مەملەكەت بولاشاعى بەدەرلەنگەن
سارسەنبى, 13 اقپان 2013 7:33
جاڭا جولداۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىندا. بۇل جولداۋ وتانىمىز دامۋىنىڭ جانە ەلدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ جاڭا پاراديگماسىن ايقىنداپ بەردى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ كوپتەگەن پارامەترلەرى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. سوندىقتان, ەل دامۋىنىڭ جاڭا ستراتەگيالىق جوسپارىن ازىرلەۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانى انىق. سول سەبەپتى ەلباسى وتە ماڭىزدى جولداۋدى كەيىنگە قالدىرماي, 14 جەلتوقساندا جاريا ەتتى دەپ ويلايمىن.
سارسەنبى, 13 اقپان 2013 7:33
جاڭا جولداۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىندا. بۇل جولداۋ وتانىمىز دامۋىنىڭ جانە ەلدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ جاڭا پاراديگماسىن ايقىنداپ بەردى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ كوپتەگەن پارامەترلەرى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. سوندىقتان, ەل دامۋىنىڭ جاڭا ستراتەگيالىق جوسپارىن ازىرلەۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانى انىق. سول سەبەپتى ەلباسى وتە ماڭىزدى جولداۋدى كەيىنگە قالدىرماي, 14 جەلتوقساندا جاريا ەتتى دەپ ويلايمىن.
بۇل جولداۋ ءتۇرى مەن مازمۇنى, العا قويعان مىندەتتەرى تۇرعىسىنان العاندا 1997 جىلعى العاشقى جاريا ەتىلگەن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنا ۇقسايدى. ال جىل سايىنعى ءداستۇرلى جولداۋلاردا ءار سالا بويىنشا قىسقا مەرزىمدى قامتيتىن ناقتى مىندەتتەر مەن ماقساتتار اتاپ كورسەتىلەتىن ەدى. جاڭا جولداۋدا مەملەكەتتىڭ بولاشاعى كورىنىس تاۋىپ وتىر. ەل دامۋىنىڭ كەڭ اۋقىمدا العانداعى 7 باستى باعىتى ايقىندالدى. «قازاقستان-2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا دا 7 باعىت بولعان ەدى.
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت وسى جولداۋدا ءححى عاسىردىڭ ون جاھاندىق سىن-قاتەرىن اتاپ كورسەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ادامزات بالاسى جاڭا جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانى انىق. سوعان وراي ءبىز ايقىن باعىتتى ۇستانا ءبىلىپ, دۇرىس ءارى ءادىل ءىس-ارەكەت جاساۋعا ءتيىستىمىز.
ەلباسى ءبىرىنشى سىن-قاتەر دەپ تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەل العا باسۋىن اتادى. شىنىمەن دە, جەر شارى تۇرعىندارى سانىنىڭ ارتا ءتۇسۋى الەمدى الاڭداتپاي قويمايدى. ەكىنشى سىن-قاتەر – جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك. شيەلەنىسە تۇسكەن دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك جاڭا كوشى-قون تولقىندارىن تۋعىزىپ, كۇللى الەمدە الەۋمەتتىك شيەلەنىستى كۇشەيتە تۇسەتىنى بايقالادى. بىراق, ءبىزدىڭ جاس ەلىمىزدىڭ, جاس ۇلتىمىزدىڭ جاڭا عاسىرداعى مۇمكىندىكتەرى مول ەكەندىگىن ەسكەرسەك, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن دامىتۋ ارقىلى جەتەر جەتىستىگىمىزدى ارتتىرۋعا تولىق جاعدايىمىز بار.
ەلباسى بۇگىنگى تاڭدا الەمدە ميلليونداعان ادام اشتىققا ۇشىراپ, ميللياردقا جۋىق ادام تاعامنىڭ ۇدايى جەتىسپەۋشىلىگىن باستان كەشىرىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, الەمدىك حالىق سانى ءوسۋىنىڭ جوعارى قارقىنى ازىق-ت ۇلىك پروبلەماسىن كۇرت شيەلەنىستىرە تۇسەتىنىن جانە جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىنشى سىن-قاتەر ەكەنىن اتادى.
ءتورتىنشى – الەمدە تازا اۋىز سۋدىڭ تىم تاپشىلىعى, بەسىنشى – جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك. بارلىق دامىعان ەلدەردە بالامالى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيا ءبولۋ قارقىنى ارتا تۇسۋدە. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە ەكولوگيالىق تازا ەنەرگيا كوزىن پايدالانۋعا باعىت الىپ وتىر.
جەردىڭ تابيعي رەسۋرستارىن اسىرا پايدالانۋ ءار ءتۇرلى اپاتتارعا الىپ كەلەتىنى انىق. سوندىقتان, ەلباسى تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋىن التىنشى سىن-قاتەر دەپ اتادى. ال عىلىمنىڭ وزىق جاڭالىقتارىن پايدالانىپ, يندۋستريالىق سەرپىلىس جاساعان ەل قارقىندى داميدى. وسى ورايدا, پرەزيدەنت جەتىنشى سىن-قاتەردى ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا دەپ اتاپ كورسەتتى.
«قازىرگى ۋاقىتتا ەڭ ۇلكەن الەمدىك پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – كۇشەيە تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق. ونىڭ نەگىزگى سەبەبى – الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك» دەگەن ەلباسى بۇل باعىتتى سەگىزىنشى سىن-قاتەر دەپ السا, ادامزات بالاسى جيناعان رۋحاني بايلىقتىڭ ءبىرى – وركەنيەت قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسىن توعىزىنشى سىن-قاتەر دەپ ەسەپتەيدى.
ءاربىر دامىعان ەلدى, كەلەشەككە كوز سالعان حالىقتى تولعاندىراتىن ءبىر ماسەلە بار. ول – الەمدىك جاڭا تۇراقسىزدىق قاۋپى. مەملەكەت باسشىسى مۇنى ونىنشى سىن-قاتەر دەپ اتاپ كورسەتىپ وتىر. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ ىقپالى ءاربىر ەلگە عانا ەمەس, ءار ادامعا دا اسەر ەتەتىنى انىق. سوعان وراي 2050 جىلعا دەيىنگى باستى باعىتتارىن ايقىنداعان ەلىمىز الەمدىك وزگەرىستەرگە دەر كەزىندە كوڭىل ءبولىپ, جەدەل شەشىم قابىلداپ, قانداي كەدەرگىنى دە ەڭسەرۋ مۇمكىندىگىن تابا ءبىلۋى قاجەت. بۇل جولداۋدىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى وسىندا دەپ ويلايمىن.
پرەزيدەنت ءجۇرىپ وتكەن كەزەڭدى قورىتىندىلاي وتىرىپ, العا جاڭا مىندەتتەردى قويادى. ول ساياسي مەنەدجمەنت قاعيداتتارى جۇيەسىمەن ويلايدى. ياعني, «جوسپارلا, ىسكە اسىر, تەكسەر جانە تۇزەتۋ ەنگىز» قاعيداتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ءبارىن جوسپارلاۋدان باستاۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ەل دامۋىنىڭ ەڭ مىقتى جاعى الداعى مىندەتتەرىن جوسپارلاپ الۋىندا. ەگەر جوسپار بولماسا, ءبارى دە بەيبەرەكەت ىستەلگەن جۇمىس بولار ەدى. ال بۇرىن ايتىلعانداي, جوسپارلاۋ تەك سوتسياليزمگە عانا ءتان ەمەس. كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەر كەلەشەكتەگى باعىتتارىن الدىن الا ايقىنداپ الادى. ماسەلەن, جاپونيا ارقاشاندا الداعى 50 جىلعا جاسالعان ستراتەگيالىق جوسپارلارىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. سول جوسپارعا سايكەس رەسۋرستاردى پايدالانۋ مولشەرى مەن مەرزىمدەرى بەلگىلەنەدى. ويتكەنى, بۇگىنگى تاڭدا ەلدى دامىتۋدىڭ ساياسي, مەملەكەتتىك, ەكونوميكالىق, يندۋستريالىق, يننوۆاتسيالىق بارلىق جوبالارى وتە جوعارى شىعىنداردى تالاپ ەتەدى. ەگەر ۇزاق مەرزىمدى قامتيتىن كەلەشەككە جوسپارلاماسا جانە ايقىن باعىتتا العا باسۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى قاراجات جيناقتاماسا, ول ەل ەشقاشاندا الدىڭعى قاتارلى مەملەكەت بولا المايدى.
قازىر عىلىمدى وتە قاجەتسىنەتىن وندىرىستەر ىسكە قوسىلۋدا, ولار وتە جوعارى دەڭگەيدە قارجى ءبولۋدى كەرەكسىنەدى. بۇل جەردە مەملەكەت ءۇشىن تاۋەكەلدىك قاتەرى وتە جوعارى. ەگەر مول كولەمدەگى قاراجات دۇرىس جۇمسالماسا, ەلگە ۇلكەن شىعىن اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان, پرەزيدەنت ستراتەگيادا كوپتەگەن ماسەلەلەردە بولۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق, ساياسي جانە باسقا دا تاۋەكەلدەردى الدىن الا ەسەپكە الۋدى ۇسىندى.
ەلباسى سوڭعى جىلدارى ماڭىزدى جوبالاردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى مەن پايدا اكەلۋى جاعىنا باسا ءمان بەرۋ كەرەك ەكەنىن ءجيى ايتىپ ءجۇر. ويتكەنى, جاڭا جوبانى ىسكە اسىرۋعا سالىنعان ءاربىر تەڭگە پايدا الىپ كەلۋى ءتيىس. قاراجاتتى وتە ۇنەممەن جۇمساۋعا ۇيرەنۋىمىز كەرەك. سونداي ءتاسىلدىڭ ءبىر نۇسقاسى – «جاسىل» تەحنولوگيا. بۇل – بولاشاقتىڭ تەحنولوگياسى. استانادا «جاسىل كوپىر» تەحنولوگياسى باستاماسى كوتەرىلدى. بۇل – قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسى. وسى باستاما ريو-20 سامميتىندە تالقىلاناتىن بولادى. ن.ءا.نازارباەۆ سوناۋ 1992 جىلى ماسكەۋ قالاسىندا, رەسەيدىڭ باسقارۋ اكادەمياسىندا «نارىقتىق قاتىناستاردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى جاعدايىندا رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ ستراتەگياسى» دەگەن تاقىرىپتا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. تاۋەلسىز ەلىمىز جاڭا قۇرىلىپ جاتقان تۇستا, ءالى نارىقتىق ەكونوميكا قوعامعا تولىق ەنبەگەن كەزدە پرەزيدەنت نارىقتىق قاتىناستار جاعدايىندا رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن ەكەن. ول ۇنەمدەۋ ارقىلى دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداعان. سونىڭ ءبارى اراعا بىرنەشە جىل سالىپ جولداۋدا كورىنىس تاۋىپ وتىر. ەلباسى باستاپقىدا ايتقان يدەياسىن كەيىن جۇزەگە اسىرادى.
وسى جولداۋدىڭ جانە ءبىر ەرەكشەلىگى عىلىمي بولجامدار مەن العا قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ شەشىمىنىڭ ءادىس-تاسىلدەرى وتە جاقسى ۇيلەسىم تاپقان. پرەزيدەنت قانداي باعدارلاما بولسا دا, ونىڭ تەوريالىق جاعىنا دا, جۇزەگە اسىرۋ جاعىنا دا ءمان بەرەدى. ەگەر ەلباسى ءبىر باستاما كوتەرسە, ونىڭ قالاي جۇزەگە اساتىنىن جان-جاقتى ەسەپتەپ الادى. بۇل – كەز كەلگەن ساياسي تۇلعاعا بەرىلمەگەن قاسيەت.
ەلباسى ايتقان 2050 جىلى قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جاڭا دەڭگەيدە دامىعان الەمنىڭ 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتى ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, بىزدە رەسۋرستار جەتكىلىكتى, ادام كاپيتالى بار. ەڭبەك ەتۋ ارقىلى جاڭاشا دامىپ, جولداۋدا ايقىندالعان الەۋمەتتىك باسىمدىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ينتەللەكتۋالدى ۇلتقا اينالامىز.
بۇل جولداۋدىڭ مازمۇنىنا بىرنەشە ماڭىزدى قۇجاتتار ەنىپ وتىرعانىن كورەمىز. سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىڭ وتكەن جازدا جاريالانعان «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىن ايتار ەدىم. جولداۋدا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدى ىسكە اسىرىپ, ەڭبەك قوعامىن دامىتۋ ارقىلى الداعى ماقساتتارعا جەتۋدىڭ باستى باعىتتارى كورىنىس تاپقان. كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ارقىلى, ءاربىر ازاماتتىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى ارقىلى, تۇتاستاي العاندا, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ارقىلى ءبىز ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرە الامىز. تاعى دا قايتالايمىن, بۇل مىندەت ءبىزدىڭ قولىمىزدان كەلەدى. ەگەر ءبارىمىز ءوز ورنىمىزدا ايانباي ەڭبەك ەتسەك, ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن باعىتتاردى ىسكە اسىرساق, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى تولىق ورىندالادى دەپ سەنەمىن. بۇل – جارقىن بولاشاققا باستايتىن وتە ومىرشەڭ ماقسات. قازىردەن باستاپ قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى وسى ماقسات جولىندا جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
ۆيكتور كيانسكي,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور,
«نۇر وتان» حدپ فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
