كەلەشەككە شاقىرعان كەمەل جولداۋ
بەيسەنبى, 17 قاڭتار 2013 7:39
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋى ءۇشىن, بارشا ادامزات ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ ماڭىزى زور ەكەنى داۋسىز. قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەشەنى كۇللى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى جانە باسقا سالالاردىڭ دا جان-جاقتى دامۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى. ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ مولشەرىن سارالاي قاراعاندا, مۇناي-گاز سالاسى ۇلەسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋ قارقىنى بايقالادى, ول 1997 جىلعى 3,7 پايىزدان 2006 جىلى 14,7 پايىزعا جانە 2011 جىلى 25,8 پايىزعا كوتەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تابىستى ىلگەرىلەۋىنىڭ كورسەتكىشتەرى.
بەيسەنبى, 17 قاڭتار 2013 7:39
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋى ءۇشىن, بارشا ادامزات ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ ماڭىزى زور ەكەنى داۋسىز. قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەشەنى كۇللى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى جانە باسقا سالالاردىڭ دا جان-جاقتى دامۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى. ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ مولشەرىن سارالاي قاراعاندا, مۇناي-گاز سالاسى ۇلەسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋ قارقىنى بايقالادى, ول 1997 جىلعى 3,7 پايىزدان 2006 جىلى 14,7 پايىزعا جانە 2011 جىلى 25,8 پايىزعا كوتەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تابىستى ىلگەرىلەۋىنىڭ كورسەتكىشتەرى. مۇناي مەن گازدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى اسا ءىرى قورلارى بار ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىنىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاداعى سەنىمدى ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك پەن ءوزارا پايدالى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ساياساتىنان اينىمايدى. ءويتكەنى, قازاقستان جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان جاڭا سيپاتتاعى تابىستى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قازىرگى زامانداعى ەكونوميكانىڭ وركەندەگەن سالاسى رەتىندە ءتيىمدى مۇناي-گاز جانە تاۋ-كەن سالاسىنداعى شيكىزاتتاردى ءوندىرۋدى وركەندەتۋدى قولعا الدىق. بۇل سالادا ايرىقشا تابىستارعا قول جەتكىزگەن ەلىمىز بۇگىندە شيكىزات سەكتورىنىڭ تابىسىن بولاشاق ەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن پايدالانۋدا. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ – 3 ەسە, تابيعي گاز ءوندىرۋ 5 ەسە ۇلعايدى. ءبىز شيكىزات رەسۋرستارىنان تۇسكەن كىرىستى ۇلتتىق قورعا جىبەرۋ ارقىلى داعدارىسقا قارسى اۋقىمدى شارالاردى قولعا الدىق.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى جولداۋىندا بولاشاققا باتىل بولجام جاساي وتىرىپ, ءححى عاسىرداعى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەسكە سالدى. جولداۋدا ايتىلعانداي, ادامزات الدىندا تۇرعان قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ قاي-قايسىسى دا وسال ەمەس. دەگەنمەن, سولاردىڭ ىشىندە اسا قاۋىپتى قاتەرلەردىڭ ءبىرى – تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋى. تۋعان جەرىمىزدەگى تابيعي رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلى ەكەندىگى, ول تاۋسىلعان جاعدايدا تەك بىزگە عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتقا زور قاۋىپ تونەتىنى ايدان انىق. جەر قويناۋىنداعى تابيعي بايلىقتاردىڭ ازايۋى ءار باعىتتا, جاعىمدى دا, جاعىمسىز دا ۇدەرىستەردىڭ پايدا بولۋىنا اكەلىپ سوعاتىنى داۋسىز. بۇل تۇرعىدا ءبىزدىڭ ەلىمىز بىرقاتار ارتىقشىلىقتارعا يە ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا كەزدەسەتىن مول تابيعي بايلىقتى ءوزىمىز عانا پايدالانىپ قويماي, وزگەلەرگە دە ۇسىنا وتىرىپ, بىزگە قاجەتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك, ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن قازىرگى زامانداعى تەحنولوگيالاردى يگەرىپ, پايدالانۋىمىز كەرەك بولادى.
سوندىقتان, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى تابيعي بايلىقتارى تۋرالى ويلارىمىزدى ەكشەي كەلىپ, ونى پايدالانۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. پايدالى قازبالاردى شيكىزات كۇيىندە دە, وڭدەلگەن ءونىم رەتىندە دە ساتىپ, حالىق قازىناسىن مولايتۋمەن ءبىرگە, ولاردى دۇرىس باسقارۋدى, ەڭ باستىسى, ەلىمىزدىڭ تابيعي بايلىعىن ورنىقتى ەكونوميكالىق وسۋگە باعىتتاۋدى مەڭگەرۋىمىز كەرەك.
قازاقستان قازىرگى كەزدەگى ەلىمىزدە وندىرىلەتىن شيكىزاتتاردى ءوتكىزۋ نارىقتارىن ءارتاراپتاندىردى, بۇگىندە الەمدىك نارىقتا وزىمىزگە قولايلى پوزيتسيالارعا ورنىقتىق, وسىلايشا وندىرىلەتىن ونىمدەردى وتكىزۋدىڭ ءبىر باعىتقا تاۋەلدى بولۋىنان الشاقتادىق. الايدا, ءبىز قالايىق-قالامايىق, كومىرسۋتەگىنە نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ءداۋىر بىرتە-بىرتە اياقتالىپ كەلەدى. الداعى جىلداردا ادامزاتتىڭ ءومىر تىرشىلىگى تەك ءبىر عانا مۇناي مەن گازعا ەمەس, ەنەرگيانىڭ جاڭعىرتىلاتىن كوزدەرىنە نەگىزدەلەتىن جاڭا ساتىعا كوشەدى. قازىرگى كەزدەگى بولجامدارعا ءسايكەس, 2050 جىلعا قاراي ولاردى قولدانۋ بارلىق تۇتىنىلاتىن ەنەرگيانىڭ 50 پايىزىنا دەيىن جەتەدى.
قازىرگى قازاقستان يندۋستريالىق وركەندەۋدىڭ داڭعىل جولىندا تۇر. بۇل ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتى جەدەل دامىتۋ تۋرالى ويلارىمىزدى ناقتىلاي تۇسەدى. كۇن ساناپ قارقىن الا تۇسكەن تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار الەمدىك نارىقتىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتىلىكتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنى داۋسىز. ءبىز وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا مۇلدە وزگەشە تەحنولوگيالىق بولمىستا ءومىر سۇرۋگە داعدىلانا باستادىق. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تسيفرلىق جانە نانوتەحنولوگيا, رەگەنەراتيۆتىك مەديتسينا جانە باسقا دا كوپتەگەن عىلىمي جەتىستىكتەر يگەرىلگەن سيپاتى بار جارقىن بولاشاق تۇر, ول قورشاعان ورتانى عانا ەمەس, ادامزات قوعامىن دا وزگەرتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋدا. دەگەنمەن, ءبىز وسىناۋ جاڭا سيپاتتاعى ۇدەرىستەرگە توسىرقاي قاراماي, ونىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولۋعا ءتيىس ەكەنىمىز انىق.
بۇگىنگى ادامزات قوعامى وركەندەگەن سايىن ەنەرگيا ءوندىرۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى دە كەڭەيە تۇسۋدە. سوندىقتان, بارلىق دامىعان ەلدەر بالامالى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيانى ۇلعايتىپ, قۋات ءوندىرۋدەگى تىڭ باستامالارعا قارقىندى جول اشۋدا. يگى جاڭالىقتاردان ءبىزدىڭ ەلىمىز دە قۇرالاقان ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي لابوراتوريالارىندا اشىلعان جاڭالىقتاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. عالىمدار مەن ىزدەنىمپاز جاستار قۋات پەن جارىقتى ۇنەمدەۋ, جەل جانە كۇن ەنەرگياسىن پايدالانۋدىڭ بىرنەشە نۇسقالارىن جىل سايىنعى كورمەلەرگە ۇسىنىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى – ەل داۋلەتىن ارتتىرۋعا, حالىق قازىناسىن مولايتۋعا ارنالعان قادامدار. جالپى, سوڭعى كەزدەگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە قاراعاندا, ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 16 ەسەدەن استام ءوستى. 1999 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى 7,6 پايىزدى قۇراپ, الدىڭعى قاتارلى ەلدەردى باسىپ وزدى.
جان باسىنا شاققاندا ىشكى جالپى ءونىمى 1998 جىلعى 1500 دوللاردان 2012 جىلى 12 مىڭ دوللارعا جەتىپ, 7 ەسەدەن استام ءوستى. قازاقستان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى جاعىنان جان باسىنا شاققاندا تارتىلعان تمد-دا كوشباسشى بولدى. بۇگىن بۇل 9200 اقش دوللارىنا جەتتى. قارقىندى دامۋ بارىسىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى – 12 ەسە, ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 20 ەسە ءوستى. مەملەكەت دامۋىنداعى بۇل كورسەتكىشتەر ىقتيمال ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق داعدارىستاردان قورعايتىن سەنىمدى قورعان بولىپ تابىلادى. ول بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاق قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى بولاتىنى داۋسىز.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2010 جىلدان باستاپ جالپى قۇنى 1 797 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 397 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى, 44 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلعان ەكى جىل ىشىندە جالپى كولەمى 101,2 ميلليارد تەڭگە سوماسىنداعى كرەديت بولاتىن 225 جوبا ماقۇلداندى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءار سالاسىنداعى سەرپىندى جوبالار ءونىم وندىرۋدەگى شىعىندى ازايتۋعا, استىقتىڭ مول قورىن جيناۋعا, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا, وتاندىق ماشينا جاساۋعا, حالىقتى جىلۋمەن جانە تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار جانە بالالار باقشالارىن سالۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋعا جانە سالاماتتى ءومىر سالتىنا شاقىرۋعا ارنالدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز قازىرگى كەزدە حالقىنىڭ تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەگى جانە سەرپىندى داميتىن ەكونوميكاسى بار مەملەكەتكە اينالدى. ەندى بۇگىنگى كۇننىڭ مىندەتى – ۇساق كاسىپورىندار مەن جەكە كاسىپكەرلەردى ورتا دەڭگەيگە كوشىرۋ ءۇشىن جاعداي جانە العىشارتتار قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى ۋاقىتتا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە سالىق سالۋ جۇيەسىندە ولقىلىقتار ورىن الىپ, ولاردىڭ دامۋى مەن وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا ىسكەرلىك مەكەمەلەرگە تۇسەتىن سالماقتى اۋىرلاتپاۋ قاجەت ەكەنى ايقىندالىپ وتىر. ونى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ەلباسى 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعا ميكرو, شاعىن, ورتا جانە ءىرى بيزنەس ۇعىمدارىن ايقىن جىكتەۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەردى.
سونداي-اق ەلىمىزدە كەيبىر قىزمەت كورسەتۋلەر مەن ءونىم وندىرۋگە رەتتى-رەتسىز رۇقسات بەرۋلەر مەن ليتسەنزيالاۋ تارتىپتەرى ورىن العان بولاتىن. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءومىر ءتىرشىلىگىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي ىقپال ەتپەيتىن بارلىق رۇقساتتار مەن ليتسەنزيالاردى 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن قايتارىپ الىپ, ولاردى حابارلاندىرۋمەن اۋىستىرۋعا تاپسىرما بەرىلدى. بۇل تۇرعىدا پارلامەنتشىلەرگە دە قارقىندى جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. بيزنەسكە ۇسىناتىن تاۋار, جۇمىس جانە قىزمەت ساپاسىن باقىلاۋ ماسەلەلەرىن ءوزى رەتتەيتىن جاعداي تۋدىرۋ ماسەلەسى زاڭنامالىق نەگىزدە رەتتەلۋى كەرەك.
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى ءورىستەتۋ كەرەك ەكەنى اقيقات. ولاردىڭ قاتارىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن سەنىمدى سۇحبات قۇرۋ ءۇشىن بيزنەستى توپتاستىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت بولادى. وسى جاڭا ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا اۋقىمدى ىستەر اتقارىلدى جانە وعان بارلىق كاسىپكەرلەردى تارتۋ مىندەتى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداۋ كورسەتكەندەي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە كاسىپكەرلەردىڭ پالاتالارعا توپتاسۋى – ەكونوميكانىڭ ءتيىمدىلىگىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى, وسىلاي ىستەلگەن جەرلەردە «مىقتى بيزنەس – مىقتى مەملەكەت» قاعيداسى جۇزەگە اسقانىنا كۋا بولدىق. وسى ماقسات ءۇشىن ۇكىمەت «اتامەكەن» وداعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا مىندەتتى مۇشەلىكتىڭ تۇجىرىمدامالىق مودەلىن ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل ۇلگى كاسىبي-تەحنيكالىق ءبىلىم, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەر مەن مونوقالالارداعى شاعىن بيزنەستى كەشەندى تۇردە سەرۆيستىك قولداۋدى, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت سالالارىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن ءمىندەتتەرىن ەندى قۇرىلاتىن كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسىنا بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسى ۇكىمەتتىڭ سەنىمدى جانە بىلىكتى سەرىكتەسىنە اينالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى جانە ونى پارلامەنتكە بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەنگىزۋدى تاپسىردى.
ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ادامزات قوعامىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى قادامداردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. وركەنيەتتى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قوزعالتقىش كۇشتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن كاسىپكەرلىكتى دە جەتىلدىرۋ كەرەك بولادى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەت ءوزىنىڭ قالىپتاسقان ءرولىن وزگەرتۋگە تۋرا كەلۋى مۇمكىن. بىزگە كەڭ اۋقىمدى جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەكىنشى تولقىنى قاجەت بولاتىن كۇندەر كەلەتىنى بولجانىپ وتىر. بۇل ەندى وڭاي جۇمىس بولماسى انىق. ويتكەنى, ول مەملەكەت پەن نارىق اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى قايتا ءبولىسۋدى بىلدىرەدى. بىراق بىزگە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاۋ ءۇشىن وسى قادامعا بارۋعا تۋرا كەلەدى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, قاشان دا جەكە بيزنەس بارلىق جەردە مەملەكەتتەن گورى ءتيىمدى ارەكەت ەتەتىنى داۋسىز. سوندىقتان ءبىز ستراتەگيالىق ەمەس سيپاتتاعى كاسىپورىندار مەن قىزمەتتەردى جەكە قولعا بەرۋگە ءتيىسپىز. وتاندىق كاسىپكەرلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن وسىنداي اسا ماڭىزدى شارا قولعا الىنۋى قاجەت. وسى جولداعى العاشقى قادامنىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسى ءساتتى باستالدى دەۋگە بولادى. ۇلتتىق بايلىقتىڭ حالىقتىڭ قولىنا تاراتىلىپ بەرىلۋى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاق قازىناعا يە بولۋىمەن قاتار, وركەنيەتتى نارىقتىق قاتىناستاردىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالعانىن بىلدىرەدى. تاياۋدا عانا «قازترانسويل» كومپانياسىنىڭ 28 ميلليارد تەڭگەگە اكتسياسىنىڭ شىعارىلعانى تۋرالى جاقسى حابار جۇرتشىلىققا جاريا بولدى.
ەلباسىنىڭ وتكەن جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى حالىققا جولداۋى تەك مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق قۇجات قانا ەمەس, بارشا قازاقستاندىقتارعا ارنالعان اسا ماڭىزدى باعدارلاما بولىپ تابىلادى. جولداۋدا كەلەشەكتەگى قازاقستاندىقتار ءۇش تىلدە سويلەيتىن ءبىلىمدى, ەركىن ادامداردىڭ قوعامى بولاتىنىنا سەنىم ارتقان مەملەكەت باسشىسى الداعى قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىتقا باتىل بولجامىن, ماڭىزدى باعدارلاماسىن پاش ەتتى. بولاشاق ۇرپاقتىڭ جاڭا ءبىلىم مەڭگەرۋگە قۇشتار, ءوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى بولۋى ءتيىس ەكەنىن ايتا كەلىپ, ەڭبەكسۇيگىشتىك ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالدى. بۇل بۇگىنگى بارشا قازاقستاندىقتارعا دا ماڭىزى زور ورتاق قاسيەت ەكەنى انىق, كەلەشەكتە دە وسى قالىپتان اينىماۋ كەرەكتىگى, وتانشىلدىق پەن ەڭبەكقورلىقتى ۇلگى تۇتۋ كەرەكتىگى ناقتىلاندى.
الداعى كۇندەرگە كوز جىبەرسەك, 2050 جىلعى قازاقستان – جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى بولىپ تابىلادى. وندا بارلىعى دا ادام جانە ونىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالادى, ەكونوميكاسى دامىعان مىقتى مەملەكەت بەرىك ورنىعادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى دا دامىعان ەلدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق سالتانات قۇرادى, قوعامداعى ازاماتتاردىڭ ەركىندىگى مەن تەڭ قۇقىقتارى مىزعىماس اقيقاتقا اينالادى. بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كۇش-جىگەرى وسى ماقساتقا جۇمسالۋى ءتيىس. ەلباسى وسىعان شاقىرادى.
قايرات يششانوۆ,
پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
