2015 جىلى سولتۇستىك وڭىرلەردە حالىقتىڭ سانى 2 ملن 946 مىڭ بولسا, 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 2 ملن 934 مىڭعا جەتتى. ياعني 2 جىل ىشىندە سولتۇستىكتىڭ حالقى 12 مىڭعا ادامعا ازايعان. ال وڭتۇستىكتە جاعداي كەرىسىنشە ءورىس الدى. وندا تۇرعىنداردىڭ سانى 2015 جىلى 6 ملن 564 مىڭ ادامدى قۇراسا, 2017 جىلى حالىقتىڭ سانى 6 ملن 750 مىڭعا جەتكەن. ەكى جىل ىشىندەگى ءوسىم – 186 مىڭ ادام. ۇلتتىق ساراپشىلاردىڭ جۇرگىزگەن بولجامى بويىنشا ەلىمىزدە حالىق سانى 2050 جىلعا قاراي 24 ملن 500 مىڭ ادامعا جەتۋى ىقتيمال. حالىق جوعارىداعى ۇردىسپەن وسە بەرسە, سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارى 900 مىڭ ادامعا ازايىپ, ال وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى تۇرعىنداردىڭ سانى 5 ملن 300 مىڭ ادامعا كوبەيۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان ەل تۇرعىندارىنىڭ قونىستانۋدى تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق.
سولتۇستىككە كوشكەن حالىقتىڭ قاتارى كوبەيۋدە
ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى بويىنشا 3,5 جىل ىشىندە وڭتۇستىكتەن قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنا قونىس اۋدارعان حالىقتىڭ سانى 10 مىڭنان اسقان. «بيىل 4 مىڭ ازامات وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشتى. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 10 مىڭ ادامعا دەيىن جەتكىزۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وتباسىنداعى ءاربىر ازاماتقا 88 مىڭ تەڭگەدەن سۋبسيديا بولەدى. سونىمەن قاتار ءبىر جىل بويى ءۇي جالداۋ جانە كوممۋنالدى قىزمەت تولەمدەرى وتەلەدى», دەدى جاقىندا ۇكىمەت ۇيىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان جىلقىباەۆ.
ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتى كوشى-قون پروتسەستەرىن مونيتورينگىلەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى داستان ايتقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەلگىلەنگەن ءتورت وبلىسقا وڭتۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن كىسىلەر اتالعان كومەكتەن بولەك «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا يگىلىككە قول جەتكىزە الادى. ياعني ولار قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقۋعا قاتىسۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسا الادى, شاعىن نەسيە الىپ جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كوشى-قون ساياساتى مەن جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىن قاتار جۇرگىزەدى. مىسالى, وسى باعدارلاما باستالعالى وڭتۇستىك وڭىرلەردەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا 3639 ادام كەلىپ قونىس تەپسە, قوستاناي وبلىسىنا 2016 جىلى 19 وتباسى (82 ادام), 2017 جىلى 30 وتباسى (126 ادام), 2018 جىلى 197 وتباسى (927 ادام) كوشىپ بارعان. «2016-2018 جىلدارى كوشىپ كەلگەن 1135 ادامنىڭ 419-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. 30 ادام جەكەمەنشىك شارۋاشىلىعىن اشتى.
ال بيىل جەتى ايدا قونىس اۋدارىپ كەلگەندەردىڭ سانى – 96 وتباسى (443 ادام). ولاردىڭ 137-ءسى جۇمىسپەن قامتىلسا, 4-ءى جەكە كاسىپكەرلىك اشتى. تاعى 4 كىسى «بيزنەس باستاۋ» جوباسى بويىنشا كاسىپكەرلىك داعدىلارىنا وقىتىلدى», دەيدى قوستاناي وبلىسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسى كوشى-قون ءبولىمىنىڭ باس مامانى باقىت ابىلحايىرقىزى.
تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋدانى شۇبارسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, 6 بالانىڭ اناسى گۇلچەحرا سىرمانوۆا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مامليۋت اۋدانىنا قاراستى پوكروۆكا اۋىلىنا 2016 جىلى وتباسىمەن كوشىپ بارعان. ء«بىزدى اۋدان اكىمدەرى وزدەرى قارسى الىپ, كومەكتەرىن ايامادى. ۇيىمىزگە اپتا سايىن باس سۇعىپ, جاعدايىمىزدى سۇراپ وتىردى. ەگەتىن كارتوپقا دەيىن جەتكىزىپ, قىستا وتىن-سۋمەن قامدادى. بىزبەن بىرگە كوشىپ كەلگەندەردىڭ ءبارىنىڭ تۇرمىستىق جاعدايى جاقسى. ءبارىنىڭ قوراسى تولعان مال, استىندا كولىك. كليماتقا دا ۇيرەنىپ كەتتىك. قازىر ءوزىم ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتىندە زەرتحاناشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. كەلەم دەۋشىلەر كوبەيىپ جاتىر. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ وزىنەن 10-نان اسا وتباسى كوشىپ كەلدى. كەرى كوشىپ كەتكەندەر بولعان جوق», دەيدى بۇگىندە جەكە كاسىبىن اشۋعا كىرىسكەن گۇلچەحرا سىرمانوۆا.
مامليۋت اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماگۇل رامازانوۆانىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن كىسىلەردىڭ ارقاسىندا لەنين, بوستاندىق سياقتى اۋىلداردىڭ مەكتەپتەرى ساقتالىپ قالعان. «2017 جىلى قوردايدان كوشىپ كەلگەن 17 وتباسى جابىلۋعا وكىم شىعىپ قويعان لەنيندەگى ارالاس مەكتەپتى ساقتاپ قالدى. قازىر وندا «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن كەلگەن 3 مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. 2016-2018 جىلدار ارالىعىندا اۋدانىمىزعا 73 وتباسى كوشىپ كەلدى. بيىل 47 وتباسىن كوشىرىپ اكەلۋىمىز كەرەك. جىل باسىنان بەرى 17 وتباسى كەلدى. تاعى 7 وتباسى كوشىپ كەلۋگە دايىندالىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە 9 وتباسى مال شارۋاشىلىعى بويىنشا كاسىپ اشپاق. ءبىر جىگىت «بيزنەس باستاۋ» جوباسى اياسىندا گرانت الىپ, قاز ءوسىرۋدى قولعا الدى. لەنينگە كوشىپ كەلگەن 7 بالاسى بار كوپ بالالى انا اياعى اۋىر بولعانىنا قاراماستان «بيزنەس باستاۋ» بويىنشا كۋرسقا قاتىسىپ, گرانت العالى جاتىر. مامليۋت اۋدانىندا ەكى-اق قازاق اۋىلى بار. ءۇي وتە از بولعاندىقتان بيىلدان باستاپ جاڭا باسپانالار سالىندى. مىسالى, پوكروۆكادا جاڭا التى ۇيگە جوندەۋ جۇمىسى جۇرسە, بوستاندىقتا ەكى ءۇي سالۋ جوسپارلانعان», دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى. بۇل ماسەلەنى دە ءسوز ەتكەن ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر ە.جىلقىباەۆ: «باعدارلاما اياسىنداعى قاناتقاقتى جوبا تۇرعىسىندا 3 ملرد تەڭگە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ءبولىندى. وسى ورايدا وڭتۇستىك وبلىستاردان قونىس اۋداراتىندار ءۇشىن 48 جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ ەسكەرىلگەن», دەگەن بولاتىن.
نەگىزىندە وسى ءتورت وبلىسقا جىل سايىن ارنايى كۆوتا بولىنەدى. «ەڭ العاش 2016 جىلى 463 وتباسىعا كۆوتا بەلگىلەنگەن بولاتىن. سول جىلى 196 وتباسى كوشىپ بارىپ كۆوتا الىپ, جوسپاردىڭ 42,3%-ى ورىندالدى. 2017 جىلى كۆوتا 381 وتباسىعا بەلگىلەنىپ, 408 وتباسى كوشىرىلدى. ياعني, جوسپار 107%-عا ارتىعىمەن ورىندالدى. بىلتىر 7119 ادامعا كۆوتا ءبولىنىپ, 4872 ادام وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قونىس اۋداردى. ال بيىل كۆوتا 7711 ادامعا بەلگىلەنگەن بولاتىن. التى ايدا كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ سانى 2522-گە جەتتى», دەيدى ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتى كوشى-قون پروتسەستەرىن مونيتورينگىلەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى داستان ايتقۇلوۆ.
قانداستارىمىز دا قولداۋدان قاعىس قالمايدى
بۇل باعدارلامانىڭ يگىلىگىن شەتەلدەن كەلگەن قانداستارىمىز دا كورىپ جاتىر. ءتىپتى ولار ءۇشىن قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنان بولەك اقمولا وبلىسى دا قاراستىرىلعان.
«باعدارلاما اياسىندا وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشىپ-قونۋشىلارعا قانداي جاعداي جاسالسا, شەتەلدەن كوشىپ كەلگەن اعايىندارعا دا سول مۇمكىندىك تولىعىمەن قاراستىرىلعان. وسى بويىنشا 2016-2018 جىلدارى سولتۇستىككە قونىس تەپكەن ورالمانداردىڭ سانى – 8094. ال بيىل التى ايدا اتاجۇرتىنا قونىس اۋدارعان ەتنوستىق قازاقتىڭ سانى 6539-عا جەتتى. ونىڭ 696-سى بەلگىلەنگەن بەس وبلىسقا قونىستاندى. نەگىزىندە بيىلعا 2103 كۆوتا بولىنگەن بولاتىن. بۇل تۋرالى اقپارات ولارعا كەلۋدەن بۇرىن ءوز ەلىندە تۇرىپ ۆيزا الاردا جانە كەلگەن سوڭ ورالمان مارتەبەسىن بەرگەن كەزدە ايتىلۋى ءتيىس. بۇدان بولەك دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى, «وتانداستار» قورىنداعى اقپارات ورتالىعى ارقىلى دا حاباردار بولا الادى», دەيدى باسقارما باسشىسى داستان ايتقۇلوۆ.
اقمولا وبلىسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى بەيسەنباي نايكيننىڭ ايتۋىنشا, بىلتىردان بەرى وبلىس اۋماعىنا كوشىپ كەلگەن قانداستاردىڭ 75%-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلىپتى. «وبلىسىمىزعا 2016 جىلى 123 وتباسى (489 ادام), 2017 جىلى 80 وتباسى (295 ادام), 2018 جىلى 90 وتباسى (305 ادام) كوشىپ كەلدى. بيىل جەتى ايدا 82 وتباسى (258 ادام) كەلىپ قونىستاندى», دەيدى
ب.نايكين.
ارينە, وسكەن-ونگەن ورتانى قيىپ, جات, بەيمالىم جەرگە قونىس اۋدارۋ وڭاي ەمەس. بىراق جاڭا قونىسقا بەت تۇزەگەندەر ەڭبەك ەتكەن ەلگە بەرەكە بىتەتىنىن بىلەدى. بۇل دا ەڭبەك پەن ەرلىكتىڭ بەرىك بايلامى ىسپەتتى ەلگە ەل قوساتىن ەلەۋلى شەشىم. سوندىقتان ەل ىرگەسىن بۇتىندەپ, ورتا تولتىراتىن اعايىن قاتارى ارتا بەرسىن!
مايگۇل سۇلتان,
«Egemen Qazaqstan»
