جوباعا جۇمسالعان ميلليوندار
تولەبي اۋدانىنداعى قاسقاسۋ شاتقالىندا تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن سالۋ يدەياسى وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارى باستاۋ العان ەكەن. سوناۋ بوسنيا جانە گەرتسەگوۆينانىڭ استاناسى ساراەۆودا 1984 جىلى قىسقى وليمپيادا وتكەننەن كەيىن قازاقستاننىڭ باسشىلىعى يۋگوسلاۆيالىق مامانداردى رەسپۋبليكادا تاۋ شاڭعىسى كەشەنىن سالۋ ءۇشىن قولايلى ورىنداردى تاڭداۋعا شاقىرعان. سوندا وسى قاسقاسۋ اۋماعى لايىق دەپ تانىلعان ەكەن. «قاسقاسۋ» تاۋ شاڭعىسى كەشەنى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ اۋماعى باتىس تيان-شان تاۋىنىڭ وگەم جوتاسىن قامتيدى جانە ءۇشىنشى مەگاپوليس شىمكەنتتەن 60 شاقىرىمعا جۋىق قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ال كەشەننىڭ شاڭعى تراسساسىن 1 880 – 3 155 مەتر بيىكتىك ايماعىندا سالۋ جوسپارلانعان. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق, شىمبۇلاق 2 260-دەن 3 163 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. بۇل ۇلكەن كولەمدەگى قارلى اۋماق ەكەنى جانە مۇندا جىلىنا 8 اي شاڭعى تەبۋگە مۇمكىندىك بارى دا ايتىلعان. جوبا 1990 جىلى باستاۋ الىپ, يۋگوسلاۆيالىق «ەنەرگوينۆەست» كومپانياسى قاسقاسۋ شاتقالىندا تاۋ شاڭعىسى ءتۋريزمىن دامىتۋ مۇمكىندىگىنە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. قۇرىلىس جۇمىستارى دا باستالعان بولاتىن. بىراق قارجىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى توقتاپ قالعان. اراعا جىلدار سالىپ, ياعني 2007 جىلى اتالعان جوبا قايتا قولعا الىنادى, ال 2009 جىلى «سايرام-وگەم» مەملەكەتتىك تابيعي ۇلتتىق ساياباعىنا قاراستى اۋماقتان 56,8 گەكتار جەر تەلىمى بولىنگەن. دەگەنمەن, جوبانى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋعا قارجى ماسەلەسى تاعى دا قولبايلاۋ بولادى. جوباعا وراي كانادانىڭ «Ecosign Mountain Resort Planners» كومپانياسىمەن «قاسقاسۋ» تۋريستىك رەكرەاتسيالىق كەشەنىنىڭ شەبەرلىك-جوسپارى ازىرلەنگەن. «Colliers International» كومپانياسىمەن ماركەتينگتىك زەرتتەۋ جانە تاۋ شاڭعىسى ءتۋريزمى نارىعىن تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وڭ قورىتىندىلار الىنعان. ياعني, نىساندى سالۋعا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق سول جىلدارى دا تۋىنداعان. دەگەنمەن, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جۇرگىزىلمەگەندىكتەن, تاۋ شاڭعىسى كەشەنىن سالۋ ءسوز جۇزىندە عانا قالىپ قويعان.
ودان كەيىن, ياعني 2011 جىلى ەلىمىزدەگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن «قاسقاسۋ» تۋريستىك رەكرەاتسيالىق كەشەنىنىڭ ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىس جوباسى جاسالدى. ال وسىدان 6 جىلداي ۋاقىت بۇرىن سەناتتا جوبا جۇزەگە اسىرىلماسا, ەسەپتىك شىعىندار ەسكىرىپ, جوبانىڭ مەرزىمى اياقتالاتىنى دا مالىمدەلىپ, جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بەلگىلى مولشەردە قاراجات ءبولىنۋ قاجەتتىگى ايتىلعان دەپۋتاتتىق ساۋال دا ۇكىمەتكە جولدانىپتى. اتالعان جوبانىڭ تۇجىرىمداماسى ۇزىندىعى 34 شاقىرىم بولاتىن 19 شاڭعى تراسساسىن سالۋ, 8 زاماناۋي كابەلدىك ليفتىلەرمەن جابدىقتاۋ سىندى دامىعان ينفراقۇرىلىم قۇرۋدى كوزدەيدى. جوبا باستاماشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, «Kaskasu» الەم جۇرتى قىسى-جازى جاپا-تارماعاي بارىپ دەمالىپ جاتاتىن الپىدەگى «Courchevel» جانە باسقا دا تانىمال قىسقى دەمالىس ورىندارىنا بالاما بولۋ مۇمكىندىگىنە يە, شاتقالدىڭ پارامەترلەرى تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن سالۋ ءۇشىن وتە ىڭعايلى. جوسپارلانعان تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى نىساندارى اراسىندا مەيرامحانالار مەن فيتنەس-ورتالىقتار عانا ەمەس, بۇقارالىق جانە جەكە ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە ارنالعان عيماراتتار دا بار. اكۆاپارك قۇرىلىسى, ات سپورتى ورتالىعى, قاراۋ الاڭدارى قارالعان. سونداي-اق جاياۋ سەرۋەندەۋ, ۆەلوسپورتپەن, الپينيزممەن, رافتينگپەن اينالىساتىن بەلسەندى دەمالىس ورتالىعى سىندى باسقا دا نىساندار جوسپارلانىپ, تاۋلى بەتكەيلەردە ءبىر مەزگىلدە 5000 ادامنىڭ سىرعاناۋىنا مۇمكىندىك جاسالاتىنى دا ايتىلعان-دى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, كەشەننىڭ وتە ىڭعايلى ورنالاسۋى, الاڭنىڭ اشىقتىعى, ۆەگەتاتسيالىق ماۋسىمنىڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان اۋداننىڭ كىشكەنە بەتكەيلەرى, ەڭ تازا تاۋعا جاقىن بولۋى تۋريستىك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا وڭ ىقپال ەتەدى. كەشەننىڭ قۇرىلىسى شامامەن 1500 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى دە ايتىلدى. ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالاردىڭ قۇنىن ەسكەرە وتىرىپ, جوباعا سالىناتىن جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 94 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. دەگەنمەن, بۇل سوما بىرنەشە رەت وزگەرگەن. مامانداردىڭ ەسەبىنشە, ءبىرىنشى كەزەڭنىڭ قۇنى 112 ملن دوللارعا باعالانۋدا, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قۇنى ءارتۇرلى باعالار بويىنشا 1,5-2 ملرد تەڭگە بولادى.
تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنىڭ ىشكى ينفراقۇرىلىمىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋدى جەكە ينۆەستورلار جۇرگىزگەن. قارجىنى, ياعني 108 ملن تەڭگەنى «Eristyle-Kazakhstan» جشس جانە «Kaskasu Resort» كومپانياسى تولەگەن. 2011 جىلى نىسان 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ سالالىق باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى. 2014 جىلدىڭ ساۋىرىندە «Eristyle-Kazakhstan» جشس جانە «سامۇرىق-قازىنا» جىلجىمايتىن م ۇلىك قورى» اق اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, سول جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. سول 2014 جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەردى جەتكىزۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 198 ملن تەڭگە ءبولىندى. ايماقتىق بيۋدجەت 100 ملن تەڭگە قارجى قوستى. ال 2015 جىلى وبلىستىڭ قازىناسىنان 150 ميلليون تەڭگە جىبەرىلدى. كۋرورتتىق جوبانى قارجىلاندىرۋعا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتتارى بۇل عانا ەمەس. وبلىس بيۋدجەتىنەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋگە بۇرىن بولىنگەن 200 ملن تەڭگە, ەلەكترمەن جانە سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن شىعارۋعا 448 ملن تەڭگە جۇمسالعانىن ايتا كەتەلىك. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا دا كوپىرلەر مەن جولداردى سالۋعا قاراجات ءبولىندى.
توڭ ءجىبىپ, سەڭ قوزعالدى
الايدا قىرۋار قارجى بولىنگەن اۋقىمدى جوبا ۇمىتىلا باستاعان ەدى. ءتيىستى مينيسترلىكتەرگە جولدانعان بيۋدجەتتىك وتىنىمدەر دە قولداۋ تاپپاپتى. دەگەنمەن, جىلدار وتسە دە قادىرى قاشپاعان, قاجەتتىلىگى جوعالماعان, كەرىسىنشە سۇرانىس ارتقان جوباعا بيىل شەتەلدىك كومپانيالار قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادى. جەرگىلىكتى اكىمدىك تە ينۆەستورلار تارتۋعا مۇددەلىلىك بىلدىرۋدە.
جۋىردا وبلىس اكىمى ءو.شوكەەۆ «قاسقاسۋ تۋريستىك-رەكرەاتسيالىق كەشەنى» جوباسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2020 – 2021 جىلدارعا 22 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ءمالىم ەتتى. ءبىرىنشى كەزەڭىندە جىلىنا 45 000 – 110 000 تۋريست قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بار جوبانىڭ قۇرىلىسى بارىسىندا 1900 جانە ىسكە قوسىلعاندا 400 تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق تولە بي اۋدانى, قاسقاسۋ ەلدى مەكەنى, ««ەco Village كaskasu» دەمالىس ايماعىندا «قاسقاسۋ» تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن دامىتۋ بويىنشا حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە جوبا جان-جاقتى تالقىلاندى. «Chaudhary Group (CG Global)» ترانسۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى بينود چاۋدحاري وبلىس باسشىلىعىمەن كەزدەسۋدە «قاسقاسۋ» تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنا لايىق قوناق ۇيلەر مەن ينفاقۇرىلىم جۇيەلەرىن تارتپاق نيەتىن بىلدىرگەن بولاتىن. ءۇندى كومپانياسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن يسپانيا نەمەسە شۆەيتساريادان تاجىريبەلى مامانداردى تارتۋدى كوزدەپ وتىر. شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتۋى بەكەر ەمەس. ساراپشىلاردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى زامانعى تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنىڭ قۇرىلىسى وڭىردە قىسقى سپورتتى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ, وتاندىق تۋريزم يندۋسترياسى قىزمەتىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, تۇركىستان وبلىسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ايتا كەتەيىك, ەلىمىزدە ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا «قاسقاسۋ» تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىنىڭ جوباسى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «قازاقستاننىڭ تۋريستىك كارتاسى» توپ-50 نىسانىنىڭ تىزىمىنە, سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىن دامىتۋدىڭ 2019-2024 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنا ەنگەن. دەمەك, جەرگىلىكتى تۇرعىندار قادىرىن جاقسى بىلەتىن قاسقاسۋ تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى شىمبۇلاقتاي جانە كۋرشەۆەلدەي تانىمال دەمالىس ورتالىقتارىنا بالاما بولادى دەگەن ءۇمىت وتى سونە قويعان جوق.
تۇركىستان وبلىسى
