان ارتىستەر مەن پەداگوگتەردەن وقىپ، قازاق كاسى­بي ساحنا ونەرىنىڭ تاريحىن جاساعان تۇلعالار. وكىنىشكە قاراي، ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىس­تى ءرتوا ارحيۆىندەگى مۇراعاتقا قول جەتكىزە المادىق. جالپى ماسەلەلەر بويىنشا پرورەكتور گەورگي ۆيكتوروۆيچ تاراسوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعاندا وسى ماسەلەنى العا تارتتىق. اكادەميا ارحيۆىندە جۇيەلى جۇمىستىڭ جوقتىعىنان مۇراعاتتىق قۇجات­تار بۋىلىپ-تۇيىلگەن كۇيى سورە­لەردە جاتقان كورىنەدى. ساندىق فورماتقا كوشىرىلمەگەن. ول بىزگە وتكەن عاسىرعا تيەسىلى قۇجات­تاردى ءدال قازىر الۋ مۇمكىن ەمەستىگىن جەتكىزدى. پرورەكتور قازاق­ستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشى­لىگىمەن تىعىز بايلانىستا ەكەن­دىك­تەرىن، ەلشىلىك تاراپىنان ءوتىنىش جازىلسا، بۇل ءىس شەشىمىن تاباتىنىن جەتكىزدى. بىزگە ونىڭ يدەياسى وتە ۇنادى جانە كوپ ۇزاتپاي قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆكە ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ ارحيۆتىك قورىنداعى قازاقستان مادەنيەتى مەن ونەرىنە قاتىستى ماتە­ريال­دارعا قول جەتكىزۋگە كو­مەك­تەسۋىن سۇراپ، ينستيتۋت دي­رەكتورى اتى­نان جازىلعان ءوتىنىش حات ەلشى­لىكتىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا جىبەرىلدى. ازىرگە سونىڭ ناتي­جەسىن كۇتىپ جۇرگەن جايىمىز بار.

رەسەي استاناسىنداعى قۇندى قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەسىن الۋ تۇتاستاي العاندا، قازاق كاسىبي تەا­ترى مەن مۋزىكا ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى دارا تۇلعالاردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن تانىپ بىلۋگە، قوسىمشا دەرەكتەردى اشۋ­­عا كوپ كومەك بولار ەدى. پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى ماس­كەۋ مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسى، رەسەي تەاتر ونەرى اكادەميا­سى جانە سانكت-پەتەربۋرگتەگى رەسەي مەملەكەتتىك ساحنا ونەرى ينستيتۋتىنىڭ (لگيتمك) ارحي­ۆىندە ساقتالعان قازاق ساحنا ونەرى مەن ونەرپازدارىنا قاتىستى قۇ­جاتتاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ – ۋاقىت تالابى. بۇل ءىس كەلەشەك ماماندار ءۇشىن دە باعا جەتپەس بايلىق رەتىندە قۇندى دەپ بىلەمىز. سوندىقتان بىزگە قازىر رەسمي مەكەمەلەر مەن بەلسەندى ازاماتتاردىڭ قولداۋى مەن كومە­گى اۋاداي قاجەت بولىپ تۇر.

 

جازىپ العان قاراشاش توقسانباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار