ءبىزدىڭ «سارى جاشىك» دەپ وتىرعانىمىز – قازىرگى زامانعى ويىن اۆتوماتى. بۇرىنعىعا قاراعاندا ۇتىستاردى قابىلداپ جانە ونى تەڭگەمەن بەرەتىندەي جەتىلگەن تەرمينال. مىنە, ءدال وسى اپپاراتتارعا ناپاقاسىن تۇگەل سالىپ جىبەرەتىن قۇمار ويىن قۇرباندارى از ەمەس. كەيبىرىمەن سىرتتاي تانىسپىز...
جاڭالىق اشىپ وتىرعان جوقپىز, ارينە, بىراق ءبىر وتباسىن ويرانداپ جىبەرەتىن ويىن اۆتوماتتارى تۋرالى تالاي مارتە ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. «Egemen Qazaqstan» گازەتى دە بۇل تۋرالى دۇركىن-دۇركىن ماسەلە كوتەردى...
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىرنەشە جىل بۇرىن قوعامدىق ورىنداردان ويىن اۆتوماتتارىن الىپ تاستاعان بولاتىن. ياعني, مۇنداي ويىن وردالارىنا زاڭمەن تىيىم سالىنعان ەدى. «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭدا «كازينو مەن ويىن اۆتوماتتارى زالدارى الماتى وبلىسىندا – قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ جاعالاۋىندا جانە اقمولا وبلىسىنىڭ ششۋچە اۋدانىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ايقىندايتىن اۋماقتار شەگىندە ورنالاستىرىلۋعا جاتادى» دەپ كورسەتىلگەن. سونىمەن قاتار وسى زاڭدا ويىن مەكەمەلەرىن تۇرعىن ءۇي قورىنا جاتاتىن عيماراتتارعا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالىناتىندىعى دا ايتىلعان. الايدا كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر استىنان ويىن وردالارىن اشىپ, ويىنا كەلگەنىن ىستەپ, زاڭدى بەلىنەن باسىپ جۇرگەندەردى دە بۇگىندە كوز كورىپ ءجۇر.
ءبىر عانا مىسال. بىردە ەلورداداعى «استانالىق» ساۋدا ۇيىنە قاراما-قارسى تۇرعان كوپ دۇڭگىرشەكتەردىڭ بىرىنە باس سۇققانىمىزدا, سامساپ تۇرعان بىرنەشە «سارى جاشىككە» تاپ بولدىق. ونداعى جىگىت ءبىز كىرگەن بويدا-اق قاي اپپارات بۇل ۋاقىتقا دەيىن قانشا اقشا «جەپ» ۇلگەرگەنىن «جىپكە ءتىزىپ» بەرسىن. اۋزى-اۋزىنا جۇقپايدى. كەنەت بىرنەشە ءجاسوسپىرىم, جاستار دا بۇل «قۇتتى» ورىنعا كىرە باستادى. ولارعا ەشكىم «نەگە كەلدىڭ» دەپ كەۋدەسىنەن يتەرىپ جاتقان جوق. قايتا «قۇشاق جايا» قارسى الىپ, ولاردى «ۇگىتتەۋدە». «سارى تەرمينالدىڭ» بوساعانىن سارىلا كۇتىپ, توپىرلاسا باستادى…
ءبىر تاڭدانارلىعى, كوز الدارىندا جەڭىلىسكە ۇشىراعان ادامدى كورسە دە, اپپاراتقا تەلمىرگەن جىگىتتەردىڭ ازاياتىن ءتۇرى كورىنبەدى. كەرىسىنشە, باعىن سىناۋعا ۇمىتتەنگەندەردىڭ قاتارى بارعان سايىن كوبەيىپ بارا ما, قالاي؟..
ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى «نوماد» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە ورىن تەپكەن «داستارقان» اسحاناسىندا, سونداي-اق ءدال وسى ۇيدەگى «ريزا» شاعىن ماركەتىندە دە بىرنەشە اي بۇرىن ءبىرشاما «سارى جاشىك» تۇرعان-دى. ءدال سول جەردەن جاسى 40-تى القىمداپ قالعان جىگىت اعاسىن كورەتىنمىن. سول كەزدە ونىمەن ءبىر-ەكى رەت تىلدەسىپ قالعانىمىز دا بار-تىن. ەسىمى – ەرلان.
– الماتىدا وقىپ جۇرگەنىمدە وسى قۇمار ويىندارعا قىزىعىپ, ءبىر دوسىمنىڭ ۇيرەتۋىمەن ويناي باستادىم, – دەگەن ول سوندا. – العاشقىدا ءاپ-ادەمى ۇتىس الىپ ءجۇردىم. ماسەلەن, 200 تەڭگەمەن كەلىپ, 10-15 مىڭ تەڭگەدەي «كوتەرىپ» ءجۇردىم. ول كەزدە اجەپتاۋىر اقشا عوي.
– شامامەن قاي جىلدارى ەدى؟
– 2000 جىلدىڭ باسى بولاتىن.
– سونىمەن؟..
– سونىمەن سول, ۇيگە كوڭىلدى قايتىپ, بالا-شاعامدى ءماز-مەيرام قىلاتىنمىن. بىراق ايەلىمە بۇل تۋرالى ءتىس جارىپ ايتپادىم. كىم بىلەدى, تاعى شۋ شىعا ما دەپ ويىمدى بۇگىپ قالدىم. ءسويتىپ كۇندەر وتە بەردى. اككىلەنگەنىم سونشا, بۇدان دا كوپ اقشا ۇتاتىن بولدىم. بىراق «ازارت» دەگەن بالە ەكەن. بارا-بارا ايلىعىمدى تۇتاس اۆتوماتقا سالىپ جىبەرەتىن جاعدايعا دەيىن جەتتىم.
– قايدا جۇمىس ىستەپ ەدىڭ؟
– وي, بىزدىكى قۇرىلىس قوي. ءسويتىپ اقىر اياعىندا ۇيدە ۇرىس-كەرىس ءجيى شىعىپ, ايەلىم توركىنىنە كەتىپ تىندى. ءبىر قوسىلىپ, ءبىر ايىرىلىسىپ ءجۇرىپ جاتتىق. بۇل ويىننان ءبىرشاما ۋاقىت قول ءۇزىپ ەدىم. ەندى, مىنە, ويىن اۆتوماتىنىڭ مىناداي ءتۇرى (يەگىمەن «سارى جاشىكتى» نۇسقاپ) شىقتى.
– سوندا الماتىدان استاناعا قاشان كەلدىڭ؟
– استانادا قۇرىلىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان سوڭ, وسىدان 2-3 جىل بۇرىن وسىندا كەلدىم. قازىر قۇرىلىس فيرمالارىنىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىن. ايلىعىم جامان ەمەس. تەك مىنا بالە تاعى الدىمنان شىقتى (جىميىپ قويدى). سول ۋاقىتتاردا ايەلىممەن اجىراسا جازداپ, شۇكىر, قايتا قوسىلدىق. 4 بالامەن قايدا بارار دەيسىڭ (تاعى كۇلدى). بالا-شاعام قازىر الماتىعا جاقىن اۋىلداردىڭ بىرىندە تۇرادى. ارا-اراسىندا دەمالىس الىپ بارىپ تۇرامىن.
– سەنى وسى جەردەن ءجيى كورەمىن…
– ءيا, جۇمىسىما جاقىن بولعان سوڭ, قالتامدا از-ماز اقشا بولسا, اقشا «كوتەرىپ» قالام با دەگەن دامەمەن كەلەمىن. كەيدە ۇتامىن, كەيدە ۇتىلامىن…
– ويناماۋعا بولماي ما؟ – دەپ سۇرادىم سىناي قاراپ.
ول ويلانعانداي كەيىپ تانىتىپ ءسال بوگەلدى دە, ك ۇلىپ جىبەردى.
– بولاتىن شىعار… ءاي, بىراق قايدام… ماسەلەن, كەشە تازا 12 مىڭ تەڭگەنى وسىندا (اپپاراتتى نۇسقاپ) جاي عانا «تاستاپ» كەتتىم. انشەيىن اقشا قالدىرا بەرسەم نەم قالادى؟ «كتو نە ريسكۋەت – توت نە پەت شامپانسكوگو» دەگەن بار ەمەس پە؟ كەشەگى اقشامدى قايتسەم دە شىعارىپ الۋىم كەرەك. نار تاۋەكەل!..
ءيا, ءبىز تىلدەسكەن كەيىپكەرىمىز وسىلاي دەدى. ال مۇنداي ويىنقۇمارلار ارامىزدا از با؟!
ەرلانمەن قوشتاسار ساتتە «سارى جاشىكتە» جازىلىپ تۇرعان تەلەفون نومىرىنە حابارلاستىم. ويىن اۆتوماتتارىن ورناتۋلارى قانشالىقتى زاڭدى ەكەنىن بىلمەككە ۇمتىلدىم. وكىنىشكە قاراي تەلەفون تۇتقاسىن كوتەرگەن جىگىت بۇل تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋعا بەيىل ەمەستىگىن ءبىلدىرىپ, تۇتقانى تاستاي سالدى…
«بۇل سالانى باقىلايتىن جۇيە جوق, – دەيدى زاڭگەر دۋمان بازاربەكوۆ. –قۇمار ويىن مەكەمەسىنە قانشا جاستان كىرۋگە بولاتىنى جايلى جۇمىس ۋاقىتى رەتكە كەلتىرىلمەگەن. ولار تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەي بەرەدى. سىرتىنان قاراساڭىز, قاراپايىم عانا اۆتومات. بىراق كەلتىرىپ جاتقان زيانى وراسان زور. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا, مۇنداي مەكەمەلەردى قالا سىرتىنا شىعارعان دۇرىس. زاڭعا باعىنباعاندارىن قاتاڭ جازالاۋ قاجەت. كوپتەگەن مەملەكەت قۇمار ويىنى بيزنەسىن باقىلاۋدى قولعا العان. ماسەلەن, بارىمىزگە بەلگىلى تەحاس قالاسى – تەك قۇمار ويىن مەكەمەلەرىنەن قۇرىلعان قالا. ونى ارنايى تۇرعىزعان. مۇنداي قالا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە دە بار. ياعني, مەملەكەت بۇل سالانى باقىلاۋعا الىپ, زاڭ اياسىندا جۇمىس ىستەۋىن قاداعالايدى. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى قۇمار ويىندارعا قاتىستى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك».
ينتەرنەتكە جۇگىنسەك, ويىنقۇمارلىقتى مەديتسينادا «لۋدومانيا» دەپ اتايدى ەكەن. بۇگىندە تاۋەلدىلىگى جاعىنان ناشاقورلىقپەن تەڭ دارەجەگە جەتكەن لۋدومانيامەن كوبىنە جاستار اۋىراتىن كورىنەدى. بۇل تۇسىنىكتى شىعار. پسيحولوگ ماماندار بۇل اۋرۋ ءۇش دەڭگەيدەن تۇراتىنىن ايتادى. ءبىرىنشى, جەڭىل تۇرىندە ادام ءوز-ءوزىن باسقارا الادى. ياعني, ولار ءالى ويىنقۇمارلىققا تولىقتاي بەرىلمەگەندەر. ەكىنشى, ورتاشا تۇرىندە ادامدار – ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگىن ويىنقۇمارلىققا ارنايتىندار. ءۇشىنشى, اۋىر تۇرىندە – بۇلار تۇگەلدەي ۋاقىتىن سوندا وتكىزەتىندەر. ولاردىڭ بۇكىل ساناسى سوعان اۋىپ, ودان شىعا الماي قالادى. مۇندايلار پسيحيكالىق السىزدىك كەسىرىنەن ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا دايىن تۇرادى ەكەن.
قۇمار ويىندارى ءۇشىن ادامداردى وزىنە ماگنيتشە تارتاتىن اپپاراتتاردى «لوتەرەيالىق تەرمينالدار» دەپ اتايدى. ەستۋىمىزشە, وسىنداي تەرمينالداردى جەتكىزىپ بەرۋشىلەر وزدەرىنىڭ سايتتارىندا ساتىپ الۋشىلارعا ءوز قۇنىن 3-4 ايدا اقتاپ شىعاتىندىعىنا جانە بيزنەستىڭ كىرىسى ءبىر جىلدا 300 پايىزعا دەيىن بولاتىندىعىنا «ۋادە» بەرەتىن كورىنەدى. ءاربىر تەرمينال يەسىنىڭ قالاۋى بويىنشا ءوزىنىڭ ۇتىس پايىزىنا قاراي بەيىمدەلەدى ەكەن.
ءبىر قىزىعى, بۇل تەرمينالدى ورناتۋعا اسا ءبىر رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتار تالاپ ەتىلمەيدى. سالىق ورگانىنان اقشالاي لوتەرەيانى لەزدە وتكىزۋگە ليتسەنزيا السا, جەتكىلىكتى كورىنەدى. ءارى قاراي…
ستاتيستيكا بويىنشا ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى ادام ايىنا 2000 تەڭگە ءباس تىگۋگە دايىن ەكەن. بۇل – ءار وتباسىندا ءبىر ادام قۇمار ويىننىڭ قىزىعىنا باتۋعا ءازىر دەگەن ءسوز.
ويىن اۆتوماتتارى زالىنان تەك جاستاردى عانا ەمەس, جوعارىدا اتاپ وتكەن ەرلان سەكىلدى ءبىر-ءبىر ءۇيدىڭ وتاعالارىن دا كورىپ ءجۇرمىز. ونى ايتاسىز, ايەل ادامداردىڭ كەيبىرى دە بۇل ويىننان باس تارتا قويمايدى. نازىك جاندىلاردى دا ويىن وردالارىنان تالاي رەت ۇشىراستىردىق.
ءبىر قىزىعى, ويىنقۇمار جانداردان جاعدايىن سۇراي قالساڭ, «ۇتتىم» دەگەن ءسوزدى ەستىمەيسىڭ. سوندا دەيمىز-اۋ, ۇتىلاتىنىن بىلە تۇرا, نەگە مۇنداي قادامعا بارادى؟!
دەمەك, قۇمارپازدىق دەگەن وسى!
ال قۇمار ويىندارعا كوز جۇما قاراۋعا بولمايتىن سەكىلدى. مۇنى زاڭمەن رەتتەپ, ويىن بيزنەسىن قاداعالاعان ءجون. ايتپەسە, ءتۇبى جاقسىلىققا اپارمايتىنى انىق.
