«تىنىستىڭ» تىنىمسىز تىرلىگى ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەرگە باعىتتالعان
جۇما, 7 ماۋسىم 2013 2:30
تاعىلىمدى تاريح. كوكشەتاۋ مەن قالا تۇرعىندارى تاعدىرىندا ايرىقشا ورنى بار «وتتەگىمەن تىنىستاۋ اپپاراتۋرالارى» زاۋىتىن سالۋ جونىندە كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ قاۋلىسى 1953 جىلى قابىلدانعانىمەن, ونىڭ قۇرىلىسى 1959 جىلى اياقتالعان ەدى. سول جىلى قۇرىلىس ۇيىمدارى مەن كەنىشتەرگە 400 ۆاگونەتكا جونەلتىلگەن بولاتىن. بىراق, بۇل زاۋىتتىڭ نەگىزگى ءونىمى ەمەس ەدى. كەلەسى جىلى تۇپكى ماق-سات جولىنداعى مەديتسينالىق جابدىقتار شىعارىلا باستادى. ال, 1964 جىلى مۇناي-گاز ءوندىرىسى ءۇشىن رەدۋكتورلار, «كب-1» كلاپاندارى, جوعارى قىسىمعا شىداس بەرەتىن تەتىكتەر دايىنداۋ يگەرىلدى. ءتىپتى, بالالار ويىنشىقتارى دا زاۋىت بەلگىسىمەن دايىندالىپ جاتتى.
جۇما, 7 ماۋسىم 2013 2:30
تاعىلىمدى تاريح. كوكشەتاۋ مەن قالا تۇرعىندارى تاعدىرىندا ايرىقشا ورنى بار «وتتەگىمەن تىنىستاۋ اپپاراتۋرالارى» زاۋىتىن سالۋ جونىندە كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ قاۋلىسى 1953 جىلى قابىلدانعانىمەن, ونىڭ قۇرىلىسى 1959 جىلى اياقتالعان ەدى. سول جىلى قۇرىلىس ۇيىمدارى مەن كەنىشتەرگە 400 ۆاگونەتكا جونەلتىلگەن بولاتىن. بىراق, بۇل زاۋىتتىڭ نەگىزگى ءونىمى ەمەس ەدى. كەلەسى جىلى تۇپكى ماق-سات جولىنداعى مەديتسينالىق جابدىقتار شىعارىلا باستادى. ال, 1964 جىلى مۇناي-گاز ءوندىرىسى ءۇشىن رەدۋكتورلار, «كب-1» كلاپاندارى, جوعارى قىسىمعا شىداس بەرەتىن تەتىكتەر دايىنداۋ يگەرىلدى. ءتىپتى, بالالار ويىنشىقتارى دا زاۋىت بەلگىسىمەن دايىندالىپ جاتتى.
زاۋىت 70-80-جىلدارى مەديتسينالىق جابدىقتارعا قاتىستى جۇمىستاردى جانداندىرىپ, قولدان تىنىس الدىرۋ اپپاراتۋرالارىنىڭ جەتىلدىرىلگەن تۇرلەرىن كوپتەپ شىعارا باستادى. حالىقارالىق ستاندارتتارداعى بۇل ونىمدەر سوتسياليستىك ەلدەردىڭ ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق مەكەمەلەرىنە, كسرو قارۋلى كۇشتەرىنە جونەلتىلىپ تۇردى. مۇندا جىل سايىن 16 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلاتىن.
تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ وتپەلى كەزەڭدەگى تاباندى ساياساتى «تىنىس» اتاۋىن العان زاۋىتتىڭ شىن مانىندەگى تىنىسىن اشتى. كاسىپورىندا 1996-2000 جىلدارى كونۆەرسيالىق شارالار جۇرگىزىلىپ, وندىرىستىك باعىت وزگەرتىلدى. حالىق شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى تارازىلار, ەسىك ق ۇلىپتارى, ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارى, ىستىق جانە سۋىق سۋ ەسەپتەگىشتەر, گاز مونومەترلەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن جىلجىمالى مينەرالدى تىڭايتقىش شاشقىشتار جانە باسقا بۇيىمدار شىعارۋ قولعا الىندى.
يننوۆاتسيالىق جاڭا سەرپىلىس. رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا «تىنىس» اكتسيونەرلىك قوعامى 2003 جىلى «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرامىنا ەندى. بۇل كاسىپورىننىڭ قايتا تۇلەپ, ورگە باسۋىنداعى ۇتىمدى قادام بولدى.
بەلگىسىز مەرزىمگە دەمالىسقا ءجىبەرىلگەن بىلىكتى مامان-جۇمىسشىلاردىڭ جۇزىندە جالىن وينادى. زاۋىت عالامات سەرپىلىس قۇشاعىندا ەدى. اراعا ءبىر جىل سالىپ, ياعني 2004 جىلى اكتسيونەرلىك قو-عامعا حالىقارالىق «TUY CERT» كومپانياسىنىڭ ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسىندەگى «ISO 9001:2000» سەرتيفيكاتى تاپسىرىلدى. بۇل سول كەزدەگى ۇلكەن جەتىستىك بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا زامانالىق كاسىپورىن قاتارىنداعى «تىنىس» رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكونوميكالىق ءومىرىنە بەلسەنە قاتىسۋشى رەتىندە ءايگىلى. كوكشە زاۋىتى بۇگىنگى تاڭدا «قازاقستان تەمىر جولى», «قازمۇنايگاز», «كازاتومپروم», «قازاقتەلەكوم», «كازترانسويل», «كازترانسگاز», «KEGOK» اكتسيونەرلىك قوعامدارى سياقتى ءىرى كومپانيالارعا ونىمدەرىن جەتكىزەدى. سونداي-اق, «ۋلان-ۋدە اۆياتسيا زاۋىتى» ااق, «قازان تىكۇشاق زاۋىتى» ااق جانە «ميگ» رسك ااق-پەن ارىپتەستىك بايلانىس نىعايىپ كەلەدى. جالپى, مۇنداعى ەكسپورتتىق الەۋەت زاۋىت شىعاراتىن ونىمدەردىڭ تەڭ جارتىسىن قۇرايدى.
«تىنىس» تاۋار ءوندىرۋ كورسەتكىشتەرىن ساتىلاپ ءوسىرىپ كەلەدى. ءماسەلەن, 2005 جىلى ول 501 ميلليون تەڭگە دەڭگەيىندە بولسا, 2010 جىلى 2,6 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, 523 پايىزدىق ءوسىمدى قۇرادى. ال, 2011 جىلى 2010 جىلعا قاراعاندا 139 پايىزدىق كورسەتكىش قامتاماسىز ەتىلدى. ءار ادامعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 2005 جىلعى 833 مىڭ تەڭگەنىڭ ورنىنا 2011 جىلى 5967 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلدى. باس ديرەكتور م.كەرەيباەۆ جەتىستىك سىرى ءوندىرىستى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيامەن جاڭعىرتۋمەن بايلانىستىرادى. قاجىرلى ەڭبەك ەسكەرۋسىز قالماي, كاسىپورىن 2005 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ «ساپا سالاسىنداعى تابىستارى ءۇشىن» سىيلىعىن يەمدەندى.
اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باستى باعىتى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ءوندىرىستى قۋاتتاندىرۋ مەن جوعارى سۇرانىستاعى ءونىم تۇرلەرىن مولايتۋدى كوزدەيدى. يگى قادام 2005 جىلى قولعا الىنىپ, «اۋىز سۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ديامەترى 10-نان 250 ميلليمەتردى قامتيتىن پوليەتيلەن قۇبىرلارى شىعارىلا باستادى. اتالعان ءونىم رەسپۋبليكامىزدىڭ گاز شارۋاشىلىعىندا دا كەڭىنەن قولدانىلۋدا. گەرمانيانىڭ «Krauss Maffei» كومپانياسىنىڭ جابدىقتارى ورناتىلعان جەلىنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ىسكە قوسۋى زاۋىت ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا سانالادى. وسى رەتتە, نەمىستىڭ ايگىلى كومپانياسى 2009 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكىنشى جوباعا دا بەلسەنە قاتىسقانىن ايتقىمىز كەلەدى.
سونداي-اق, «تىنىس» تسەحتارىندا سالاارالىق جانە وڭىرارالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا تالاپتارىنا ساي ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىنىڭ جەتىلدىرىلگەن 6 ءتۇرى, تەمىرجولشىلار يگىلىگىندەگى 55 اتاۋلى ءونىم مەن اۆياتسيا سالاسىنا قاجەتتى 16 ءتۇرلى جابدىقتى دايىنداۋ ىسكە اسىرىلدى. زاۋىت 2007 جىلدان كوكشەتاۋدا قۇراستىرىلا باستاعان «كاماز» جۇك اۆتوموبيلدەرىنە قاجەتتى جەرگىلىكتى تەتىكتەردى شىعارۋ تىزبەسىن كوبەيتىپ كەلەدى. مەديتسينا سالاسىندا وكپەنى وتتەگىمەن تىنىس الدىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا «كوكشەتاۋ-4پ», «ادرم» اپپاراتتارى جاسالىپ, سىناقتان ويداعىداي ءوتتى جانە ول رەسپۋبليكامىزدىڭ ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى مەن قارۋلى كۇشتەرىندە قولدانىلۋدا.
«تىنىس» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 2010-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگياسى ناقتى جوسپارلارعا نەگىزدەلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا تارتىمدىلىعىمەن تۇجىرىمدالعان. مۇندا 2010 جىلى «ديامەترى 560-1000 ميلليمەترلىك پوليەتيلەن قۇبىرلارى ءوندىرىسى» اتالاتىن ءبىرىنشى جوبا ىسكە اسىرىلدى. «دامۋ – ءوندىرىس» باعدارلاماسى اياسىندا العاشىندا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتىڭ 16,5 پايىزدىق نەسيە قاراجاتى جۇمىلدىرىلعان بولاتىن. كەيىن پايىزدىق ۇستەمە «دامۋ-ءوندىرىستىڭ» قايتا قارجىلاندىرۋى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ قولداۋى جانە مەملەكەتتىك قاراجاتتار ەسەبىنەن ايتا قالارلىقتاي تومەندەدى.
كەلەسى, «2012-2017 جىلدار ارالىعىندا گازداندىرۋ مودەلى بويىنشا قۇيۋ ءوندىرىسىن يگەرۋ» جوباسى دا مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ويداعىداي جۇزەگە اسىپ كەلەدى. مۇندا دا «دامۋ-ءوندىرىستىڭ» العاشقى كەزەڭدەگى 12,25 پايىزدىق نەسيە ۇستەمەسى 8 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن ءوندىرىستىڭ تۇراقتى دا سەنىمدى جولعا قويىلعانىمەن بايلانىستىرۋىمىز كەرەك.
بيىلعى جىلدىڭ قاڭتارىندا «بروندى جيلەتتەر ءوندىرىسى» ينۆەستيتسيالىق جوباسى ءونىم بەرە باستادى. قىزمەتتىڭ جاڭا باعىتتارىنا جانە ءوندىرىستى ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان جوبانىڭ قۇنى 1247138 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ۇمتىلىس كوپ ۇزاماي تۇتىنۋشىلار نازارىن اۋداردى. زاۋىت 2013 جىلعى 25 ساۋىردە كەلىسىمشارت نەگىزىندە قورعانىس مينيسترلىگىنە العاشقى 2000 دانا بروندى جيلەتتەردى جەتكىزدى. وسى ورايدا, اتالعان كەلىسىمشارت بويىنشا 10000 دانا ءونىم دايىنداۋ قاجەتتىگىن ەسكەرسەك, جوباعا جۇمسالعان قارجى مەرزىمىنەن بۇرىن وتەلەتىندىگىن اڭعارۋعا بولادى.
«تىنىس» اق باسشىلىعى بيىلعى جىلدىڭ جوسپارىندا «ماتالىق ەمەس (گەوتەكستيل) ماتەريالدار ءوندىرىسى» ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ قامىندا ەكەن. «قازاقستان-ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسى جوبانى پايىزسىز نەسيەمەن قارجىلاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى زاۋىت ابىرويىن كوتەرە تۇسەدى. بۇعان قوسىمشا, بيىل ۋلترادىبىستىق ەسەپتەگىشتەردىڭ, مانومەترلەردىڭ, رەزينا-تەحنيكالىق بۇيىمداردىڭ جەتىلدىرىلگەن تۇرلەرىن كەڭەيتۋ باعىتىندا ماقساتتى جۇمىستار اتقارىلماق.
الەۋمەتتىك ماڭىزدى مىندەتتەر. ەلباسى ءوز جولداۋىندا: «ءبىز الەۋمەتتىك-ماڭىزدى ستراتەگيالىق فۋنكتسيالاردى اتقاراتىن جانە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن ءدالەلدەيتىن سالالاردى عانا قولداۋعا ءتيىسپىز», دەپ اتاپ كورسەتتى. «تىنىس» ءدال وسى اعىمداعى كاسىپورىن ەكەندىگىن ايعاقتاپ وتىر. مۇنداي مىندەت ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ ارتۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ۇجىم 2013 جىلى 5083,8 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋدى جوسپارلاپ, بىلتىرعىدان 10 پايىزدىق ارتىق كورسەتكىشتى مەجەلەسە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءتورت ايىندا 1594 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمى شىعارىلىپ, جوسپار 128 پايىزعا ورىندالدى. وسى مەرزىمدە الىنعان تازا كىرىس 161,4 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى زاۋىتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتتاعى ونەگەلى قادامدارىنا جول اشاتىنى انىق.
قازىر ۇجىمدا 803 ادام جۇمىس ىستەسە, ونىڭ 186-سى 30 جاسقا دەيىنگى ازاماتتار. بۇل وزىندىك ەرەكشەلىگى بار كاسىپورىننىڭ كادرلىق قۇرامىنىڭ تۇراقتىلىعىن ايقىندايدى. سوعان قاراماستان, وركەندەۋ باعىتىنداعى زاۋىتتا بىلىكتى كونسترۋكتورلارعا, ەلەكترونشىلارعا, كۇردەلى ەلەكترومەحانيكالىق جابدىقتاردى پايدالانۋشى جانە قىزمەت كورسەتۋشى ماماندارعا سۇرانىس وسە تۇسۋدە. «تىنىستا» جاڭا قابىلدانعان جۇمىسشىلاردى تەوريالىق جانە وندىرىستىك ۋچاسكەلەردە وقىتۋعا 136 ساعاتتىق ۋاقىت ءبولىنىپ, قاتاڭ سىناق الىنادى. سونداي-اق, «ۇستازدىق», «تاجىريبەدەن ءوتۋ» جۇيەسى ەنگىزىلگەن. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بايلانىستى 20 مامان پولشا مەن رەسەيدە, 70 كىسى قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, قايتا دايارلىقتان ءوتىپتى. جاستاردىڭ كاسىبي, الەۋمەتتىك-مادەني جانە رۋحاني دامۋىنا سەپتىك جاساۋ ماقساتىندا «جاس تىنىس» قوعامدىق بىرلەستىگى قۇرىلعانى دا قۇپتارلىق.
جۇمىس بەرۋشى مەن ۇجىم اراسىنداعى كەلىسىمشارت نەگىزىندە الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ اۋقىمى ءبىرشاما كەڭەيتىلگەن. ماسەلەن, بالا كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىستاعى انا 3 جىل بويى ەڭبەكاقىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا اي سايىن 10 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اقشالاي كومەك كورسەتىلەدى, ءسابيلى بولعان وتباسىنا 100 مىڭ تەڭگەلىك «باۋى بەرىك بولسىن» بايلانادى. بۇعان قوسا, زاۋىت جۇمىسشىلارىنا وننان استام باعىتتا قارجىلاي قولداۋ قاراستىرىلعان. اكتسيونەرلىك قوعامدا «قازاقستان – مەنىڭ ماقتانىشىم!», «ۇلتتىق داستۇرلەر», «ءجىگىت سۇلتانى», «كۇلكى الاڭى», «ماماندىعى بويىنشا وزات», «ۇلگىلى تسەح, ءبولىم» بايقاۋلارىن قىزىقتى وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. بۇل شارالار «قازاقستان-ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ 10 جىلدىعى قار-ساڭىندا جاڭا مازمۇنمەن جاندانا تۇسپەك.
«تىنىستىقتار» تاعى دا ءبىر يگىلىكتى باستاما كوتەرىپ وتىر. بيىل ولار كوپ جىلداردان بەرى ۇمىت قالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن اينالىسۋدى قولعا الدى. قازىر دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. اماندىق بولسا, زاۋىت جۇمىسشىلارىنا 45 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ كىلتىن تاپسىرۋ سالتاناتى دا الىس ەمەس سياقتى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
كوكشەتاۋ.
–––––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرمۇرات دوسىموۆ.
