ارمان مەن سەنىم
سەيسەنبى, 1 قاڭتار 2013 8:35
(جولداۋ جولدارىنان تۋىندايتىن وي)
جاڭا جىل قارساڭىندا تىرشىلىك قانشاما قاربالاسقا تولى بولسا دا كەز كەلگەن ەستى ادام وتەر جىلدىڭ ەلەۋلى وقيعالارى مەن ءارتۇرلى كەزەڭدەرىن, سىناقتارى مەن قيىندىقتارىن, قايشىلىقتارى مەن ۇيلەسىمدىكتەرىن, جەتپەگەنى مەن جەتكەنىن, جوعالتقانى مەن تاپقانىن, رەنجىگەنى مەن قۋانعانىن كوز الدىنان ءبىر وتكىزىپ, جاڭا جىلدى جاقسى تىلەك, ىزگى نيەتپەن قارسى الىپ, كەلەر كۇنگە ءۇمىت جالعاۋعا تالپىناتىنى تابيعي قۇبىلىس ءارى ءداستۇر-سالت. ۋاقىت شىركىندە دە ءسال بولسا دا كىدىرىس جوق, پەندەگە مويىن بۇرعىزباي, ءوز ەكپىنىن توقتاتپاستان زىرقىراي بەرەرى دە اقيقات. سول ۋاقىتتىڭ ولشەمى مەن بەرگەن مۇمكىندىگىن سەزىنە, تۇسىنە العان ادام عانا ۋاقىتپەن ۇندەسىپ, وعان ىلەسە الارى دا حاق.
سەيسەنبى, 1 قاڭتار 2013 8:35
(جولداۋ جولدارىنان تۋىندايتىن وي)
جاڭا جىل قارساڭىندا تىرشىلىك قانشاما قاربالاسقا تولى بولسا دا كەز كەلگەن ەستى ادام وتەر جىلدىڭ ەلەۋلى وقيعالارى مەن ءارتۇرلى كەزەڭدەرىن, سىناقتارى مەن قيىندىقتارىن, قايشىلىقتارى مەن ۇيلەسىمدىكتەرىن, جەتپەگەنى مەن جەتكەنىن, جوعالتقانى مەن تاپقانىن, رەنجىگەنى مەن قۋانعانىن كوز الدىنان ءبىر وتكىزىپ, جاڭا جىلدى جاقسى تىلەك, ىزگى نيەتپەن قارسى الىپ, كەلەر كۇنگە ءۇمىت جالعاۋعا تالپىناتىنى تابيعي قۇبىلىس ءارى ءداستۇر-سالت. ۋاقىت شىركىندە دە ءسال بولسا دا كىدىرىس جوق, پەندەگە مويىن بۇرعىزباي, ءوز ەكپىنىن توقتاتپاستان زىرقىراي بەرەرى دە اقيقات. سول ۋاقىتتىڭ ولشەمى مەن بەرگەن مۇمكىندىگىن سەزىنە, تۇسىنە العان ادام عانا ۋاقىتپەن ۇندەسىپ, وعان ىلەسە الارى دا حاق.
قوعام, مەملەكەت تە سولاي. ۋاقىتتىڭ ۇردىسىنە لايىق ارەكەت جاساي السا عانا جاھاندىق دامۋدان شەت قالماي, ۇلى كوشتىڭ كورىكتى توبىندا جۇرە الاتىنىنا كوزىمىزدى جەتكىزگەن ەلىمىزدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ بۇگىنگى ءومىرى, تىنىس-تىرشىلىگى, كەسكىن-كەلبەتى, جەتىستىكتەرى مەن ىزدەنىستەرى, تالپىنىستارى مەن ماقساتتارى ەكەندىگى دە ەشكىمنىڭ كۇمانىن تۋعىزا قويماس.
ءار جىل – وزىنشە شەجىرە. ءبىر جىلدا قوعام, مەملەكەت ومىرىندە وتكەن, بولعان ماڭىزدى شارالار مەن جاڭالىقتاردىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جاتۋ ماقسات ەمەس. جىل باسىندا بەرىلگەن مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ايتقىمىز كەلگەنى – وتكەن جىل مەن كەلەر جىلدىڭ توعىسىنداعى بۇكىل ەلىمىزدىڭ نازارىنا كوتەرىلگەن ەڭ ەلەۋلى وقيعالاردىڭ قوعام ساناسىنا, دۇنيەتانىمىنا, بولاشاققا دەگەن قايرات-جىگەرىنە, سەنىم, نانىمىنا اسەرى, ىقپالى. ويتكەنى, ادام دا, قوعام دا الداعى ۋاقىتقا, جاڭا جىلعا ۇمىتپەن, سەنىممەن, جوسپار تىلەگىمەن جالعاسادى.
سونداي حالىقتىڭ جۇرەگىنە جەتىپ, جانىن جادىراتقان, ساناسىن سىلكىنتىپ, كوكىرەگىنە قۋات بەرگەن وتكەن جىلدىڭ ەڭ ءىرى جاڭالىعى دا, وقيعاسى دا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا جاريالاعان قازاقستان دامۋىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسى بولدى. شىن مانىندە بۇل جولعى جولداۋ جاريالانۋ مەزگىلى جاعىنان دا, مازمۇنى جاعىنان دا ءداستۇرلى جىل سايىنعى جولداۋلاردان ايرىقشا, قوعامعا مۇلدەم جاڭا سەرپىن بەردى. جولداۋدىڭ باستى ماقساتى – قازاقستان حالقىنىڭ ساناسىن, دۇنيەتانىمىن وزگەرتۋ ارقىلى ءومىرىن جاقسارتۋ, ءومىر ساپاسىن كۇشەيتۋ, ادامداردىڭ ءوز ومىرىنە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋ.
بۇل جولداۋدىڭ بۇدان بۇرىنعى جولداۋلاردىڭ ساباقتاس جالعاسى ەكەندىگىن تۇسىنۋمەن بىرگە ونىڭ ەرەكشەلىگىنىڭ, ماقساتىنىڭ ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن, ساناسى مەن ساپاسىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان دارەجەگە كوتەرۋگە شاقىرعانىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن وسى جىل بويى دا, بولاشاقتا دا جولداۋدىڭ ءار ءسوزىنىڭ سالماعىن بىلگەن ءجون.
ەلباسى بۇل ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاماسىن جاريالاۋدىڭ سەبەپتەرىن, نەگىزدەرىن ايشىقتاپ ايتتى. مەملەكەتتىگىمىزدىڭ 21 جىلىنىڭ ءار جىلىندا قازاق ەلىنىڭ عاسىرعا تاتىرلىق دامۋ جولىنان ءوتىپ, وراسان جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزە العانىمىز تۋرالى بۇكىل حالىق, كورشى مەملەكەت وكىلدەرى, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىق ينستيتۋتتارى, حالىقارالىق ۇيىمدار, كورنەكتى الەمدىك تۇلعالار, باسقا مەملەكەت باسشىلارى, ديپلوماتتار, ساياساتكەرلەر, جۋرناليستەر ءادىل باعاسىن, پىكىرلەرىن ايتۋى, جاڭا قازاقستاندى مويىنداۋى – ۇيرەنشىكتى جاعداي بولدى. ياعني, كەزىندە ءبىز, بىزدەن بۇرىنعى تالاي ۇرپاق ارمانداپ وتكەن ەل, مەملەكەت بولعانىمىزدى الەم تانىپ, مويىندادى.
قازاقتىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, ەلى ەرلەپ, رۋحى ورلەپ, الەم ەلدەرى ىسىنە قىزىعىپ, سوزىنە قۇلاق اساتىن دارەجەگە جەتتىك. تاۋەلسىز مەملەكەتتىگىمىزدى باياندى ماڭگىلىك ەلگە ۇلاستىرۋعا حالقىمىزدىڭ تولىق نەگىزى بار ەكەندىگىنە ايرىقشا ەكپىن بەرىلدى.
ەلباسى ءوز جولداۋىندا ماڭىز بەرىپ, كوكەيىنىڭ تۇبىندە ساقتاعان سىرىنداي ەتىپ ايتقان ماڭگىلىك ەل بولۋ ءۇشىن بۇكىل حالىق بولىپ, بارلىق مەملەكەتتىك قۇزىرلى قۇرىلىمداردىڭ, بيلىك تارماقتارىنىڭ تاياۋ جىلداردا قانداي شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ, قانداي مىندەتتەردى اتقارۋ كەرەكتىگى تولىق قامتىلىپ, ناقتى تاپسىرما بەرىلدى. جولداۋدىڭ ءاربىر تارماعىنا ءالى تالاي ورالىپ, تالداپ, ساراپتاپ, تاراتىپ پىكىر الىسارلىق مۇمكىندىك تە مول. جولداۋدىڭ ءاربىر ءبولىمى, تاراۋى تەك رەسمي قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورىندار مەن قۇرىلىمدار, مەملەكەتتىك لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر عانا ەمەس, بۇكىل حالىقتىڭ, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تالاپ ەتەدى.
جىل باسىنداعى وسى ماقالادا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز جولداۋىنىڭ ەڭ سوڭعى بولىمىندە ونى تىڭداعان, وقىعان ءار ادامنىڭ ساناسىنا اسەر ەتەرلىك مىنا سوزدەردى ەرەكشە تەبىرەنىسپەن ايتقانىنا نازار اۋدارىپ, ەكپىن بەرگىم كەلەدى.
ەلباسىنىڭ: «قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار! مەنىڭ وتانداستارىم! بۇگىنگى جولداۋىمدا مەن سىزدەردىڭ ارقايسىلارىڭىزعا ءسوز ارنايمىن… …بۇل دۇنيەدە ءبىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار, ول – تاۋەلسىز قازاقستان… ءبىز بولشاققا كوز تىگىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدى «ماڭگىلىك ەل» ەتۋدى مۇرات قىلدىق. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى وسىناۋ ماڭگىلىك جولداعى بۋىندار بىرلىگىنىڭ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ كورىنىسى. تاۋەلسىز ەلدى ءوز قولىمەن قۇرعان بۋىننان باستالعان ۇلى ىستەردى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ لايىقتى جالعاستىراتىنىنا كامىل سەنەمىن. بابالاردىڭ ەرلىگى, بۇگىنگى بۋىننىڭ ەرەن ىستەرى جانە جاس ۇرپاقتىڭ جاسامپازدىعى اراسىندا ساباقتاستىق بولسا عانا, ءبىز «ماڭگىلىك ەل» بولامىز. سوندىقتان بارلىق بۋىن وكىلدەرىنە ءۇن قاتامىن!» – دەگەن ۇندەۋ سوزدەرى كىمدى بولسا دا نازار اۋدارتىپ, جاۋاپكەرشىلىگىن, وتانشىلدىق ساناسىن وياتۋعا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. قازاق حالقى ەلباسىنىڭ وسى ۇندەۋىن ءتۇسىنىپ, قولداۋ كورسەتەتىنىنە ەش كۇمان جوق.
ەلباسى ەلىنە ەل بولاتىن ءسوزىن ايتىپ, بولاشاقتىڭ جولىن بەتكە الىپ, ەلدىڭ «ماڭگىلىك ەل» ساپارىن باستادى. جانىندا قازاقتىڭ قانى بار ءاربىر ازامات وسىنى سەزىنۋى, ءتۇسىنۋى ءتيىس. ياعني, قازاقپىن دەگەن ارقايسىمىز ۇلتىمىزدىڭ, ءتىلىمىزدىڭ, وتانىمىزدىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ ەرتەڭىن, بولاشاعىن ويلاۋعا, ونىڭ ماڭگىلىك قۇندىلىقتارىنىڭ ساقتالىپ قانا قويماي, جاھاندىق وركەنيەتپەن قاتار دامۋىنا ارەكەت جاساپ, قايراتكەرلىك ەڭبەك ەتۋ پارىزىمىز ەكەنىن تۇيسىنۋگە, تۇسىنۋگە مىندەتتىمىز.
ءسوز جوق, جولداۋدا مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى ورىندارىنا ارنايى تاپسىرمالار دا بەرىلدى. ول تاپسىرمالاردىڭ ورىندالاتىنىنا تاۋەلسىزدىك اۋانىندا وتكەن جيىرما ءبىر جىلىمىزداعى جەڭىستەرىمىز بەن جەتىستىكتەرىمىز كەپىل.
وسى تۇستا ەسكەرەتىن جايت, ەلدىڭ وركەندەۋى ەڭ الدىمەن تۇرمىس الەۋەتىنىڭ دەڭگەيىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىنە ەشكىمنىڭ دە كۇمانى جوق. تاۋەلسىز قازاقستان ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەلەرىن ناقتى حالىقتىڭ يگىلىگىنە جۇمساعان قۋاتتى مەملەكەت بولا العانىن الەم مويىندادى. ەڭ الدىمەن ءوزىمىزدىڭ كوزىمىز جەتتى. ءوز مۇمكىندىگىمىزگە دەگەن سەنىم ورنىقتى. وسى جەتىستىكتەردى الداعى تاياۋ جانە ۇزاق مەرزىمدە ۇدەتە ءتۇسىپ, حالىقتىڭ باقۋاتتى تۇرمىس-تىرشىلىگىن, الەۋمەتتىك سۇرانىسىن ساپالى قامتاماسىز ەتۋدى الەمنىڭ ەڭ وزىق مەملەكەتتەرىنىڭ دارەجەسىنە جەتكىزۋ مىندەتىنە دە ەلباسى وسى جولداۋىندا ايقىن باسىمدىق بەردى. ولار – ءوندىرىستىڭ وركەندەۋى, جاڭا تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ كەڭىنەن تارالىپ, ىسكە قوسىلۋى, جاڭا جۇمىس ورىندارى, قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, باسەكەلەستىككە شىداس بەرە الاتىن ءونىم ءوندىرۋ, تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, ەلدى الەۋمەتتىك نىساندارمەن تولىق قامتۋ سياقتى كەشەندى ماسەلەلەر.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز جولداۋىندا جوعارىدا ايتىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن سوڭعى 15 جىلدا قانداي شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, قانداي جۇمىستار اتقارىلعانىنا, قانداي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە العانىمىزعا ساراپتاما جاساپ, ءادىل باعاسىن بەردى. ول كورسەتكىشتەر كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتۋمەن قاتار, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ۇلتتىق ۇجدانىن, رۋحىن كوتەردى, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن ورنىقتىرىپ, ىنتاسىن قۋاتتاندىردى.
1997 جىلى, ءالى ەكونوميكالىق داعدارىس ۇدەپ تۇرعان تۇستا ءبىزدىڭ پرەزيدەنت «قازاقستاننىڭ- 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن» حالىققا ۇسىنعاندا كەيبىر توپتار «ەلدىڭ جالاقىسىن, زەينەتاقىسىن تولەي الماي وتىرعاندا قايداعى دامىعان قازاقستان» دەگەن سىڭايلى كۇدىك ايتقانى دا راس. مىنە, ءبىز سول كەزدە قيال كورىنگەن مەجەلەرگە جەتە العانىمىزعا كۋا بولدىق. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى ەلدى تىعىرىقتان شىعارىپ قانا قويماي, دامۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى جولدارىن, جوسپارىن جاساۋ ءتاسىلىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دە كورسەتتى, حالىقتىڭ كوڭىلىندەگى كۇدىگىن سەيىلتىپ, ءوز قابىلەتىنىڭ قۋاتتىلىعىنا سەندىردى. ءسوز جوق, بۇل – وتە ۇلكەن رۋحاني جەڭىس. بۇل جەڭىس ۇلتتىق سانانى, دۇنيەتانىمدى وزگەرتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلباسى ەندى 2050 جىلعا بەت الىپ, بەل بۋعا شاقىرعاندا, ءبارىمىز دە بۇل ۇندەۋدى 2030-دىڭ زاڭدى, تابيعي جالعاسىنداي قابىلدادىق.
ءبىز قازاقستان دامۋىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىنىڭ ناتيجەلەرى مەن قورىتىندىلارىنا ايرىقشا ءمان بەرە وتىرىپ, ونىڭ ساباقتارىن ەندى 2050 جىلعى مەجەلەرگە بەتتەگەن تۇستا جان-جاقتى ەسكەرىپ, سۇيەنە, پايدالانا ءبىلۋىمىز قاجەت. ويتكەنى, وسى جولداۋ ۇلتىمىزدىڭ مۇددەسىنە, بارلىق سۇرانىستارىنا, بولاشاعىنا جاۋاپ بەرىپ تۇر. مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن, ۇلتىمىزدىڭ ءوسۋى مەن وركەندەۋىن, ءوز ەلىندە جەتەكشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بارلىق تۇبەگەيلى ماسەلەلەر وسى جولداۋدا تولىق قامتىلعان. كوپ قازاقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ويلار دا وسى قۇجاتتا قورىتىلىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى جاريا ەتىلدى. ەلباسى قازاقتىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن جاريا ەتىپ, حالىققا ءۇن قاتتى. سوعان ءسوز جۇزىندە قوستاپ قانا قويماي, ناقتى ىسپەن قوسىلۋ, ىلەسۋ ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى بولماق.
ءسىرا, حالىقتىڭ بولاشاق الەمىنە ۇلكەن ساپارىنىڭ باسىندا, ءبىزدىڭ قوعامدا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ وسى كۇنگە دەيىن تولاسسىز پىكىرتالاسقا تاقىرىپ بولىپ كەلە جاتقان «ۇلتتىق يدەيا» تۋرالى سۇراقتار مەن پىكىرلەرگە پرەزيدەنتتىڭ ءدال وسى 2012 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانى كۇنى جاريا ەتىلگەن داۋىرلىك جولداۋىندا تولىققاندى جاۋاپ بەرىلدى دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.
ويتكەنى, ول پىكىرتالاستاردان سىرت قالماپ ەدىك. ءوز ويىمىزبەن ءارتۇرلى تاقىرىپتىق دوڭگەلەك ۇستەلدەردە, كونفەرەنتسيالاردا, جيىنداردا قاتىناسۋشىلارمەن وي ءبولىسىپ, پىكىر الىسىپ جۇرگەن جاعدايىمىز دا بار. سوڭعى جىلداردا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بەتتەرىندە جارىق كورگەن بىرنەشە ساياساتنامالىق ماقالالارىمىزدا ۇلتتىق يدەيانىڭ نەگىزگى وزەگى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىز ەكەندىگى تۋرالى ءوز پىكىرىمىزدى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنۋدىڭ دا ءساتى كەلگەن.
ەلباسىنىڭ بۇل جولعى جولداۋى مازمۇنى جاعىنان دا, قۇرىلىمى جاعىنان دا, باياندالۋى جاعىنان دا وسىعان دەيىنگى جولداۋلاردىڭ جىلدان-جىلعا ۇلاسقان جالعاسى بولا تۇرا, كوپتەگەن كۇردەلى ماسەلەلەرگە, قۇبىلىستارعا, اسىرەسە, ەلدىڭ بولاشاعىنا قاراتا مۇلدەم بولەك, تىڭ, ەرەكشە كوزقاراس ۇسىنعان جاڭا جوبا بولدى. جيناقتاپ ايتقاندا, جولداۋدىڭ وسى سيپاتتارىن اشاتىن ءىرى-ءىرى تۇيىندەردى تومەندەگىشە توپتاستىرۋعا بولار ەدى. ولار:
بىرىنشىدەن, وتكەن كەزەڭگە, دالىرەك ايتقاندا, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ ورىندالۋىنا جان-جاقتى تالداۋ جاسالىپ, ونىڭ جەتىستىكتەرىن الداعى كەزەڭدەردەگى دامۋ جولدارى مەن شارالار بارىسىندا بىلىكتىلىكپەن پايدالانا بىلۋگە نازار اۋدارىلدى.
ەكىنشىدەن, ەكونوميكا جەتىستىكتەرىن مەملەكەتىمىزدىڭ, حالقىمىزدىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن, الەۋەتىن ءومىر ساپاسىن جاڭا دارەجەگە كوتەرىپ, الەمدەگى ەڭ مىقتى, اۋقاتتى مەملەكەتتەر قاتارىنا ەنۋگە بار مۇمكىندىكتى جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
ۇشىنشىدەن, الداعى قىرىق جىل كولەمىندە قازاقستان ىشكى-سىرتقى ساياساتىندا قانداي سالالىق جاڭعىرتۋلاردان ءوتۋى قاجەت, ءارى ونى مەملەكەتىمىزدىڭ نىعايۋى مەن حالىقارالىق دارەجەدەگى بەدەلىن كوتەرۋگە جۇمىلدىرۋدىڭ جاڭا جولدارى مەن جوبالارى ايشىقتالدى.
تورتىنشىدەن, XXI عاسىرداعى جاھاندىق وزگەرىستەر مەن قۇبىلىستار قازاقستان دامۋىنا قانداي ىقپال ەتۋى مۇمكىن, ءارى ونىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىن قالاي ەسكەرۋ قاجەتتىگىنە تەرەڭ بويلاپ توقتالدى.
بەسىنشىدەن, تاياۋ جىلداردا كوپ سالالى رۋحاني-مادەني, دەموكراتيالىق رەفورمالار جۇرگىزۋ ارقىلى وزىق وركەنيەت جەتىستىكتەرىنە ساي, كەز كەلگەن ادام ەركىن ءومىر سۇرە الاتىن اشىق, جاڭاشىل قازاق مەملەكەتىن تۇراقتاندىراتىن «ماڭگىلىك ەل» بولىپ قالىپتاساتىن ارماندى جۇزەگە اسىرۋعا تۇڭعىش رەت وسىلاي پارمەن بەرىلدى.
اسىرەسە, وسى بەسىنشى توپتاماعا بايلانىستى ءبىزدىڭ قازاقتار ەل بولىپ ەسكەرمەي جۇرگەن جاعدايىمىز بار ەكەنىن دە ايتا كەتۋدىڭ ءجونى كەلىپ تۇر. راس, رەسمي ورىندار, لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر اتقارۋعا مىندەتتى ناقتى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ورىندى ايتىلىپ تا ءجۇر. پرەزيدەنت جاڭا زامان تالابى تۇرعىسىنان ناقتى تاپسىرما بەردى.
وسى جولداۋدان كەيىن ءبىزدىڭ لاۋازىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرىمىز – مينيسترلەر, اكىمدەر, بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتار, بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ومىرگە, پرەزيدەنت تالاپتارىنا, ايتقان وي-تۇجىرىمدارىنا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا كوزقاراسپەن قاراۋى قاجەت-اق. وزدەرىنىڭ كوزقاراس ساناسىن وزگەرتۋلەرى, سول ارقىلى قوعامدى وزگەرتۋگە ىقپال ەتۋلەرى ءتيىس.
ەلباسىنىڭ حالىقپەن ديدارلاسۋ, كەزدەسۋلەرىندە كوپ جاعدايدا كەيبىر ۇلتتىق پروبلەمالاردى ادامنىڭ جانى مەن جۇرەگىنە, ساناسى مەن جۇيكەسىنە جەتكىزىپ, ەرەكشە باۋىرمالدىق, جاناشىرلىق سەزىممەن قازاققا قاراتىپ, قازاقي تىلمەن ايتاتىنى بار. وسى جولى دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇكىل قازاققا, سونىڭ ىشىندە ورىس ءتىلدى قازاقتارعا ارناپ تومەندەگى ءسوزدى ايتتى: «قازاق ءتىلى تۋرالى ايتقاندا, ءىستى الدىمەن وزىمىزدەن باستاۋىمىز كەرەكتىگى ۇمىت قالادى. ۇلتتىق مۇددەگە قىزمەت ەتۋ ءۇشىن اركىم وزگەنى ەمەس, الدىمەن ءوزىن قامشىلاۋى ءتيىس. تاعى دا قايتالاپ ايتايىن: قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن. سوندا عانا قازاق ءتىلى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ جاپپاي قولدانىس يگىلىگىنە اينالادى. تىلگە دەگەن كوزقاراس, شىنداپ كەلگەندە, ەلگە دەگەن كوزقاراس ەكەنى داۋسىز. سوندىقتان وعان بەيجاي قارامايىق. قازاق ءتىلى جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالىپ, شىن مانىندەگى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە كوتەرىلگەندە, ءبىز ەلىمىزدى قازاق مەملەكەتى دەپ ايتاتىن بولامىز». بىزگە قازاق مەملەكەتى مەن ماڭگىلىك ەلدەن ارتىق قانداي ۇلتتىق يدەيا كەرەك؟ قازاققا جوعارىداعىداي ءسوز جەتكىلىكسىز بە؟
وسىنداي ءسوزدى تۇسىنە الماعان ورىس ءتىلدى قازاقتى كىم دەۋگە بولادى؟ وعان نە دەۋگە بولادى؟ ءبىز زايىرلى, ىزگىلىكتى, قۇقىقتىق, وركەنيەتتى مەملەكەت بولعاندىقتان, ەشكىمدى دە ماجبۇرلەۋدىڭ قاجەتى جوق. كەز كەلگەن ءتىلدى, اسىرەسە, كىمگە بولسا دا ءوز انا ءتىلىن ماجبۇرلەپ ۇيرەتۋ ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرە المايدى. ادامعا ء«وزىڭنىڭ تۋعان اناڭدى ءسۇي» دەپ زاڭ قابىلداۋ قاجەت پە؟ وندا ادام دەگەن جاراتىلىستىڭ تابيعي بولمىسىنان نە قالماق؟ قاي ۇلتقا دا ءتىل تۋرالى ۇعىم سولاي ەمەس پە؟
نەمەسە مەملەكەت اپپاراتتارىندا, مەملەكەت قىزمەتىندە جۇمىس ىستەۋگە شەكتەۋ قويۋ جولىمەن جۇرۋگە تۋرا كەلە مە؟ قازىر ءبىزدىڭ مينيسترلىكتەر اپپاراتتارىندا قىزمەت ىستەيتىندەردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى قازاق جاستارى, ءتىپتى وقۋ, ءبىلىمدى تاۋەلسىز قازاقستان تۇسىندا العان. وكىنىشتىسى – ولاردىڭ كوبىندە ۇلتتىق سانانىڭ ساۋلەسى دە جوق. ولار بوتەن بيلىكتىڭ, ۇلتتىڭ ۇستەمدىگىن كورمەگەن, ونىڭ قانداي بولاتىنىن تۇيسىنبەيدى دە, سەزىنبەيدى دە. ەڭ قاۋىپتىسى – ولاردىڭ كوبى ءوزىنىڭ انا ءتىلىن بىلمەگەنىنە قىسىلمايدى, كەرىسىنشە, بيلىكتى, اعا ۇرپاقتى, ءوز اكە-شەشەلەرىن كىنالايدى. ەلدىڭ ءبارىن كىنالاعانشا ءوزى ساناسى مەن كوزقاراسىن وزگەرتىپ, قانى مەن تەگىندە جاتقان قازاق ءتىلىن وياتىپ, تىلگە دەن قويىپ, قازاقشا وقىپ, جازسا ءارى كەتكەندە جارتى جىل, ءبىر جىلدا انا تىلىندە جازىلعان قاعازدى وقىپ شىعارلىق قاۋقارى بولار ەدى. سانا مەن نيەت بولماي تۇر. وسى سەڭدى بۇزۋ قاجەت. وسى توڭدى ءجىبىتۋ قاجەت. ول, شىنتۋايتقا كەلگەندە, ءار قازاقتىڭ ءوز قانى, ساناسى, قولىنداعى مۇمكىندىگى. انا ءتىلىن بىلمەيتىن, بىلگىسى كەلمەيتىن قازاقتارعا پرەزيدەنتتىڭ سوزىنەن كەيىن رۋحاني سىلكىنىس قاجەت. ونىڭ ەش قيىندىعى جوق ەكەندىگىن قازاقشا قازاقتى جاڭىلدىرىپ سويلەيتىن ورىس, نەمىس, ۋكراين, كورەي ۇلتتارىنىڭ وكىلدەرى دالەلدەپ ءجۇر. ءبىز تەلەديداردان كۇندە كورەتىن قازاق, ورىس تىلدەرىندە ادەمى حابارلار جۇرگىزەتىن وكسانا پەتەرس, مايا ۆەرونسكايا, يۋليا كۋشنارەۆا, يگور ساحار, ولگا سامورۋكوۆا, يرينا تەن, تاعى باسقالاردىڭ مادەنيەتى مەن ءبىلىمى, جۇرتتى سۇيسىندىرەتىن ادامي قانىق قازاق تىلىندەگى سوزدەرى قالايشا قازاقشا سويلەمەيتىن قازاقتاردىڭ تۇيسىگىنە اسەر ەتپەيتىنىنە تاڭعالامىن.
قازاق ەجەلدەن كونبىس, ءتوزىمدى, سابىرلى حالىق بولسا دا اسا سەزىمتال حالىق ەدى. ءبىر كەزدە بۇكىل قازاق ورىس ءتىلىن دە ورىستان جەتىك مەڭگەرىپ الدىق ەمەس پە؟ ورىس ءتىلى ءبىزدىڭ بايلىعىمىز, ءبىز ودان ەشقاشان باس تارتپايمىز. ورىس ءتىلىن جوعالتپايمىز. قازىر ءبىزدىڭ جاستارىمىز اعىلشىن, نەمىس, قىتاي, تۇرىك, تاعى باسقا تىلدەردى دە ەركىن مەڭگەرىپ جۇرگەندە ءوزىنىڭ قانىندا اعىپ, تامىرى بۇلكىلدەپ جاتقان اتا تەگىنىڭ, اناسىنىڭ ءتىلىن بىلگىسى كەلمەيتىنى نە سۇمدىق؟ مىنە, ۇلتتىق يدەيا جولىنداعى كىلتيپان.
ەلباسىنىڭ ەرەكشە قاسيەتى – ەل باسقارۋ ءىسىنىڭ مارتەبەسىن, ابىرويىن كوتەرىپ, قانداي قايشىلىقتى, تىعىرىققا تىرەلگەن جاعدايلاردا دا اسىپ, ساسپاستان, ءارى جايباراقاتتىققا دا سالىنباستان, ەڭ ۇتىمدى جول تاڭداپ, ءادىل شەشىم قابىلداي الاتىنى. ەلىمىزدىڭ مەملەكەت قۇرعان جىلدارىندا قازاقستان حالقى وعان تالاي رەت كۋا بولدى.
سونداي اسا ماڭىزدى ىرگەلى شەشىم قازاق مەملەكەتىنىڭ بولاشاعىمەن تىكەلەي بايلانىستى تىلدەن باستالعان كوپ ماسەلەنىڭ تۇبەگەيلى ءتۇبىرىن دە پرەزيدەنت اتاپ كورسەتتى. قۋاناتىن جاعداي – پرەزيدەنت تۇڭعىش رەت ءبىزدىڭ قازاق مەملەكەتى دارەجەسىنە ءوسۋ, ءونۋ جولىمىزدى اتاپ, سوعان جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەتتىگىن اشىپ ايتتى. بۇل زور تاريحي جەتىستىك, جەڭىس بولار ەدى. ەگەر قازاق مەملەكەتىنە جەتسەك, ونىڭ كەلەسى ساتىسى «ماڭگىلىك ەل» بولارى ءسوزسىز.
ۇستىمىزدەگى 2013 جىلدىڭ دا ايقىن ەرەكشەلىگى «قازاقستان- 2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى باسپالداعى بولاتىنىندا. ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, بۇل جىل 1997 جىلعى باعدارلاما مەن جاڭا ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اراسىنداعى جالعاستىرۋشى كوپىر قىزمەتىن اتقارادى. وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ءساتتى جەتىستىكتەر 2013 جىل ارقىلى جارتى عاسىرلىق بولاشاققا قۇلاش ۇرماق. جولداۋدا اتالىپ, ايشىقتاپ كورسەتىلگەندەي, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ باعىتىنداعى كوپتەگەن جاسامپاز جوسپارلارى ءدال وسى 2013 جىلدان باستاۋ الىپ, حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى مەن ءوز مۇمكىندىگىن ءوز يگىلىگىنە جۇمساتا الار شارالارعا جول اشىلۋى كوزدەلۋدە. 2013 جىلدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ دامىپ, قۋاتتانا تۇسۋىندە ەلەۋلى, تابىستى جىل بولۋىنا بۇگىنگە دەيىنگى ەكونوميكاداعى, الەۋمەتتىك باعىتتاعى جاڭا مەجەلەر مەن نىساندار اۋقىمىن كەڭەيتۋ, تۇرمىس ساپاسىن كوتەرۋ كورسەتكىشتەرى دە زور ىقپال ەتىپ, ەكپىن بەرەرى انىق.
XXI عاسىردىڭ بەل ورتاسىنداعى تاۋەلسىز, وركەندەگەن, قۋاتتى, ىزگىلىكتى, ەركىن قازاق مەملەكەتىن كورۋ ءبارىمىزدىڭ دە ارمانىمىز بولسا, سول ارمانعا تەك قايراتتى ەڭبەك, قاجىماس سەنىم مەن بىرلىك, ىنتىماق ارقىلى جەتۋگە بولاتىندىعىن سانامىزبەن ءتۇسىنۋ – ءبىزدىڭ ۇلتتىق پارىزىمىز.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
«نۇر وتان» حدپ فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
