قازاقتان شىققان ستيۆ دجوبس
بەيسەنبى, 24 قاڭتار 2013 7:19
سانكت-پەتەربۋرگتە تۇراتىن باۋىرىمىز سەرىكباي بيسەكەەۆ رەسەيدىڭ «جىل كاسىپكەرى» اتاندى
«بۇكىلالەمدىك تاجىريبەنىڭ كورسەتۋىنشە, بۇكىل يننوۆاتسيالىق وندىرىستىك تسيكلدى جەكە ءبىر ەلدە جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسۋ – ۆەلوسيپەد ويلاپ شىعارۋ دەگەن ءسوز. بۇل – وتە قىمباتقا تۇسەتىن جانە ءاردايىم ناتيجەلى, جەمىستى بولا بەرمەيتىن ءىس.
بەيسەنبى, 24 قاڭتار 2013 7:19
سانكت-پەتەربۋرگتە تۇراتىن باۋىرىمىز سەرىكباي بيسەكەەۆ رەسەيدىڭ «جىل كاسىپكەرى» اتاندى
«بۇكىلالەمدىك تاجىريبەنىڭ كورسەتۋىنشە, بۇكىل يننوۆاتسيالىق وندىرىستىك تسيكلدى جەكە ءبىر ەلدە جۇزەگە اسىرۋعا تىرىسۋ – ۆەلوسيپەد ويلاپ شىعارۋ دەگەن ءسوز. بۇل – وتە قىمباتقا تۇسەتىن جانە ءاردايىم ناتيجەلى, جەمىستى بولا بەرمەيتىن ءىس. تابىسقا جەتۋ ءۇشىن عالىمداردىڭ تالاي بۋىنىنىڭ تاجىريبەسىنە, تاريحي قالىپتاسقان عىلىمي مەكتەپتەردىڭ ارناۋلى اقپارات جانە بىلىمدەرىنىڭ كوپ تەررەبايت كولەمىنە نەگىزدەلگەن دەربەس عىلىمي بازا قاجەت بولادى. جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ, تەڭدەسسىز يننوۆاتسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ءبىز وسىنى جەتە تۇسىنۋگە ءتيىسپىز. سوندىقتان ءبىز وتە شىنايى, بارىنشا پراگماتيكالىق ستراتەگيا قۇرعانىمىز ءجون. ءبىز شىعىنى كوپ ەمەس زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەرگە دەن قويۋعا ءتيىسپىز», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ تۇبەگەيلى ماقساتتارىن كوزدەيتىن ايرىقشا جولداۋىندا.
ەلباسىنىڭ وسى ءسوزىنىڭ زاماناۋي شىندىعىن دالەلدەي باستاعان قازاق ازاماتتارى قازىردىڭ وزىندە جوق ەمەس ەكەن. سول جاعداي ءبىزدىڭ وسى ماقالامىزعا جوعارىداعىداي تاقىرىپ قويۋعا تۇرتكى بولدى.
تاقىرىپتى وسىلاي قويعاننان سوڭ ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ قالىڭ وقىرمانى ءۇشىن ستيۆ دجوبس كىم دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە كەتەيىك.
ستيۆ دجوبس ادامزات قاۋىمىنىڭ دامۋ باعىتىنا ۇلكەن اسەر ەتكەن قازىرگى زاماندىق تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى ومىرگە ەنگىزگەن ۇلى كاسىپكەر. بىلايشا ايتقاندا, دەربەس كومپيۋتەرلەر جاساۋ سالاسىندا رەۆوليۋتسيا جاساعان ادام. ول قازىرگى كۇنى ونىمدەرىن كۇللى ادامزات قاۋىمى ۇلكەن سۇرانىسپەن پايدالانىپ وتىرعان Apple كورپوراتسياسىن قۇردى. ءسويتىپ, پلانشەتتىك كومپيۋتەرلەر جاساۋ سالاسىندا امەريكانى ەڭ الدىڭعى قاتارعا شىعاردى. قازىرگى كۇنى ستيۆ دجوبستىڭ ەسىمى امەريكا اۆتوموبيل ونەركاسىبىنىڭ اتاسى گەنري فورد پەن كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار جاساۋدىڭ ءدۇنيەجۇزىلىك پيونەرى بيلل گەيتستىڭ قاتارىندا اتالادى. وكىنىشكە قاراي, ستيۆ دجوبس وتكەن جىلى قايتىس بولدى. ونىڭ قازاسىن الەمدە كوپتەگەن ادامدار ازا تۇتتى.
ال ەندى وسى الەمدىك دەڭگەيدەگى كاسىپكەر ستيۆ دجوبسقا ۇقساتاتىنداي ءبىزدىڭ قازاقتا ازامات بار ما ەكەن؟ ءيا, ونداي ازامات بار ەكەن. ونداي ازامات ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ اراسىنان دا توپ جارىپ شىعىپ كەلە جاتقاندىعىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. مۇنى بىزگە الەمدەگى اسا ءىرى «ەرنست ەند يانگ» كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن رەسەيدە وتكەن ەڭ ۇزدىك كاسىپكەرلەردى ايقىنداۋ جونىندەگى كونكۋرستىڭ قورىتىندىسى ايگىلەپ بەردى. وسى كونكۋرستىڭ «ۆ2ۆ» نوميناتسياسى بويىنشا باس جۇلدەنى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى كاسىپكەر سەرىكباي بيسەكەەۆ جەڭىپ الدى. ول جۇلدە بيزنەس سالاسىنداعى وسكار دەپ اتالادى.
سونىمەن, سەرىكباي بيسەكەەۆ يە بولعان بۇل سىيلىقتىڭ ءمانى مەن ماڭىزى زور. بىراق ول قازاقتان شىققان ستيۆ دجوبس دەيتىندەي بۇل ومىردە نە تىندىردى؟
سەرىكباي بيسەكەەۆ ونەركاسىپ سالاسىنداعى موبيلدىك بايلانىس قۇرالىن شىعاراتىن جانە ونى الەمدىك دەڭگەيدە ساۋدالايتىن دۇنيە جۇزىندەگى بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ۇزدىك حولدينگتىك كورپوراتسيانى قۇردى جانە ونى تاقىر جەردەن دۇنيەگە اكەلدى. مىنە, وسى ۇلكەن جەتىستىكتى قازاقتىڭ قاراپايىم جىگىتى جاسادى.
سونىمەن, ادامزات ومىرىندەگى جاڭا سالا – اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى باسەكەدە توپ جاراتىن جاڭا بيزنەستىك قۇرىلىمدى پوستكەڭەستىك ەلدەردە دە قۇرۋعا بولادى ەكەن. سەرىكبايدىڭ «ارمان» اتتى كورپوراتسياسىنىڭ قىزمەتى وسىنىڭ جارقىن دالەلى. بۇل جاعدايدى قازىرگى كۇنى رەسەي بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازىپ جاتىر. سەرىكبايدىڭ ءىسىن بۇكىل رەسەي كاسىپكەرلەرىنىڭ الدىندا ۇلگى ەتىپ كورسەتۋ ۇستىندە.
سەرىكباي بيسەكەەۆ بۇل كورپوراتسيانى قالاي قۇردى؟ جانە از جىلدىڭ ىشىندە وسى قۇرىلىمدى قالايشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ بىرىنە اينالدىرا ءبىلدى؟ بۇل ۇزاق اڭگىمە.
سەرىكباي بيسەكەەۆ قوستاناي وبلىسىنىڭ قامىستى اۋىلىنان. وسى اۋىلدا مەكتەپ بىتىرگەن. ساباقتى وتە جاقسى وقىدى جانە سپورتپەن بەرىلە شۇعىلداندى.
وسى ماقالانى جازۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىمىز ءنازيرا جارىمبەتوۆا سەرىكبايدىڭ اناسىمەن جانە ۇستازدارىمەن تىلدەسىپ, بىزگە مىنا حابارلاردى جەتكىزىپ ۇلگىردى.
قازاقتىڭ «ءۇيدىڭ جاقسىسى – اعاشىنان, جىگىتتىڭ جاقسىسى – ناعاشىدان» دەگەنىندەي, بيسەكەەۆتەر اۋلەتى دە وسال ەمەس ەكەن. سەرىكبايدىڭ اكەسى جولدىبايدىڭ تۋىستارى اراسىندا وقىعان, ەلگە قىزمەت ىستەگەن, ەلەۋلى ازاماتتار جەتەرلىك. دەگەنمەن, اناسى جامالدىڭ ۇلى اتاسى دەربىسالدى بەركىمباەۆتىڭ ەسىمى بۇكىل قازاققا ءماشھۇر. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا پاتشانىڭ اسا ماڭىزدى تاپسىرمالار جونىندەگى شەنەۋنىگى بولعان ول, ماسكەۋگە تورعاي قازاقتارىنىڭ دەلەگاتسياسىن بەس رەت باسقارىپ بارادى. كەمەڭگەر اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين مەكتەپ اشقاندا كومەك قولىن سوزعان ادامنىڭ ءبىرى دە دەربىسالدى بەركىمباەۆ بولاتىن. وسىنداي تەكتى اتادان تاراعان قونىسباي جامانبالين ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە يراندا بولدى, شەكارانى كۇزەتتى. ونىڭ ەلگە ولەڭمەن جازعان ساعىنىشقا تولى حاتتارىن جارى ۇلتاي ءبىر جولىن قالدىرماي جاتتاپ الىپ, كەيىن دە ايتىپ وتىراتىن. قونىسباي سوعىس اياقتالعان سوڭ ەلگە امان-ەسەن ورالىپ, شارۋاشىلىق ۇيىمداستىردى, ەسەپشى بولىپ ىستەدى. ۇلتاي اجەمىز ەكەۋى بەس بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. سەرىكباي – سول بەس بالانىڭ ءبىرى جامالدىڭ تۇڭعىشى. جولدىباي مەن جامال قامىستىدان 1978 جىلى قوستاناي قالاسىنا كوشىپ كەلدى. ءبىرى ينجەنەر, ءبىرى بۋحگالتەر بولىپ قىزمەت ەتتى. ءبىر ۇل, ەكى قىز تاربيەلەدى.
سەرىكباي قوستاناي قالاسىنداعى №3 ورىس ورتا مەكتەبىنە 4-سىنىپتى اياقتاعاندا كەلگەن بولاتىن. ورىس ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ليۋدميلا پەتروۆنا ستوروجەۆا سىنىپ جەتەكشىلىگىنە تاعايىندالدى. ول سىنىپ ساعاتىندا بالالارمەن ءتۇرلى شارالار وتكىزەتىن. سوندا ليۋدميلا پەتروۆنانىڭ كوبىنە ارقا سۇيەنەرى سەرىكباي بولاتىن.
– مەن 4-8 سىنىپ ارالىعىندا سىنىپ جەتەكشىسى بولدىم. ادەتتە 7-8 سىنىپتار بالانىڭ ءجاسوسپىرىم جاسقا كەلگەن, اۋىر كەزەڭى بولىپ سانالادى. بىراق مەن وسى سىنىپتان ءبىر ەسكەرتۋ, ءبىر جامان قىلىق كورمەدىم. سەرىكبايدى جانە ونىڭ دوستارىن ءالى كۇنگە دەيىن تەك جاقسى جاعىنان عانا ەسكە الىپ وتىرامىن. اسىرەسە, سەرىكبايدىڭ ادامگەرشىلىگى بيىك ازامات بولىپ وسكەنى مەن ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش! ولار مەكتەپتى 1988 جىلى ءبىتىرىپ كەتتى. سودان بەرى سەرىكبايدىڭ مەنى مەرەكەلەرمەن, تۋعان كۇنىممەن قۇتتىقتاماعان كەزى بولعان ەمەس, – دەيدى ليۋدميلا پەتروۆنا.
«ۇستازى جاقسىنىڭ – ۇستامى جاقسى» دەگەن عوي. ليۋدميلا پەتروۆنا قاريا اڭقىلداعان, اڭگىمەشىل, قاراپايىم كىسى ەكەن. ول بالا تاربيەنى الدىمەن وتباسىنان الاتىنىن ايتا كەلىپ, ارادا جيىرما بەس جىلداي وتسە دە سەرىكبايدىڭ اتا-اناسىنىڭ دا ءتۇر-تۇلعاسىن ۇمىتپاعانىن ايتتى.
– سەرىكباي وتە ەڭبەكقور بولاتىن. سىنىپ ساعاتتارى بولعاندا تاپسىرمانى كوبىنە سوعان بەرەتىن ەدىم. ويتكەنى, جانىمدى تىندىرىپ, ءوزىمنىڭ ايتقانىمنان ارتىق ەتىپ جازىپ, سىزىپ كەلەتىن. كادىمگىدەي كومەكشىم ەدى. سوندا ويىن بالاسى ساباققا, سپورتقا, مەنىڭ تاپسىرمالارىما قالاي ۇلگەرەدى دەپ ىشتەي ءسۇيسىنىپ قويۋشى ەدىم. ونىڭ اتا-اناسى مەكتەپكە ىلعي كەلىپ تۇراتىن, بالاسىنىڭ ساباعىن, سپورتىن قاداعالايتىن. ال بالاسى بىتىرگەنشە مەكتەپتىڭ بەتىن كورمەيتىن اتا-انالار دا بولادى, – دەپ اڭگىمەسىن جالعايدى ۇستازى.
سپورت دەمەكشى, سەرىكباي بيسەكەەۆ
№3 مەكتەپتەگى سپورتقا مامانداندىرىلعان سىنىپتا وقىدى. باسكەتبولدان جاتتىقتىرۋشىسى سەرگەي حۋدانكو بولاتىن. ءاربىر اتا-انا بالانىڭ جولىندا جاقسى ادامداردى جولىقتىر دەپ تىلەسىن دەڭىز. سەرگەي نيكولاەۆيچتىڭ تاربيەلەگەن بالالارىنىڭ جەردە قالعانى جوق شىعار. ول سىنىپتاعى بالامەن بالا بولىپ ءومىر سۇرەتىن. ول بالاعا ۇرىسپايتىن, ءدۇرسە قويىپ, بۇيىرمايتىن. جاتتىقتىرۋشىلىق, تاربيەلىك جۇمىسىنىڭ بارلىعىن ادامگەرشىلىك قاتىناسقا قۇراتىن.
– مەن 1988 جىلى بىتىرگەن باسكەتبول سىنىبىنىڭ بالالارىمەن وسى كۇنگە دەيىن قارىم-قاتىناسىمدى ءۇزىپ كورگەن ەمەسپىن. اسىرەسە, سەرىكبايمەن تۋعان باۋىردايمىن. ەكىنشى قىزى تۋعاندا ونىڭ شاقىرۋىمەن سوناۋ سانكت-پەتەربۋرگكە ارنايى بارىپ, نەمەرە قىزىمنىڭ شىلدەحاناسىنا قاتىسىپ قايتتىم. جولىمدى, قوناق ءۇيىمدى, ءبارىن ءوزى كوتەردى. الداعى جازدا مەن الپىسقا تولامىن, سەرىكباي مەن ونىڭ دوستارىنىڭ بارلىعى دا تويىما كەلەدى, – دەيدى دوس-ۇستاز ماساتتانعانىن جاسىرا الماي.
ۇستازدارىنىڭ ايتۋىنشا, سەرىكباي وجەت بالا بولاتىن. ايتقانىنان ءومىرى قايتپايتىن. ال ىستەيمىن دەگەن ءىسىن تىندىرماي تىنىم تاپپايتىن. جاتتىقتىرۋشىسى دا شاكىرتتەرىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىراتىن, قاتاڭ تارتىپتە ۇستادى.
– ول كەزدە دە رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ جەڭىل بولمايتىن. ءبىر سىنىپتان سەرىكباي, احمەروۆ الەكساندر جانە پەترياكوۆ يگور ۇشەۋى ءبىردەي لەنينگرادتىڭ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ءتۇستى. سەرىكبايدىڭ سىنىپتاس دوستارىنىڭ دا كوپشىلىگى بيزنەستە. ولاردىڭ اراسىندا قازىر ءىرى زاۋىت, فابريكالاردى باسقاراتىندار بار. قوستانايعا كەلگەندە ولاردان «مىقتىلارىڭ قايسىسىڭ؟» دەپ ازىلدەپ سۇراپ قويامىن. بارلىعى دا «مىقتىمىز دا, ماقتانىشىمىز دا سەرىكباي عوي» دەپ جاۋاپ بەرەدى. ول – مەنىڭ دە ماقتانىشىم! – دەگەن سەرگەي نيكولاەۆيچ.
مىنە, سەرىكبايدىڭ وسكەن ورتاسى تۋرالى مالىمەتتەردى بىزگە ارىپتەسىمىز ءنازيرا وسىلايشا جەدەلدەتىپ جازىپ بەردى.
ەندى اڭگىمەمىزدى ودان ءارى جالعايتىن بولساق, سەرىكبايدىڭ ءوزى سول كەزدە سپورتپەن بىرگە شۇعىلدانعان سىنىپتاستارىمنىڭ بارلىعى دا ساباققا العىر بولعاندىعىن ايتىپ, وسى ءۇشىن ءوز ۇستازدارىنا دەگەن العىس سەزىمىن جەتكىزدى. ارتىنان بىرگە وقىعان سول ءجىگىتتەردىڭ بارلىعى ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ, ەكاتەرينبۋرگتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا ءتۇستى. بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ بارلىعى ومىردەگى تابىستى ادامدارعا اينالدى. بەلگىلى كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيدى. ال قايسىبىرى ءوزىنىڭ جەكە بيزنەسىن قۇردى.
سەرىكباي دا مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن وسىلاردىڭ قاتارىندا سانكت-پەتەربۋرگتىڭ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا قابىلدانادى. ونىڭ ستۋدەنتتىك شاعى كەڭەس وداعى تاراعان اسا اۋىر كەزەڭگە تاپ كەلەدى. ياعني, ءوزىن ءوزى اسىراۋعا, وقي ءجۇرىپ كاسىپپەن دە اينالىسۋىنا تۋرا كەلەدى. ستۋدەنتتىك قۇرىلىس وتريادتارىنا بارىپ جۇمىس ىستەدى. ءوزىنىڭ قۇربى-قۇرداستارىمەن بىرگە كورشىلەس بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنە بارىپ, سومكەمەن تاۋارلار ساتىپ اكەلىپ, سولاردى وتكىزۋ ىسىمەن شۇعىلدانادى. سەرىكباي تمد ەلدەرىندە ەندى عانا قولعا الىنعان كاسىپكەرلىك ءىسىنىڭ الىپپەسىن وسىلايشا يگەرە باستايدى.
– مۇنان كەيىن ءبىز بيرجالاردا جۇمىس ىستەدىك. ويتكەنى, سول كەزدە ۆاليۋتا وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ جەكە ادامدار ءۇشىن تابىستى سالانىڭ بىرىنە اينالعان بولاتىن. مۇنان كەيىن ءموبيلدى بايلانىس قۇرالدارى شىعا باستادى. كەزىندە الەم بويىنشا وسى ءىستىڭ كوش باسىندا فينليانديانىڭ تۇرعاندىعى بەلگىلى. ال فينليانديا پيتەردەن سونشاما قاشىق ەمەس. بىلايشا ايتقاندا, ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە جەتىپ بارۋعا دا بولادى. ءسويتىپ, ول جەردەن ۇيالى تەلەفوندار ساتىپ الىپ, ونى پيتەرگە اكەلىپ ساۋدالاۋ ىسىنە كىرىستىك. بيزنەستىڭ كەلەسى ءبىر ساتىسىنا مىنە, وسىلايشا شىقتىق, – دەيدى سەرىكباي.
ول جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا پوستكەڭەستىك ەلدەرىندەگى ءبىرىنشى GSM وپەراتورى كوپتەگەن ادامداردىڭ ويلاعانىنداي ماسكەۋدە ەمەس, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا پايدا بولعاندىعىن ايتىپتى. (قازىر بۇل وپەراتور «مەگافون» دەپ اتالادى).
– قالادا مەن مىنە, وسى بيزنەستىڭ كوش باسىنا شىقتىم. ءسويتىپ, العاشقى ۇيالى تەلەفونداردى تمد بويىنشا باسقا وپەراتورلارعا جەتكىزىپ بەرۋ ىسىمەن شۇعىلداندىم. سولاردىڭ اراسىندا قازىرگى كۇنى اتى جەر جارىپ تۇرعان ك سەll-دە بار. بۇل ىسپەن زامان تالابىنا ساي شۇعىلدانۋ ءۇشىن ءبىلىم قاجەت بولدى. ءسويتىپ, ستوكگولم قالاسىنداعى بيزنەس مەكتەبىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى ءبىتىرىپ شىقتىم. مەنىڭ ديپلوم جۇمىسىمنىڭ ءوزى «قوعامدىق ورىنداردا ۇيالى تەلەفون جەلىسىن قۇرۋ» دەپ اتالدى. 1998 جىلى مۇنداي بايلانىس قۇرالدارى نەگىزىنەن تۇرمىسى جاقسى ادامداردىڭ, كوبىنەسە بيزنەسمەندەردىڭ قولىندا عانا بولدى. ال مۇنداي ادامداردىڭ كوپشىلىگى دەرلىك جەكە اۆتوكولىكتەرمەن جۇرەتىن. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ اراسىندا مەترو كولىگىن پايدالانۋشىلار دا از ەمەس ەدى. مەن ءوز بيزنەسىمدى قۇرعاندا وسىنداي ادامدار توبىن ەسەپكە الدىم, – دەيدى سەرىكباي.
سونىمەن, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى قازاقتىڭ كاسىپكەر جىگىتى كوپشىلىك شوعىرلاناتىن جەرلەردەن بار-جوعى 5-6 شارشى مەتر تۇراتىن ورىن-جايلاردى جالعا الىپ, ولارعا ۇيالى تەلەفوندار جەتكىزىپ, ساۋدالاۋ ءىسىن قولعا الادى. ارينە, ول كەزدە ۇيالى تەلەفونداردى پارتياسىمەن توپتاپ ساتىپ اكەلەتىندەي قاراجات قايدا؟ دەگەنمەن, بيزنەس دەگەنىمىز تەك اقشالىلاردىڭ عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءىستىڭ كوزىن تابا الاتىنداردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن شارۋا عوي. سەرىكباي ۇيالى تەلەفون شىعارۋشىلاردىڭ وزدەرىمەن تىكەلەي بايلانىسقا ءتۇسىپ, تاۋارلاردى ولاردان قارىزعا الىپ وتىرادى. جانە ءوزىنىڭ قارىزدارىن دا تاۋارلاردى ساۋدالاپ بولىسىمەن, جۇيەلى تۇردە جەدەلدەتىپ قايتارۋ ءىسىن جولعا قويادى. ۇيالى تەلەفون ساۋداسىنداعى ديلەرلىك قىزمەتتى وسىلايشا جانداندىرادى.
مۇنان كەيىن بۇل رىنوكقا «ەۆروسەت» سەكىلدى اسا ءىرى كومپانيالار كەلە باستايدى. قازاقتىڭ جاس كاسىپكەر جىگىتىنە ەۋروپالىق مۇنداي ماگناتتارمەن باسەكەلەستىككە تۇسەتىندەي قاۋقار قايدا؟ نيەت, ىنتا, جىگەر قانشاما كۇشتى بولعانىمەن ميللياردتاعان دوللارمەن وينايتىن ءىرى كومپانيالار سەرىكباي بيسەكەەۆتىڭ جولىن كەسە باستادى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ قالاداعى قۇرعان ساۋدا جەلىلەرىن ساتتى دا, ەندى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ساۋداسىنىڭ ءالى كوپ ەشكىم اياق باسا قويماعان جاڭا باعىتتارىن قاراستىرۋ ىسىنە كىرىستى.
– ماعان سول كەزدە ءوز بيزنەسىمدى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن الپاۋىت كومپانيالاردىڭ اياعى ءالى بارا قويماعان, ياعني ءىس تەتىگى ۇلكەن اقشا ەمەس, ادامنىڭ ءوز ەرىك-جىگەرى, اقىلى مەن قايراتىنا, ىلكىمدىلىگىنە قاتىستى شەشىلەتىن سالاعا بارۋ قاجەت بولدى. ياعني نەعۇرلىم جاڭا سالاعا بارىپ, ونى كوتەرۋدى ءجون كوردىم. تمد كەڭىستىگىندە ءىرى كاسىپكەرلىكتىڭ اياعى باسا قويماعان مۇنداي سالالاردىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتىك بايلانىس بولاتىن. سول تۇستا تمد-داعى ءىرى كاسىپورىندار ءوز تەحنولوگيالارىن جاڭارتۋ ءۇشىن كوبىنەسە وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتار, ستانوكتار مەن تەحنيكالار ساتىپ الۋ ىسىمەن اينالىسىپ جاتتى. ال مۇنىڭ اقىرى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە زاۋىتتاردا جاڭا ينفراقۇرىلىمدار قۇرۋعا اكەلەتىندىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءتۇسىندىم. بىراق نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءدال وسى ماسەلەگە سول كەزدە كوپ ەشكىم ءمان بەرە قويمادى. مەن مىنە, جوعارىداعىداي ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا وسى ءىستى جانداندىراتىن قۇرال-جابدىقتاردى, اتاپ ايتقاندا, اقپاراتتىق بايلانىس قۇرال-جابدىقتارىن جەتكىزۋ ءىسىن ويلاستىرا باستادىم, – دەيدى سەرىكباي.
ءسويتىپ, سەرىكباي بيسەكەەۆ تمد ەلدەرىندەگى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلۋ ۇستىندەگى كاسىپورىنداردى وندىرىستىك ماقساتتاعى بايلانىس قۇرالدارىمەن قامتۋعا باعىتتالعان جاڭا ءىستى باستادى. وسى ءىستى ۇيىمداستىرۋعا وعان ستوكگولمدەگى بيزنەس مەكتەبىندە بىرگە وقىعان ازاماتتار كومەككە كەلدى. بيسەكەەۆتىڭ قۇرعان كومپانياسى باستاپقىدا نەمىس قۇرال-جابدىقتارىنىڭ ديستريبيۋتەرى رەتىندە قىزمەت ەتتى. بىرتە-بىرتە ول قۇرالداردى جاساپ شىعۋدىڭ كوپ قيىندىعى جوق ەكەندىگىن دە تۇسىنە باستادى. ويتكەنى, سەرىكبايدىڭ كومپانياسىنا تاپسىرىس بەرەتىن كاسىپورىنداردىڭ, باسقا دا ءىرى كولەمدەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ بىردەي نەمىس جەرىنەن شىعاتىن بايلانىس قۇرال-جابدىقتارىنا قوياتىن تالاپتارى بىردەي بولماي شىقتى. ولاردىڭ قىزمەتتەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. سوندىقتان «بۇل قۇرالدىڭ مىنا جەرى مىناداي بولسا» دەگەن تالاپتار ايتىلادى. سوندىقتان ول قۇرالدارعا از دا بولسا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە, ءتىپتى كەيبىر جاعدايدا ولاردى جاڭا باعدارلامالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە تۋرا كەلەتىن. ءسويتىپ, بىرتە-بىرتە سەرىكباي قۇرعان «ارمان» كومپانياسىنىڭ جاڭا ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا ونىمدەر دە پايدا بولا باستادى.
– ءبىز اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار, جاڭا ۇدەرىستەر, جاڭا چيپتەر ءاربىر جارتى جىل سايىن وزگەرىسكە تۇسۋگە ءتيىس ەكەندىگىنە كوز جەتكىزە باستادىق. ال بۇل ساتتە ءبىزدىڭ نەگىزگى باسەكەلەستەرىمىزدىڭ ءبارى بۇل جاڭالىقتاردىڭ بارلىعىن ءوز قىزمەتتەرىنە تىم باياۋ ەنگىزىپ جاتتى. ءبىر ەسەپتەن العاندا مۇنى تۇسىنۋگە دە بولادى. ءويتكەنى, ءبىزدىڭ رىنوگىمىزدىڭ ءوزى سول تۇستا كونسەرۆاتيۆتى بولاتىن. ال باتىستاعى ونىڭ نەگىزى ويىنشىلارى ۋاقىتتان ءبىرشاما ىلگەرى كەتىپ وتىردى. ولار ءار جىل سايىن جاڭا ونىمدەر شىعارا باستادى. ءبىز مىنە, وسى ۇدەرىستەردىڭ الدىنا ءتۇسۋدى ويلاستىردىق. ونىمدەرىمىزدىڭ قىزمەتتەرىنە جاڭالىقتاردى ءجيى قوسىپ وتىردىق. ياعني ونىمدەردى جەتىلدىرەتىن جاڭا مۇمكىندىكتەردى ۇدايى قاراستىرۋ ۇستىندە بولدىق. ءسويتىپ, كوپ وتپەي, وسى رىنوكتىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرىنە اينالدىق, – دەگەن جەرلەسىمىزدىڭ العىرلىعىنا شىنىمەن سۇيسىندىك.
زامان تالابىنا سايكەس سەرىكباي بيسەكەەۆ باسقاراتىن «ارمان» كومپانياسى حولدينگتىك كورپوراتسيا رەتىندە قۇرىلدى. ونىڭ شتاب-پاتەرى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ورنالاسسا, وكىلدىكتەرى قازاقستاندا, گەرمانيادا, ءۇندىستان مەن سينگاپۋردا اشىلدى. ولار مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ, مەتاللۋرگيانىڭ, ەنەرگەتيكانىڭ ءىرى كاسىپورىندارىنا قىزمەت ەتە باستادى. سونداي-اق, بىرقاتار ەلدەردىڭ مەترو, اۋەجاي, تەڭىز پورتتارى بۇل كۇندەرى «ارمان» كورپوراتسياسىنىڭ ءونىمدەرىن تۇتىنادى. كورپوراتسيانىڭ الدىندا ەندىگى كەزەكتە برازيليا مەن اراب ەلدەرى, ءۇندىستان مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيادان ءوز وكىلدىكتەرىن اشۋ مىندەتى تۇر. سەرىكباي وسى وڭىرلەردە ءوز كورپوراتسياسىن كوشباسشىعا, ياعني №1 كومپانياعا اينالدىرۋ ماقساتىن العا قويىپ وتىر.
مىنە, ءسويتىپ كۇللى الەمنىڭ جارتىسىن جاۋلاي باستاعان حولدينگتە قانشا ادام جۇمىس ىستەيدى ەكەن دەگەن وي باسىڭىزعا كەلەر. بار بولعانى 180 ادام عانا. سوندا ولار ءوز ونىمدەرىن قالاي شىعارادى دەپ ويلارسىز. سەرىكبايدىڭ بۇعان بەرەتىن جاۋابى دا دايىن. ءوندىرىس تۇرلەرى ابدەن دامىعان قازىرگى زاماندا جاڭادان ۆەلوسيپەد ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيدى ول. بۇل ومىردە بار جانە ابدەن قالىپتاسقان دۇنيەلەردىڭ ءمۇمكىندىكتەرىن دۇرىس پايدالانا ءبىلۋ قاجەت. ايتپەسە, جاڭادان پايدا بولعان ءبىر ونەركاسىپتىك ۇتقىر بايلانىس قۇرالىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن جاڭا ءوندىرىس اشىپ جاتۋدىڭ قازىرگىدەي مىڭ قۇبىلعان زاماندا ابدەن ارتىق شارۋا ەكەنىن تۇسىنۋگە بولادى. ءتىپتى مۇنداي جاعدايدا اقشانى بىلاي قويعاندا, التىنعا باعالاناتىن ۋاقىتتىڭ ءوزى زايا كەتەدى. سوندىقتان سەرىكبايدىڭ كورپوراتسياسى ءوز ونىمدەرىنىڭ كەيبىرىنە وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت بولسا, ونى جاساپ شىعارۋعا وسى ءىستى جۇزەگە اسىرۋعا ابدەن شەبەرلەنگەن باتىستىق وندىرىسشىلەردىڭ ءبىرىن جالدايدى. ياعني ولارعا تاپسىرىسشى ەسەبىندە ارەكەت ەتەدى. جوبا اۆتورى رەتىندەگى يدەيالارىن ەشكىمگە بەرمەي وزدەرى جۇزەگە اسىرىپ شىعادى. وسىلايشا كوپ ارتىق قارجى دا, ارتىق ۋاقىتتى دا شىعىنداماستان جاڭا ونىمگە قول جەتكىزەدى. ونىڭ ۇستىنە ەندى ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن وسى ءونىمنىڭ وزىنە قايتادان وزگەرىستەر ەنگىزۋگە تۋرا كەلەدى. سول كەزدە جاڭاعى ءتاسىل قايتادان قولدانىلادى.
ونىڭ ۇستىنە سەرىكباي قۇرعان حولدينگتىك كورپوراتسيانىڭ اتقاراتىن نەگىزگى قىزمەت – سوفت. سوفت دەگەنىمىز – ەڭ قىسقاشا تىلمەن ايتاتىن بولساق, اقپاراتتىق تەحنولوگيا قۇرالىن ءارتۇرلى سالالار نەمەسە جەكەلەگەن قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا باعدارلامالىق قامتۋ. ياعني, «ارمان» كورپوراتسياسى تۇتىنۋشىعا قاجەتتى جاڭا ءونىمدى جاساۋ ىسىنە قاتىسادى جانە ونى قاجەتتى ماقساتقا ءسايكەس ءتيىستى باعدارلامامەن قامتيدى. سەرىكباي كورپوراتسياسىنىڭ وسىنداي ونىمدەرىن بۇگىنگى كۇنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «قازمۇنايگاز», «قازاتومپروم» اق-تار جانە استانا اۋەجايى, بىرقاتار ەلەكتر ستانسالارى پايدالاناتىندىعىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس.
سەرىكباي ءوز كورپوراتسياسىنىڭ ۇدايى تۇردە ءوسىپ, دامىپ وتىرۋىن كوزدەيدى. ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن كورپوراتسيادا قىزمەت ەتەتىن ادامدار ءوز بىلىمدەرىن تىڭعىلىقتى تۇردە جەتىلدىرىپ وتىرۋى, جاڭا يدەيالار بويىنشا جۇمىس ىستەي الۋى, كورپوراتسيا قىزمەتىنە وي-ازىق بولا بىلۋلەرى قاجەت. مىنە, سوندىقتان دا كورپوراتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ وتىرۋ, ولاردى الەمدەگى جاڭالىقتارمەن ۇزدىكسىز تانىستىرىپ وتىرۋ ءۇشىن وقىتۋ ترەنينگتەرى جۇيەلى جولعا قويىلعان. قىسقاسىن ايتقاندا, كورپوراتسيانىڭ باستى قازىناسى ءبىلىم بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ باعىتىندا العا قويىپ وتىرعان كوكەيكەستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى دە ناق وسى ماسەلە ەمەس پە. مىنە, وسىعان سانكت-پەتەربۋرگ جەرىندەگى قازاق جىگىتى جاقسى قول جەتكىزىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا ول قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل الەم بويىنشا باسەكەلەستىك قۋاتى مول ەڭ ۇزدىكتەر قاتارىنداعى اسا ىلكىمدى دە يكەمدى كومپانيانى قۇرا ءبىلدى. سەرىكبايدىڭ بۇل ىزدەنىسى تەككە كەتكەن جوق. اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وعان «رەسەيدىڭ ۇزدىك كاسىپكەرى, ياعني «جىل كاسىپكەرى» دەگەن اتاق بەرىلدى. ال بۇل اتاق وعان ەلدەر بويىنشا وسىنداي كونكۋرس وتكىزۋدىڭ شەبەرى اتانعان الەمگە تانىمال «ەرنەست ەند يانگ» كومپانياسى ماماندارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا بەرىلگەندىگىن ەسەپكە الاتىن بولساق, سەرىكباي بيسەكەەۆتىڭ كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى تىڭ تابىستارى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالىپ وتىرعاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز.
اڭگىمە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن «ەرنەست ەند يانگ» كومپانياسى مۇنداي كونكۋرستاردى وتكىزۋدى 1986 جىلدان باستاپ قولعا العاندىعىن ايتا كەتەيىك. اۋەلگى كەزەكتە كومپانيانىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بۇل كونكۋرس اقش ەلىندە جۇرگىزىلگەن بولاتىن. مۇنان كەيىن وسىنداي جارىسقا كانادا, ۇلىبريتانيا, يرلانديا, نورۆەگيا, شۆەتسيا, دانيا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, يسپانيا, برازيليا, جاپونيا, ءۇندىستان, اۆستراليا, سينگاپۋر, مالايزيا, يندونەزيا, ۋكراينا, قازاقستان ەلدەرى قوسىلدى. قازىرگى كۇنى «ەرنەست ەند يانگ» كومپانياسى ۇيىمداستىراتىن كونكۋرستاردىڭ گەوگرافيالىق اۋماعى 50-دەن استام ەلدى قامتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە رەسەي وسى ۇدەرىسكە 2003 جىلدان باستاپ قوسىلعان بولاتىن. «ەرنەست ەند يانگ» كومپانياسىنىڭ نەگىزگى شتاب-پاتەرى مەن ونىڭ الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ورنالاسقان وكىلدىكتەرىندە قازىرگى كۇنى 4000-نان استام مامان قىزمەت ەتەدى. ياعني بۇل كومپانيانىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قاتىستى بەرگەن باعالاۋلارى ءبۇكىل الەم بويىنشا ەڭ بىلىكتى دەپ ەسەپتەلەدى. ونىڭ بيزنەس سالاسىندا ءوتكىزگەن كونكۋرستارىنىڭ ماڭىزى ونەر سالاسىنداعى «وسكار» سىيلىعىمەن تەڭەلەتىندىگى دە وسى سەبەپتەن.
وسىنداي بيىك ماراپاتقا يە بولىپ وتىرعان سەرىكباي باۋىرىمىز ءبىز ونىمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسكەنىمىزدە قازاقستاندا ءجۇرىپ جاتقان قازىرگى ۇدەرىستەردى ۇنەمى نازارىندا ۇستاپ, سوعان ۇلكەن قۋانىشىن دا ءبىلدىردى.
– قازاقستاندا قازىرگى كۇنى رەسەيگە قاراعاندا, كوپتەگەن ومىرشەڭ ماسەلەلەردىڭ قولعا الىنىپ, جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقاندىعىنا ەرەكشە قۋانامىن. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالاردىڭ الدىنا قازاقستاندا شىعارىلاتىن ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى تۇتىنۋ كورسەتكىشتەرىن مۇمكىندىگىنشە ارتتىرۋ ماسەلەسىن قويدى. بۇل دەگەنىڭىز ەلدە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋمەن قاتار, وتاندىق ورتا جانە شاعىن بيزنەستى تالابى قاتاڭ تۇتىنۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن دەڭگەيدە جەتىلدىرۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بىلايشا ايتقاندا, ءارى جۇمىس بولادى, ءارى كومپانيالار دا زامان تالابىنا ساي دامي تۇسەدى. رەسەي بولسا بۇل ىسكە ءالى كىرىسكەن دە جوق. جالپى, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماسەلەسىندە قازاقستان قازىر العا شىعىپ وتىر. ال مۇنىڭ ناتيجەسى جىلدار وتكەن سايىن بارىنشا جارقىراپ كورىنە بەرمەك ءجانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, ادام رەسۋرسىنىڭ دامۋىنا قولايلى اسەرىن تيگىزبەك, – دەيدى سەرىكباي بيسەكەەۆ.
رەسەي سەكىلدى الىپ ەلدە ءجۇرىپ, ميلليونداعان كاسىپكەرلەردىڭ ورتاسىنان جارىپ شىعىپ كوزگە ءتۇسىپ وتىرعان جەرلەسىمىز ءوزىنىڭ وسى سالادا جيناعان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن تۋعان وتانى قازاقستان جاستارىمەن بولىسۋگە دە دايىن. ەلىمىزدەگى ءىرى وقۋ ورىندارىندا جاستار الدىندا تەگىن لەكتسيالار وقۋعا ءازىر ەكەندىگىن ءبىلدىردى. «قازىرگى جاس ۇرپاق – العىر ءارى باتىل, تەك ولارعا دۇرىس ءبىلىم بەرىپ, زامان تالابىنا باعىتتاۋ قاجەت. اتام قازاق ايتاتىن «تاۋەكەل ءتۇبى – جەل قايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە. ەگەر ءوزىڭنىڭ ءبىلىمىڭ مەن بىلىگىڭە, ويلاعان ءىسىڭنىڭ دۇرىستىعىنا سەنەتىن بولساڭ تاۋەكەلدەردەن, اسىرەسە, بيزنەس سالاسىنداعى تاۋەكەلدەردەن قورقۋعا بولمايدى. جالپى, باسەكەلەستىككە تولى قازىرگى زاماندا تاۋەكەلسىز ءىس بىتپەيدى», دەيدى كاسىپكەر باۋىرىمىز.
بۇل ءسوزدىڭ دۇرىستىعىنا ونىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىپ كەلە جاتقان ىستەرى جاقسى دالەل بولا الادى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
