ەلدىكتىڭ ەرەن جەڭىسى
سارسەنبى, 16 قاڭتار 2013 7:15
2017 جىلى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باسشىلىعىمەن ايشىقتى استانانىڭ تورىندە بۇكىلالەمدىك ەكسپو كورمەسى وتەتىنى بەلگىلى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاڭا تەحنولوگيالار, اقىل-وي پاراساتىنىڭ كورسەتكىشى سانالاتىن بىرەگەي عىلىمي جوبالار, مادەني-گۋمانيتارلىق ورىستەردىڭ وزگەشە ۇلگىلەرى, ءىرى كومپانيالاردىڭ برەندىنە اينالعان تاۋارلار قازاقستاننىڭ باس قالاسىندا ءۇش اي بويى كورگەندەردىڭ كوز جاۋىن الىپ تۇراتىن بولادى.
سارسەنبى, 16 قاڭتار 2013 7:15
2017 جىلى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باسشىلىعىمەن ايشىقتى استانانىڭ تورىندە بۇكىلالەمدىك ەكسپو كورمەسى وتەتىنى بەلگىلى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاڭا تەحنولوگيالار, اقىل-وي پاراساتىنىڭ كورسەتكىشى سانالاتىن بىرەگەي عىلىمي جوبالار, مادەني-گۋمانيتارلىق ورىستەردىڭ وزگەشە ۇلگىلەرى, ءىرى كومپانيالاردىڭ برەندىنە اينالعان تاۋارلار قازاقستاننىڭ باس قالاسىندا ءۇش اي بويى كورگەندەردىڭ كوز جاۋىن الىپ تۇراتىن بولادى.
ءباسى بيىك باسەكەدە استانانىڭ جەڭىپ شىعۋى كەزدەيسوق ەمەس دەپ ويلايمىن. بۇل ەلوردامىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى شارانى لايىقتى وتكىزە الاتىن ورتالىق رەتىندە قالىپتاسقانىنىڭ بەلگىسى. تاڭداۋدىڭ باسقا ەلگە ەمەس, قازاقستاننىڭ پايداسىنا شەشىلۋى مەملەكەتىمىزدىڭ تابىستارى جوعارى باعالانعانىن بىلدىرسە كەرەك. ەلباسىنىڭ ءوزى پاريجگە بارىپ, ايتۋلى ءساتتى تاعاتسىزدانا كۇتكەندىگى انىق. ءبىزدىڭ ىنتامىزدىڭ قايىرىمى دا جەڭىسكە سەبەپشى بولدى. ەڭ باستىسى, قازاقستاننىڭ بەدەلى, ەلباسىنىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالعان جوق. قازىر ءتاۋەلسىز قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ باسقا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا, جاھاندا وزىندىك ۇستانىمى مەن پىكىرى, وزگەگە ونەگە بولارلىقتاي جولى بار ەلدەردىڭ ساپىندا. ءارى ءبىزدىڭ وسى كورمەگە ۇسىنعان جالپى تاقىرىبىمىز دا وزگەلەردى قىزىقتىردى. ەلىمىزدىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى وزەكتى تاقىرىپتى ۇسىنۋى جەڭىسكە جەتۋىمىزگە كومەكتەستى. ەڭ باستىسى, استانانىڭ تاڭدالۋى – قازاقستاننىڭ بارشا حالقىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ناقتى جەمىسى دەپ بىلەمىن.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىعىن يەلەنگەن ەلىمىزدىڭ قۇرمەتىنە وراي حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ قابىلداۋىندا سويلەگەن ءسوزىندە: «ەكسپو كورمەسى كەڭ-بايتاق ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەگى ىسپەتتەس قالادا العاش رەت وتەدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى بۇكىلالەمدىك كورمە جاھاندىق ەنەرگەتيكانىڭ جاڭارتىلۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. ەلىمىز كورمەنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالاتىن بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
جالپى, «ەكسپو-نى قازاقستاندا وتكىزۋدىڭ ماڭىزى نە؟» دەگەن ساۋالدىڭ كولدەنەڭدەيتىنى دە ءمالىم. ەڭ باستىسى, الەمنىڭ ءجۇزدەگەن ەلىنەن ەنەرگيا, قۋات كوزدەرىن الماستىراتىن ەنەرگيانى ءىزدەستىرۋ ءتاجىريبەلەرى ءوزارا ورتاعا سالىنادى, دەمەك ءتاجىريبە الماسۋ ەڭ باستى ولجامىز بولماق. ەكىنشىدەن, ينفراقۇرىلىمداردىڭ دامۋى: جولدار, قوعامدىق كولىك, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, اۋەجاي, ۆوكزال, ەكسپو وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى.
كورمە ىشكى-سىرتقى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزبەك. كورمەگە الەمنىڭ جۇزدەگەن ەلىنەن 5 ميلليون ادام قاتىسادى دەپ ەسەپتەلىنۋدە. ەكسپو-عا ارنالعان وبەكتىلەردى سالۋعا ينۆەستيتسيا تارتىلادى, بۇل وبەكتىلەر ەكسپو وتكەننەن كەيىن دە قازاقستاندى ءىرى حالىقارالىق كورمە جانە اقپاراتتىق-پرەزەنتاتسيالىق الاڭى بار مەملەكەت رەتىندە ايعاقتايتىن بولادى. تۋعان ەلىمىزدىڭ سىرتقى ءيميدجى جاقسارادى, مەملەكەتارالىق مادەنيەتتەردىڭ توعىسى ەلدىڭ رۋحاني الەۋەتىن ارتتىرماق. ياعني استانا بۇل كورمەنى ۇيىمداستىرۋدان زور پايدا تۇسىرەتىنى اركىمگە ايان.
جالپى, دۇنيەجۇزىلىك كورمە – ەكسپو-نىڭ ماعىناسىن يندۋستريالاندىرۋ مەن تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر جاريا ەتىلەتىن اشىق الاڭ دەۋگە بولادى. بريتاندىق قولونەرشىلەردىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن كورمە وتكىزۋ ءۇردىسىن كەيىننەن ونەركاسiپشىلەر مەن بيزنەسمەندەر قولداپ كەتكەن دەيدى تاريح بەتتەرى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, وسى ۇلى كورمە حالىقارالىق ساۋدا مەن ءتۋريزمنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا مۇمكىندىك بەردى. سونىمەن بىرگە, الەمدە ديزاين مەن ونەركاسىپتىك ونەر مەكتەبىن قۇرۋعا ىقپال جاسادى. ەكسپو-عا مەملەكەتتەر الدىمەن وزگەلەردى دە, وزدەرىن دە كورسەتۋ ءۇشىن قاتىسادى. ويتكەنى, ەكسپوزيتسيالاردا الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيالار مەن ونەركاسىپتىڭ ەڭ سوڭعى جەتىستىكتەرى قويىلادى. ادامدار ەڭ العاش رەت حيۋگا تەلەگراف اپپاراتىمەن, ەلەكتر فارلارى جانە سۋ استى كابەلى, گيدراۆليكالىق ليفت, تاعى باسقا دا مىڭداعان جەتىستىكتەرمەن ءار جىلدارى وتكىزىلگەن وسىنداي كورمەلەردە تانىسقان. 1878 جىلى پاريجدە وتكىزىلگەن كورمەدە الەم بۋ داۋىرىنەن ەلەكتر داۋىرىنە ءوتۋ كەزەڭىنىڭ باستالعانىن پايىمدادى. وندا قويىلعان ەكسپوناتتار ەنەرگيانىڭ جاڭا ءتۇرىنىڭ قانداي ءمۇمكىندىكتەردى پاش ەتە الاتىنىنا كوز جەتكىزىپ, ادامدار ساناسىنا جاڭا لەپ سىيلادى. ەلىمىز ۇسىنىپ وتىرعان تاقىرىپ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەپ اتالاتىنىن جوعارىدا ايتىپ كەتتىك. ەندەشە, 2017 جىلعى بۇل كورمە قۋاتتىڭ جاڭا بالاما تۇرلەرىنە جان ءبىتىرىپ, الەمدى تازا دا زالالسىز ەنەرگيا كوزدەرىنە بەت بۇرعىزاتىن ءداۋىردىڭ تابالدىرىعىن اتتاتۋعا ىقپال ەتەدى. ەنەرگيا – الەم ەكونوميكاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى.
«بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى الەم ەلدەرىنىڭ وتە ۇلكەن پروبلەماسى. سوڭعى جىلدارى ءدۇنيەجۇزىندە ەنەرگيانىڭ جاڭارعان بالاما كوزدەرىنە ءمان بەرىلۋدە. سەبەبى مۇناي جانە باسقا ەنەرگيا كوزدەرى اۋاعا ۇلكەن كولەمدە زياندى گازدار بولەدى. ول ەكولوگياعا زيان. ءارى ەنەرگيانىڭ بۇل كوزدەرى ەسكىرىپ بارادى, سارقىلىپ, تاۋسىلادى. ال, ەنەرگيانىڭ جاڭارعان بالاما كوزدەرىنىڭ ارتىقشىلىعى – سارقىلمايتىندىعىندا جانە ەكولوگيالىق جاعىنان تازالىعىندا. ەنەرگيانىڭ بالاما كوزدەرىن پايدالانۋ جەر بەتىندەگى ەنەرگەتيكالىق بالانستى وزگەرتپەيدى.
قازاقستان سولتۇستىك جارتى شارداعى 40-شى ەندىكتە ورنالاسقان. جەردىڭ نەگىزگى اۋا اعىمدارىنىڭ قوزعالىسى وسى ەندىكتەن وتەدى. قازاقستاندا بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ەنەرگەتيكانىڭ بالاما كوزدەرىن, سونىڭ ىشىندە جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ مۇمكىندىگى وراسان زور. وكىنىشكە وراي, جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ تۋرالى ايتقانىمىزعا جيىرما جىل بولعانمەن, ەشتەڭە وزگەرگەن جوق. ال نەگىزگى ەنەرگەتيكا قورلارى ەسكىرە باستادى. كەن بايلىقتارىنىڭ سارقىلاتىن كەزى بار. توقمەيىلسىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى. بولاشاق ەنەرگياسى – ادامزات بولاشاعى. كورمەگە قاتىساتىن مەملەكەتتەر ءوز جەتىستىكتەرىن الىپ كەلەدى. بىزدەر دە بارىمىزدى جايىپ سالامىز. قازاقستان جەل, كۇن, بيوەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدا ءمۇلدەم كەنجە قالىپ وتىرعانمەن, ايتىپ وتىرعانداي, بىزدە بولاشاق ەنەرگياسىنىڭ كوزدەرى بار. سونىڭ ءبىرى – جەل. جىل ون ەكى اي بويى قازاقستاندا جەل سوعادى.
قازىر ەلەكتر قۋاتى شيكىزاتىنىڭ ازايىپ بارا جاتقاندىعى الەم حالقىن كادىمگىدەي الاڭداتىپ وتىر. ادامزات بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەستىرە باستاعانىنا دا ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. بارلىق سانالى ءتىرشىلىك يەسىن الاڭداتىپ وتىرعان وسى ءبىر جاھاندىق زور پروبلەمانى شەشۋدە قازاقستاننىڭ ءۇنى دە ايرىقشا شىعۋدا. ەندى ادامزات جارىق كۇننەن, وكپەك جەلدەن, تاسقىن سۋدان ەنەرگيا قۋاتىن وندىرۋگە كوشەدى. ەندەشە, «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسى بارلىق ادامزات بولاشاعىنا دەگەن تولعانىستان تۋىنداپ وتىر.
وتاندىق ونەركاسىپ ورتالىقتارى بۇل كورمەگە بارىنشا زور دايىندىقپەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلەدى دەگەن ويدامىن.
ۇلاسبەك سادىبەكوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
