اۋىل احۋالى ءالى دە الاڭداتادى
سەنبى, 9 اقپان 2013 7:10
«قارقىن» جشس ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇقانوۆپەن اڭگىمە
– سايران بالكەن ۇلى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل اياعىندا قازاقستان حالقىنا جولداعان جولداۋىنىڭ باستى ماڭىزى نەدە؟
– تاريح قويناۋىنا كەتكەن جىلدىڭ اۋىرلىعىمەن قاتار ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن وزگەرىستەرى مەن جاڭالىقتارى دا بولدى. مىسالى, ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىن مەن جىلدىڭ تاريحي جاڭالىعىنا قوسار ەدىم. ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان جولداۋدىڭ ماڭىزى دا وسىندا. بۇل قۇجات جاڭا سەرپىلىس بەرگەندەي بولدى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا ايتىلعان ماقساتتاردىڭ ورىندالعانى تۇرمىسىمىزدىڭ جاقسارعانىنان دا كوزگە كورىنىپ وتىر.
سەنبى, 9 اقپان 2013 7:10
«قارقىن» جشس ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سايران بۇقانوۆپەن اڭگىمە
– سايران بالكەن ۇلى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل اياعىندا قازاقستان حالقىنا جولداعان جولداۋىنىڭ باستى ماڭىزى نەدە؟
– تاريح قويناۋىنا كەتكەن جىلدىڭ اۋىرلىعىمەن قاتار ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن وزگەرىستەرى مەن جاڭالىقتارى دا بولدى. مىسالى, ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىن مەن جىلدىڭ تاريحي جاڭالىعىنا قوسار ەدىم. ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان جولداۋدىڭ ماڭىزى دا وسىندا. بۇل قۇجات جاڭا سەرپىلىس بەرگەندەي بولدى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا ايتىلعان ماقساتتاردىڭ ورىندالعانى تۇرمىسىمىزدىڭ جاقسارعانىنان دا كوزگە كورىنىپ وتىر.
– اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاقسى وزگەرىستەر ەڭ الدىمەن نەدەن بايقالادى؟
– وتكەن عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي, 90-شى جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قۇلدىراعان كەزىندەگى قيىنشىلىقتى, داعدارىستى باستان كەشىرگەندىكتەن, بۇگىنگى دامىعان دەڭگەيىمىز ماعان قاتتى بىلىنەدى. جاقسى وزگەرىستەر ەڭ الدىمەن جاڭارعان تەحنيكا پاركىنەن كورىنەدى. تەحنيكاسىز دامۋ جوق. قازىر شارۋاشىلىقتا كەڭەس وداعىنان قالعان «جادىگەر» «ك-700» تراكتورى عانا دەر ەدىم. بۇگىندە مەن باسقاراتىن «قارقىن» جشس-نىڭ ەگىس دالاسىندا كانادادان الدىرىلعان جوعارى ءونىمدى «بورگو» كەشەندى تەحنيكالارى, نەمىستىڭ «كلااسس», رەسەيدىڭ ءدان سەبەتىن «اكروس» كومبايندارى, امەريكالىق «ماك دون» وراعىشتارى, ءدان شاشاتىن ارگەنتينالىق «فاۆوت», «ومبۋ» جيىنتىقتارى جانە كوپتەگەن جاڭا تەحنيكا تۇرلەرى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ءبىر شارۋاشىلىقتاعى عانا تەحنيكا قۋاتى, مىنە, وسىنداي.
قازىر ادامداردىڭ جەردى كۇتۋگە دەگەن جاڭا كوزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاقسى وزگەرىستەردىڭ ءدىڭگەگىنە اينالدى. بۇرىن ميچۋرين ايتقان «تابيعاتتىڭ بەرمەسىن تارتىپ الامىز» دەگەن جەلەۋمەن جۇمىس ىستەدىك. كوتەرەم سيىردىڭ ەمشەگىن تارتقىلاعانداي, جەردى كۇتپەي, ونى دامىلداتپاي جىل سايىن ميلليونداعان گەكتارعا ەگىن ەكتىك. تىڭ جەرلەردى كوتەرۋدىڭ تاريحىندا استىقتىڭ جينالماي قاردىڭ استىندا قالعان تالاي مىسالى كەزدەسەدى. وسىنىڭ بارلىعى دا قازىر تۇبىرىمەن وزگەردى. ءوزىن سىيلايتىن ديقان جەرگە جاناشىرلىقپەن قارايدى, ونى بەت الدىنا جىرتپايدى. ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسى سياقتى وزىق تاجىريبەلەردى پايدالانعاندار قۋاڭشىلىق جىلدارى دا كەۋسەن الادى. مىسالى, ءبىزدىڭ شارۋاشىلىقتا ىلعال ساقتاۋ تەحنولوگياسىن پايدالانۋ بارىسىندا بىلتىرعى قۋاڭشىلىق جىلدىڭ وزىندە الىنعان ءونىم مولشەرى مەن ساپاسى جوعارى بولدى. بيدايدىڭ ءار گەكتارىنان – 10, زىعىردان – 12, راپستان – 8, كۇنباعىستان 8 تسەنتنەردەن ءونىم جينادىق. بۇل – مەن باسقارىپ وتىرعان ۇجىم بىرلىگىنىڭ, ەڭبەگىنىڭ كورسەتكىشى. سوڭعى جىلدارى تەك ەگىنمەن قالماي, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ كەرەكتىگىنە كوز جەتكىزدىك. ويتكەنى, مال شارۋاشىلىعى اۋىل ادامدارىنا جىل بويى جۇمىس بولادى. ءبىز مالدىڭ اسىل تۇقىمىن «الىستان اربالاماي-اق, جاقىننان دوربالاپ» كوبەيتۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز. ءىرى قارانىڭ جەرگىلىكتى اۋليەكول اسىل تۇقىمدى ءتۇرىن باعۋدى قولعا الدىق. ارقانىڭ سۋىعىنا ءتوزىمدى, اق ءمارمار ەتتى اۋداراتىن مالدىڭ سانىن جىل سايىن كوبەيتىپ كەلەمىز, ودان تۇسەتىن پايدا دا جوعارى.
ءبىزدىڭ وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن بيداي ءوسىرۋ باسىمدىققا يە. ال بۇگىن بيدايدى ءوسىرىپ, جيناۋ ازدىق ەتەدى. ونى ساقتاۋدى, ۇقساتۋدى دامىتقاندا عانا تابىس كوزى تۇراقتى بولماق. وسى ماقساتپەن بيدايدى ساقتايتىن جانە قۇرعاتاتىن نىسان ءۇشىن قۇنى 200 ميلليون تەڭگە بولاتىن ينۆەستيتسيالىق جوبانى قولعا الدىق. قازىر اۋىل شارۋاشىلىعىنا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان قولداۋ جاقسى. استىق, مايلى داقىلدار وسىرۋگە سۋبسيديالار بەرىلەدى. پرەزيدەنت ن. نازارباەۆ ءبىزدىڭ وبلىسقا ىسساپارمەن كەلگەن سايىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسىپ, تەك استىق قانا ەمەس, سۇرانىسقا يە مايلى داقىلدار تۇرلەرىن ءوندىرۋدى تاپسىرادى. وسى باعىتتا مايلى داقىلداردان الىناتىن ءونىم مولشەرىن جوعارىلاتۋدى العا قويدىق, ونى ءوسىرۋ مادەنيەتىن يگەردىك.
– ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعانداي, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جاقسى ىستەر بارشىلىق. بىراق اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى كوڭىلدەگىدەي مە؟
– بۇل مەنىڭ جانىمدى اۋىرتاتىن ساۋال. مەن ءومىرىمدى اۋىلدا وتكىزىپ كەلە جاتقان جانە ءوز تابىستارىمدى دا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن بايلانىستىراتىن اداممىن. سوندىقتان اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى مەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ەلباسى جاڭا ستراتەگياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى دامۋىنىڭ تەك قازاقستاندىق قانا ەمەس, الەمدىك ماڭىزى بار ەكەنىنە توقتالدى. وعان جاڭا ماقساتتار قويدى. «ءبىز قازىردىڭ وزىندە استىق داقىلدارىن اسا ءىرى ەكسپورتتاۋشىلار قاتارىنا ەندىك. بىزدە اسا ءىرى ەكولوگيالىق تازا اۋماقتار بار جانە ەكولوگيالىق تازا تاعام ونىمدەرىن شىعارا الامىز. اۋىل شارۋاشىلىعى ونەركاسىبىندە ساپالى سەكىرىس جاساۋ تولىقتاي قولىمىزداعى نارسە. بۇل ءۇشىن بىزگە جاڭا تۇرپاتتاعى مەملەكەتتىك وي-سانا قاجەت بولادى», دەدى. مىنە, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا جۇكتەلەر مىندەت كوپ. ال مەملەكەتتىك قانداي باعدارلاما بولسىن ادام ەڭبەگىمەن جۇزەگە اسادى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا سولاي ەمەس پە؟ ەڭبەك ادامىنا الدىمەن جاقسى جاعداي تۋعىزۋ قاجەت. سول تۇرعىدان قاراعاندا اۋىلدىڭ بۇگىنگى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى جاقسارتۋدى, ءتىپتى باسقا تۇرپاتتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
– ونى نەدەن باستاۋ كەرەك؟
– بۇل سۇراعىڭا ءسال شەگىنىسپەن جاۋاپ بەرەيىن. مەن مەڭدىعارا اۋدانىنا ينستيتۋتتى بىتىرگەن جىلدارى كەلدىم. كوپ جىلدار بويى «حاركوۆ» كەڭشارىن باسقاردىم. وسى اتتاس اۋىلدىڭ سۋىعىنا توڭىپ, ىستىعىنا كۇيىپ دەگەندەي, بىرگە جاساپ كەلەمىن. ۋاقىت وزگەرىستەرىنىڭ بارلىعىن اۋىلداستارىممەن بىرگە قارسى الىپ, قيىندىقتاردى بىرگە جەڭدىك. قاراپ وتىرسام, 90-شى جىلدارعى وزگەرىستەردەن بەرى اۋىلدا كوپ ءىس تىندىرىلدى. قازىر ەلدى مەكەندەردىڭ كوبىندە مەكتەپ, بالاباقشا, مادەنيەت ءۇيى, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت بار. وسىدان ەكى جىل بۇرىن رەسپۋبليكا بويىنشا ەلدى مەكەندەردىڭ اراسىندا ەڭ ءبىرىنشى رەت ءبىزدىڭ حاركوۆ اۋىلىندا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. اۋىلدا بايلانىس جۇيەسى, سۋ قۇبىرى سالىنعان, جولدى دا جوندەپ قويدىق. اۋىل ادامدارى ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيدى, ءار وتباسىنىڭ قوراسى مالسىز ەمەس. ول دا كۇنكورىس كوزىنە اينالعان. اۋىلداستاردى جىل سايىن وتىن-سۋىمەن جانە مالىنىڭ جەم-شوبىمەن قامتاماسىز ەتەمىز.
ادامعا ەڭ قاجەتى باسپانا ەكەنى انىق. جاسىراتىن نە بار, بۇگىندە وسىدان ەڭ كەمى وتىز-قىرىق جىل بۇرىن ساباننان, قامىستان سالىنعان ۇيلەردىڭ توزىعى جەتكەن. مىنە, وسىدان باستاۋ كەرەك. كەيىنگى سالىنعان ءبىرلى-جارىم ۇيلەر اۋىلدىڭ تۇتاس بەينەسىن بەرە المايدى. قازىر شارۋاشىلىقتىڭ ءوز قارجىسىنا جاس ماماندار ءۇشىن جىلىنا ءبىر-ەكى ءۇي سالامىز. بۇل دا بار ماسەلەنى شەشىپ تاستامايدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭارتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى «جاڭعىرتۋ» دەگەن ۇعىمدا كوپ ماعىنا جاتىر. اۋىلدى دا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ كەرەك. اۋىلدى گازداندىرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جاساعاندا عانا بۇگىنگى اۋىلدى ادام تانىماستاي وزگەرتەمىز دەپ ويلايمىن. ەلدى مەكەندەردى گازداندىرماي, اۋىلدىڭ ايەلى پەش جاعۋدان ازات بولماي الەۋمەتتىك ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپپايدى.
– بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اۋىلدا قانشالىقتى ءتيىمدى بولىپ وتىر؟
– الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك دۇرىس نارسە. بيزنەستەگى ازاماتتار اۋىلدا مەكتەپتەردى جوندەپ, بالاباقشالار اشىپ جاتىر. الەۋمەتتىك سالانىڭ باسقا دا كەم-كەتىگىنە كومەك بەرەدى. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كاسىپورىندار اۋىلدىڭ بۇكىل پروبلەمالارىن شەشۋگە دارمەنسىز. الگى مەن ايتقان اۋىلدى گازداندىرۋ, تۇرعىن ۇيلەر سالۋ مەملەكەتتىك باعدارلاما ارقىلى عانا شەشىمىن تابادى.
– وتكەن جىلدىڭ اياعىندا ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن قامقورشىلار مەن تۇلەكتەر فورۋمىندا ءسىز جاستاردى قيىندىقتان قاشپاۋعا, اۋىلدا تۇرۋعا شاقىردىڭىز. ال وقۋدى ءبىتىرگەن تۇلەكتەر كوبىنەسە قالادان شىققىسى كەلمەيدى. جاستاردىڭ اۋىلدى وگەيسىمەۋى ءۇشىن نە ىستەر ەدىڭىز؟
– ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق وقۋدى بيىل ءبىتىرىپ كەلەتىن جاس ماماندارعا ارناپ ەكى ءۇي سالىپ جاتىر. ءبىزدىڭ اۋىلدا اۋىلداستاردىڭ بوس ۋاقىتىن وتكىزۋىنە ارنالعان ديسكوزال, كلۋب, كىتاپحانا – بارلىعى بار. بىراق جاستارعا بار كەرەگى وسىلار عانا ما؟ ولار دا ەلدىڭ بولاشاعىن كەڭىرەك ويلاۋى قاجەت. ءويتكەنى ەلدىڭ بولاشاعى – جاستار. مەن ولارعا «قيىندىق بار, شىداڭدار, توتەپ بەرىڭدەر, اۋىلدى وزدەرىڭ كوركەيتىڭدەر», دەدىم. ءبىز دە, ءبىزدىڭ الدىمىزداعى ۇرپاق تا اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا وستىك. ەشتەڭەدەن قۇر قالعان جوقپىز. ال بۇگىنگى جاستار ودان نەگە قاشۋى كەرەك؟ قيىندىقسىز نە بار؟ ەلدىك, وتانشىلدىق سەزىم دە بولۋى قاجەت ەمەس پە؟
پرەزيدەنت «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ تۋرالى كەلەلى ماقساتتار قويعان. «ءبىز ەكولوگيالىلىققا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتى برەندتەر قۇرۋعا ءتيىسپىز. ناتيجەسىندە مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ الدىنا – ەكولوگيالىق تازا ءوندىرىس سالاسىنداعى جاھاندىق ويىنشى بولۋ مىندەتىن قويامىن», دەدى. بۇل وتە ۇلكەن اۋقىمدى ىستەردى قامتيدى. ال بۇگىننىڭ وزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءتۇرلى ماماندىقتارعا, جۇمىسشى كادرلارىنا ءزارۋ. مىسالى, اۋىلدا توكار, ەلەكترشى, اعاش ۇستاسى ماماندارىن تابۋ وڭاي ەمەس. مەكتەپ بىتىرگەندەر بىردەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا, كوللەدجدەرگە ۇمتىلادى. ولار ءۇشىن مۇنداي ماماندىق الۋ قورلىقپەن بىردەي. ەكىنشىدەن, توكار بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. وعان زەرگەرگە بىتكەن قابىلەت كەرەك. جاستاردىڭ بارلىعى قالاعا تىعىلسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وسىنداي كەلەلى ىستەردى كىم اتقارماق؟ قازىر ويلى, ساۋاتتى جاستار اۋىل شارۋاشىلىعىندا شىعارماشىلىق دەڭگەيدە قىزمەت ەتۋگە بولادى. ويتكەنى ىزدەنگەن, تالپىنعان جاستىڭ باستاماسىنا ەشكىم كولدەنەڭ تۇرمايدى, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بار.
اۋىلدىق جەردى جاڭعىرتۋ گاز جۇرگىزۋ ارقىلى عانا ىسكە اسادى دەگەن پىكىرىمدى تاعى قايتالاعىم كەلىپ وتىر. گازداندىرۋسىز جاڭعىرتۋ ۇدەرىسى ىسكە اسپايدى, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى دا ءتيىستى دەڭگەيگە كوتەرىلمەيدى. قازىر اۋىلدىڭ دەموگرافياسى دا ءتومەندەپ كەتتى. مەكتەپتە وقيتىن بالالاردىڭ سانى دا تىم از. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ماماندارى شاعىن جيناقتالعان مەكتەپ تۋرالى دابىل قاعىپ جاتادى. اۋىلعا ساۋلەتتى مەكتەپتەردى سالىپ قويدىق, ىشىندە بۇكىل جاعداي بار. بىراق كوپتەگەن شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ ءار سىنىبىنداعى بالانىڭ سانى ونعا جەتپەيدى, كەيبىر سىنىپتاردا 2-3 بالا وتىرادى. جاستار شاڭىراق كوتەرمەسە, دۇنيەگە بالا كەلمەسە اۋىلدىڭ قازىعى قايدان مىقتى بولسىن؟ نارەستەلەرگە تولەنەتىن تولەماقى مولشەرى تومەن. بۇل تولەماقى مولشەرىن جوعارىلاتىپ, ونى 18 جاسقا دەيىن تولەگەن دۇرىس بولار ەدى. نارەستەلەرگە تولەنەتىن تولەماقى مولشەرى 500 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جوعارىلاتىلسا, دۇنيەگە كەلەتىن ءسابي سانى كوبەيەتىنى انىق. قازاقستاننىڭ جەرى ۇلان-عايىر كەڭ, بىراق ادام سانى از. ول بۇگىننىڭ وزىندە ءبىلىنىپ وتىر.
– جىل سايىن وبلىس كارتاسىنان بىرنەشە اۋىل سىزىلىپ تاستالادى…
– ول راس. مەن استانادا ۇلكەن لاۋازىمداعى ءبىر قىزمەتكەرمەن اڭگىمەلەستىم. اۋىلدىڭ جاعدايىن ايتتىم. بىراق ەكەۋمىزدىڭ پىكىرىمىز ەكى ايىرىلدى. ول: «باتىستان ۇلگى الۋىمىز كەرەك», دەيدى. باتىستاعى مەملەكەتتەر حالقىنىڭ 3 پايىزى قالعان 97 پايىزىن اسىرايدى. ال بىزدە حالىقتىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلدا تۇرادى. الگى زامانداسىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كوپ كورىنەدى. ونىڭ ەركىنە سالسا, حالىق قالاعا كوشە بەرسىن, ال اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانىن ازايتۋ كەرەك. مەن مۇنى ۇلتتىق بەينەۋى جوق ناعىز «تەحنوكراتتىڭ» ويى دەر ەدىم. باتىستىڭ جاقسىسىنان ۇيرەنۋگە بولار, بىراق كوشىرۋگە بولمايدى.
ءبىزدىڭ جەردى دە, حالىقتىڭ ۇلتتىق مەنتاليتەتىن دە باتىستىڭ ەلدەرىمەن سالىستىرىپ كەرەگى جوق. ءبىر گەرمانيانىڭ جەرى قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋماعىنان كىشى بولماسا ۇلكەن ەمەس. ولارداعى فەرمەرلەر قالاداعى ۇيىنەن شارۋاشىلىعىنا جەتكەنشە زور دەگەندە جارتى ساعات جۇمسار. ال ەلىمىزدىڭ وزگە شالعايىن ايتپاي-اق, ءوزىم ءار تالىن, ءار سايىن بەس ساۋساقتاي بىلەتىن قوستاناي وبلىسىندا قالالىق بولىپ وتىرىپ, دالادان ەگىن ەگىپ, مال باعۋ مۇمكىن ەمەس. قوستاناي قالاسىنان وبلىستىڭ شالعاي اۋداندارىنا جۇردەك ماشينامەن كەمىندە 5 ساعات جۇرەسىڭ. ءتاڭىرىم بەرگەن, اتالارىمىزدىڭ قانى سىڭگەن, سۇيەگى جاتقان وسىنشا كەڭ جەردىڭ قادىرىن ءبىلۋ كەرەك جانە ونى بوس تاستاۋعا بولمايدى. حالقىمىز از, بوس جەر – كوزدىڭ قۇرتى. وسى كەڭ دالادا اتالارىمىز مالمەن كۇن كوردى. قازىر قازاقستان ءوندىرىستى ەلگە اينالدى. راس, بيداي, استىق – ءبىزدىڭ برەندىمىز. الايدا, اتالارىمىزدىڭ قۇرىعىن لاقتىرىپ تاستاعان دا بولماس. ويتكەنى, ەت ءوندىرۋ كەرەك, ول دا دامۋدىڭ ءبىر كەپىلى ەكەنى انىق.
قازاقتىڭ ءتىلىن شۇرايلى ەتكەن, ءداستۇرىن قالىپتاستىرعان, دانالىعى ءتانتى ەتكەن دالادان قالاي باز كەشەمىز؟ ەلدى دامىتۋدىڭ بار كەپىلى حالىقتىڭ قالادا تۇرۋى عانا ما؟ دالامىزعا دۇرىس قاراماي ەكولوگيالىق تازا ازىق-ت ۇلىك قايدان بولادى؟ سول باتىستى تىقسىرىپ كەلە جاتقان داعدارىستىڭ ءوزى ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسىن شەشۋدى تالاپ ەتىپ وتىرعان جوق پا؟
ارينە, مەن وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى اۋىلدى سول كۇيىنشە قايتا قالپىنا كەلتىرەيىك دەگەن ويدان اۋلاقپىن. ول كورىنىس تە تاريح قويناۋىنا كەتتى. قازىر مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى اگروقالاشىقتار جاساۋ كەرەك. ءوزىمىز اۋىلدان شىقپاي, شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرىپ جۇرگەندىكتەن وعان كوزىمىز دە جەتىپ كەلەدى. ول ءۇشىن بۇگىنگى بولاشاعى بار دەگەن ءىرى اۋىلداردىڭ ورتالىعىن ساقتاپ قالۋ كەرەك. سوندا بۇرىنعى كەڭشارلار بولىمشەسى بولعان شاعىن اۋىلدارداعى 40-50 بالا وقيتىن مەكتەپتەردىڭ دە سانى ازايادى. ۇلكەن اۋىلدارداعى مەكتەپتەر تولىققاندى ءبىلىم وشاعىنا اينالادى. ال مالى, ەگىنى ءۇشىن وتىرعان شاعىن اۋىلداردىڭ بالالارىن مەكتەپكە اۆتوبۋسپەن تاسۋ كەرەك نەمەسە ينتەرناتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ دە تەرىس بولماس ەدى. تولىققاندى مەكتەپتەن بالا دا ساپالى ءبىلىم الادى. باتىس ەلدەرىندە وسىنداي تاجىريبە بار. بارىنەن بۇرىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ساپالى, تياناقتى ءبىلىم الا الماۋى مەنىڭ جانىما باتادى. قازىر قالا مەكتەپتەرىنە بالا سىيمايتىن, اۋىل مەكتەپتەرىنە بالا جەتپەيتىن كورىنىسكە تاپ بولدىق. مۇنىڭ ەكەۋى دە ساپالى ءبىلىم بەرۋگە كەدەرگى كەلتىرەرى انىق.
قازىر اۋىلىمىزدا جاستار تۇگىلى باياعى قارتتارىمىز دا سيرەكسىدى. ويتكەنى كەمپىر-شالدىڭ كوپشىلىگى قىستا جىلى جەر ىزدەپ, قالاداعى بالالارىنىڭ ءبىر-ەكى بولمەلى ۇيىنە كەتىپ قالادى. وت جاقپايتىن, ۇيلەرى قولايلى, كوركەم اۋىلدان كىم كەتەر ەدى؟ اگروقالاشىقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتسا, وعان جاس مامان دا, جاستار دا, ۇلكەندەر دە كەلەدى. اۋىلدىڭ بۇرىنعى ءمانىن وسىلاي ساقتايمىز. ءبىز باتىس ەمەسپىز, قازاققا داستارقانى جيىلمايتىن, ۇلتتىڭ رۋحاني بايلىعىن ازدىرمايتىن اۋىل كەرەك!
اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي وبلىسى.
