قازاقستان • 30 تامىز، 2019

قازاقستاندا ازيا ەلدەرى قالام­گەرلەرىنىڭ ءى فورۋمى ءوت­ەدى

101 رەت كورسەتىلدى

ازيا قۇرلىعىنا ورتاق ماسەلە

ازيا قالامگەرلەرىنىڭ I فورۋمى ءبارىمىز ءۇشىن كوپتەن كۇتكەن ۇلكەن وقيعا بولعالى تۇر. كوپ جىلداردان بەرى ءبىزدىڭ شەتەلدەرمەن، اسىرەسە، ازيا ەلدەرىمەن ادەبي بايلانىسىمىز جاداۋ، جۇتاڭ كۇيگە تۇسكەن ەدى. قاي ەلدىڭ قانداي باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقانىنان بەيحابار بولىپ قالدىق. سوندىقتان ادەبي باعىتتاعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋىنا جول اشاتىن العاشقى فورۋمنان كۇتەرىمىز كوپ. ساياسي جاعىنان بولسىن، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعىنان بولسىن، ارقيلى دەڭگەيدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ازيا ەلدەرى – ءبىر-ءبىرىمىزدى ەتەنە جاقىن تانىپ، حالىقتىق ماسەلەلەرىمىزدى كەڭىنەن قوزعاپ، ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ىشكى دۇنيەمىزگە ۇڭىلە وتىرىپ ۇلتتىق بولمىس-ءبىتىمىمىزدى ايشىقتاساق، كەلەشەكتەگى كەلەلى ىستەرگە ايقىن باسپالداق قالانار ەدى.

 الەم ادەبيەتى ءارتۇرلى باعىت-باعدارمەن دامۋدا. ال وسىناۋ كەڭ قۇلاشتاعى الەم ادەبيەتىنىڭ دە، جەكەلەگەن ۇلتتار ادەبيەتىنىڭ دە ەڭ نەگىزگى ورتاق ماسەلەسى – ادام ماسەلەسى. جەر-جەردە تاعدىر-تالايى ءارتۇرلى ۇلتتار مەن ۇلىستار، ادامدار مەكەن ەتىپ جاتىر. ادامزات ەشقاشان جەتىلگەن قوعامدا ءومىر سۇرگەن ەمەس. ادام بار جەردە، تىرشىلىك بار جەردە ۇلكەندى-كىشىلى ماسەلەلەر دە تۇگەسىلە قويمايدى. ال وسى قوعامنىڭ ايناسى، ول – ادەبيەت. شىم-شىتىرىققا تولى قوعامدى ىزگىلەندىرەتىن دە – ادەبيەت. سوندىقتان ادەبيەتتى دامىتۋعا باعىتتالار ءىس-شارالاردىڭ تولاستاماعانى ءجون.

تەمىرحان مەدەتبەك،

اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

 

 

ءوزارا بايلانىستى نىعايتادى

الەم ادەبيەتىنىڭ اقىن-جازۋشىلارىمەن ورتاق بايلانىس ورناتۋ ماسەلەسىن كوتەرۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي، ءبىز بۇگىن الىس شەتەلدى بىلاي قويعاندا، مىنا تۇرعان وزبەك، قىرعىز اعايىنداردىڭ ءسوز ونەرىندە قانداي جاڭالىق بولىپ جاتقانىنان بەيحابارمىز. وزگە ەلدەر تۇگىل، ءبىز قازىر ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ نە جازىپ جۇرگەنىمىزدى وقىمايمىز. قازاق قالامگەرلەرىنىڭ كىتاپتارى ساتىلىمعا تۇسپەيدى. ازيا ەلدەرى دە قازاقتا قانداي اقىن-جازۋشىلاردىڭ بار ەكەنىن بىلمەيدى دەپ ويلايمىن.

الداعى فورۋم بارىسىندا شىعارماشىلىق الەۋەتىن تولىق جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جىل سايىن تالانتتى قالامگەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان گرانت بەرىپ تۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتار ەدىم.

قازاق ادەبيەتىنىڭ سوڭعى جيىرما-وتىز جىلداعى جەتىستىگى – كەز كەلگەن تاقىرىپتى باتىل جازاتىن بولدىق. ال سول تاقىرىپتاردى يگەرۋ مەن كوركەمدىك شەبەرلىكپەن بەرۋ ءتاسىلىمىز – كوڭىل كونشىتپەيدى. الەمدە دە، بىزدە دە قازىر ادەبيەت جالپى جۇرتتىڭ جانىنا اسا اسەر ەتە قويمايتىن، كوپشىلىك تۇسىنبەيتىن – بەلگىلى ءبىر توپتىڭ ويىنىنا اينالىپ بارادى.

امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى،

سىنشى

 

ادەبي ۇيىم قۇرىلسا...

قازاق ادەبيەتىنىڭ وتكەن تاريحىنا كوز سالساق، بابا­لارىمىزدىڭ ىقىلىم زاماننان ەۋرازيالىق الىپ ادەبي-مادەني كەڭىستىكتە ءومىر سۇرگەنىن كورەمىز. كەيىن مۇنىڭ اۋقىمى تارىلدى. مادەني باعىت وزگەردى. ءبىز بۇدان ۇتقان جوقپىز. ازيا قالامگەرلەرىنىڭ I فورۋمى سول ۇلى داستۇرلەرگە قايتا جول اشادى دەپ سەنەمىز. سول مىڭجىلدىق تاريحى بار بايلانىستاردى، رۋحاني كوپىرلەردى قايتا ورناتۋ باعىتىندا ديالوگ بولعانىن قالار ەدىك. وسى ورايدا ازيا جاس قالامگەرلەرىنىڭ ادەبي ۇيىمى قۇرىلسا، ونىڭ شتاب-پاتەرى الماتى قالاسىندا ورنالاسسا دەگەن ۇسىنىسىم بار.

قازاقتىڭ قارا ولەڭى – مازمۇندىق فورماتى جاعىنان الەم ادەبيەتىندە بالاماسى جوق قۇبىلىس. العاشقى ەكى جولى – دەرەكسىز (ابستراكتىلى)، ءۇشىنشى جولى – ماعىنا ۇياسى، سوڭعى جول – تۇيىندەۋشى. ءبىز وسىنى جاپون حايكۋى، پارسى رۋباياتى دەڭگەيىندە ناسيحاتتاي الۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. عازال اناسى ءبايىت بولسا، قازاق ولەڭىنىڭ اناسى – قارا ولەڭ.

الەم جانە قازاق ادەبيەتىنە ورتاق پروبلەمالار الداعى فورۋمدا انىق كورىنەدى دەپ ويلايمىن.

 

ەرلان ءجۇنىس،

«دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

 

 

شىعارماشىلىققا تىڭ سەرپىن بەرەدى

 

ازيا ەلدەرىندەگى جاستار ادەبي تۇرعىدا ءبىر-بىرىمەن ەركىن ارالاسا السا، ادەبيەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن تىڭ سەرپىلىس بولار ەدى. ءتۇپ نەگىزى تەرەڭنەن باستاۋ الاتىن ازيا حالىقتارىنىڭ ادەبي الەمى – قازىناعا تولى. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ادەبي، تاريحي بولمىسىمىزعا ءۇڭىلۋ ارقىلى، ءوزارا ىمىرالاستىعىمىز بەن دوستىعىمىز ۇلعايار ەدى. كوركەم شىعارمالارىمىزداعى كوركەمدىكتىڭ اياسى كەڭەيىپ، جاڭاشىلدىققا دەگەن بەتبۇرىس پايدا بولار ەدى. بۇل يگىلىكتەردىڭ قاي ۇلت ءۇشىن دە ماڭىزى زور.

ازيا قالامگەرلەرى ءبىر-ءبىرىنىڭ شىعارمالارىن وقىپ، ءتۇسىنۋ ءۇشىن، ءتۇيسىنۋ ءۇشىن ساپالى اۋدارمالار مەن ساۋاتتى اۋدارماشىلاردىڭ سانىن كوبەيتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدىڭ ازيا كەڭىستىگىندە عانا ەمەس، الەمدىك كە­ڭىستىكتەگى الار ورنى زور. سول قاسيەتى مەن قادىرىن نىعارلاۋ ءۇشىن، ايقىن تانىتۋ ءۇشىن اۋدارمانىڭ بيىك دەڭگەيدە بولعانى ءجون.

 

مەرەي قارت،

قازاقستان جازۋشىلار وداعى سەمەي قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار