«بالا ۇزاق ۋاقىت ەمگەن سايىن, سەمىزدىكتىڭ پايدا بولۋ قاۋپىنەن قورعانادى. بۇل اقپارات سەمىزدىكتىڭ الدىن الۋ بويىنشا شارالاردى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ءبىز وڭىردە انا سۇتىمەن ەمىزۋدى قولداپ, اۋقىمىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋىمىز قاجەت», دەيدى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەۋروپا وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە ءومىردىڭ بارلىق ساتىسىندا دەنساۋلىقتى نىعايتۋ ءبولىمىنىڭ ديرەكتورى د-ر Bente Mikkelsen.
ددسۇ ءسابيدى دۇنيەگە اكەلگەننەن كەيىنگى العاشقى التى ايىندا تەك انا سۇتىمەن ەمىزۋگە كەڭەس بەرەدى. سودان سوڭ ەكى نەمەسە ودان ۇلكەن جاسقا دەيىن ءارى قاراي ەمىزە وتىرىپ, قوسىمشا تاماقتاندىرۋ قوسپالارىن بەرۋدى ۇسىنادى. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ باستاماسى بويىنشا, 170 ەلدە, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا 1-7 تامىز ارالىعىندا دۇنيەجۇزىلىك انا سۇتىمەن قورەكتەندىرۋ اپتالىعى ءوتتى. اتالعان شارانىڭ ماقساتى – ساۋ بالا ءۇشىن انا ءسۇتىنىڭ پايداسى تۋرالى ايەلدەرگە اقپارات بەرۋ. ويتكەنى دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, انا سۇتىندە بالانىڭ تولىق دامۋىنا قاجەتتى بارلىق پايدالى زاتتار: مايلار, ءنارۋىزدار, كومىرسۋلار, سۋ, دارۋمەندەر جانە مينەرالدار بار. ونىڭ قۇرامىنداعى تابيعي انتيدەنەلەر جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ يممۋنيتەتىن نىعايتادى, بالالار اۋرۋىنان ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. ياعني, ەمەتىن بالالارعا سۋىق سيرەك تيەدى, جاساندى سۇتپەن قورەكتەنەتىن بالالارعا قاراعاندا جۇقپالى اۋرۋلارعا, ديارەيا, اللەرگياعا دا شالدىعا بەرمەيدى. بۇدان بولەك, انا سۇتىمەن ەمىزۋ بالاعا اناسىنا دەگەن جاقىندىقتى, مەيىرىمدىلىك پەن جايلىلىقتى سەزىنۋگە ىقپالداسادى.
ەۋروپا بيۋروسىنىڭ جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە كۇرەسۋ جونىندەگى باسشىسى جواو برەدا COSI رەتىندە بەلگىلى بالالار سەمىزدىگىنە ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ جاساۋ بويىنشا ددسۇ باستاماسىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. ول اتالعان ۇيىمنىڭ انا سۇتىمەن قورەكتەندىرۋدى قولداۋى سەمىزدىكتىڭ الدىن الۋعا جانە ەۋروپا وڭىرىندە بالالار سەمىزدىگى ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتادى. «ەمشەك سۇتىمەن قورەكتەندىرۋدى كوتەرمەلەۋ جونىندەگى ۇلتتىق ستراتەگيالار كەيبىر ەلدەردى سەمىزدىكپەن كۇرەسۋدە جاقسى ناتيجەلەرگە اكەلۋى ابدەن مۇمكىن», دەيدى د-ر جواو برەدا.
COSI 4-راۋندىنىڭ شەڭبەرىندە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سايكەس, ەشقاشان انا ءسۇتىن ەمبەگەن نەمەسە التى ايدان از ەمگەن بالالار اراسىندا التى ايدان اسا ەمگەن بالالارمەن سالىستىرعاندا, سەمىزدىكتىڭ كوبىرەك تارالعانى بايقالدى. COSI 10 جىل بۇرىن 6-9 جاس ارالىعىنداعى بالالاردا ارتىق سالماق پەن سەمىزدىكتىڭ تارالۋىن باعالاۋ جانە وزگەرىسىن مونيتورينگىلەۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن. سودان بەرى 40 ەلدەن اسا, جارتى ميلليوننان استام بالالار اراسىندا دەرەكتەردى جيناقتاۋدىڭ 5 راۋندى وتكىزىلدى. ارتىق سالماق پەن سەمىزدىكتەن قورعاۋدان بولەك, انا سۇتىمەن قورەكتەندىرۋدىڭ كوپتەگەن ارتىقشىلىعى بار. انا ءسۇتى بالانىڭ سەنسورلىق جانە تانىمدىق دامۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى, ءتۇرلى بالالار اۋرۋىنان بولاتىن نارەستەلەر ءولىمىن تومەندەتۋگە, سونداي-اق اۋرۋدان ەرتەرەك ساۋىعۋعا ىقپالداسادى. كەيبىر زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, انا سۇتىمەن ەمىزۋ بالانىڭ كوگنيتيۆتىك قابىلەتتەرىن جاقسارتادى, سونىمەن قاتار بالا وسە كەلە ونىڭ دامۋىندا جانە وقۋىندا كەزدەسەتىن ماسەلەلەردىڭ پايدا بولۋ قاۋپىن تومەندەتەدى.
انا ءسۇتى انانىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن دە وتە پايدالى. جاڭا تۋعان نارەستەنى انا سۇتىمەن ەمىزەتىن انالار بوسانعاننان كەيىنگى كۇيزەلىسكە سيرەك شالدىعادى. ەمىزۋ انالىق بەز, ءسۇت بەزى وبىرىنىڭ دامۋ قاۋپىن تومەندەتەدى, بوسانعاننان كەيىن انانىڭ سالماعىن ازايتۋعا ىقپالداسۋى مۇمكىن, سونداي-اق بالانى تاماقتاندىرۋدىڭ سەنىمدى جانە قورشاعان ورتا ءۇشىن قاۋىپسىز ءتاسىلى بولىپ سانالادى.
