ادال باسەكەلەستىك العا باستىرادى
سەيسەنبى, 21 مامىر 2013 1:53
تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ويلاستىرىلعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى ءوز دامۋىندا سەرپىلىس جاسادى. قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ نارىققا ءوتۋى باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىرۋدا مەملەكەتتىڭ بەلسەندى ارالاسۋىن تالاپ ەتتى, سەبەبى, سالاماتتى باسەكەلەستىك ورتا عانا ءتيىمدى ەكونوميكالىك جۇيە قۇرۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلادى. باسەكەلەستىك بەلگىلى ءبىر شىعىستارمەن بايلانىستى بولسا دا, سونىمەن بىرگە, باعالاردىڭ تومەندەۋىن ىنتالاندىرا وتىرىپ, ۇلكەن ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىكتى, شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ ساپاسى مەن اسسورتيمەنتىن ارتتىرۋدى, عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەر ەنگىزۋدى جانە ت.ب. كامتاماسىز ەتەدى.
سەيسەنبى, 21 مامىر 2013 1:53
تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ويلاستىرىلعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى ءوز دامۋىندا سەرپىلىس جاسادى. قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ نارىققا ءوتۋى باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىرۋدا مەملەكەتتىڭ بەلسەندى ارالاسۋىن تالاپ ەتتى, سەبەبى, سالاماتتى باسەكەلەستىك ورتا عانا ءتيىمدى ەكونوميكالىك جۇيە قۇرۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولىپ تابىلادى. باسەكەلەستىك بەلگىلى ءبىر شىعىستارمەن بايلانىستى بولسا دا, سونىمەن بىرگە, باعالاردىڭ تومەندەۋىن ىنتالاندىرا وتىرىپ, ۇلكەن ەكونوميكالىق ءتيىمدىلىكتى, شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ ساپاسى مەن اسسورتيمەنتىن ارتتىرۋدى, عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەر ەنگىزۋدى جانە ت.ب. كامتاماسىز ەتەدى.
ادال باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى ورتا كۇرۋ مىندەتىنىڭ باسىمدىعى ەلباسىنىڭ 2012 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا راستالادى. وندا مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان ازاماتىنىڭ بيزنەسپەن اينالىسۋ ءمۇمكىندىگى بولۋى ءۇشىن كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قولداۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
جۇرگىزىلىپ جاتكان ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر اياسىندا قازاقستاندا بيزنەستى جۇرگىزۋ وتاندىق كاسىپكەر ءۇشىن بايىپتى سىناق. ولار باسەكەلەستىكتە جەڭىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىندە ءوزىنىڭ بيزنەسىن نىعايتۋى جانە تيىسىنشە قازاقستان دسۇ-عا كىرگەننەن كەيىن الەمدىك رىنوكتا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس.
وسى ماقساتتا قازاقستاندا شيكىزاتتىق رەسۋرستاردان تاۋەلسىز ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعان يندۋستريالاندىرۋدىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. مەملەكەت تاراپىنان سونداي-اق, بەلورۋسسيا جانە رەسەي ينفراقۇرىلىمىنا تەپە-تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ءۇشىنشى ەلدەن يمپورتتى قىسقارتۋ ايرىقشا وزەكتى بولىپ تابىلادى.
وسىعان بايلانىستى, ورتاق رىنوك قۇرا وتىرىپ, ونى رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن قۇرۋدى جالعاستىرۋ ماڭىزدى. بۇل جەردە بەك-ءتى قالىپتاستىراتىن نورماتيۆتىك قۇكىقتىق بازانىڭ ءرولى جوعارى. مىسالى, باسەكەلەستىكتىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىم; باعا بەلگىلەۋ مەن تاريفتىك ساياسات نەگىزدەرىن قوسا العاندا, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى تابيعي مونوپوليالاردىڭ قىزمەتتەرىنە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىم, سونداي-اق مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ جانە ت.ب. ورتاق رىنوكتارىن ۇيىمداستىرۋ, باسقارۋ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ جانە دامۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدەر. كورسەتىلگەن كەلىسىمدەردىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى نورمالاردى, ستاندارتتاردى بىردەيلەندىرۋ, سونداي-اق, زاڭنامانى جانە قاعيدالاردى ۇيلەستىرۋ بولىپ تابىلادى.
سونىمەن بىرگە, قازىرگى ۋاقىتتا ءۇش ەلدىڭ مونوپولياعا قارسى زاڭناماسىنىڭ بارلىق ەرەكشەلىكتەرى مەن پروگرەسسيۆتى نورمالارىن قامتيتىن باسەكەلەستىك تۋرالى مودەلدىك زاڭدى ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. اتالعان زاڭ ۇسىنىستىق سيپاتتا بولادى جانە وعان ءۇش ەل باسشىلارىنىڭ قول قويۋى 2013 جىلعى شىلدەگە جوسپارلانىپ وتىر.
2013 جىلعى 24 ناۋرىزدا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ءباسەكەلەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر كۇشىنە ەنگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت, ولار سونداي-اق, قازاقستاندا بيزنەس جۇرگىزۋ پروتسەسىنە قولايلى اسەر ەتەدى جانە ازىرلەنىپ جاتقان مودەلدىك زاڭ جوباسىندا كورىنىس تابۋى مۇمكىن.
قازاقستاندىق بيزنەس-كۇرىلىمنىڭ دامۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا, ونىڭ ءىشىندە سىرتقى ساياسي بايلانىستاردى نىعايتۋعا, تابىستى حالىقارالىق تاجىريبەنى زەردەلەۋگە جاردەمدەسەدى. وسى ماقساتتا الەمنىڭ ۇزدىك ويشىلدارىن جينايتىن, قازاقستان ءۇشىن سونشالىقتى ماڭىزدى تانىمال حالىقارالىق جيىن – VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
فورۋم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن جانە بەلسەندى كاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن حالىقارالىق تۇعىرناما بولىپ تابىلادى. فورۋمعا ءداستۇرلى تۇردە 100 ەلدەن 8500-دەن استام دەلەگات, ونىڭ ىشىندە مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى, كورنەكتى ساياسي جانە قوعام قايراتكەرلەرى, حالىقارالىق ۇيىمدار جانە ىسكەر كورپوراتسيالار باسشىلارى, جەتەكشى عالىمدار جانە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, سونداي-اق جاھاندىق باق وكىلدەرى قاتىسادى.
العاش رەت اتالعان فورۋم شەڭبەرىندە 2013 جىلى 24 مامىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسەكەلەستىكتى كورعاۋ اگەنتتىگى (مونوپولياعا قارسى اگەنتتىك) «ادال باسەكەلەستىك پريزماسى ارقىلى ەكونوميكانى دامىتۋ جانە قايتا قۇرۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزۋدى جوسپارلاۋدا.
الداعى ءىس-شارانىڭ باعدارلاماسى ينتەگراتسيا جاعدايىندا باسەكەلەستىكتى دامىتۋدىڭ پروبلەمالى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى جانە ولاردى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن, ۇدەرىستەر جاعدايىندا رىنوكقا تەڭ جانە اشىق قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كوزدەيدى.
وسىعان بايلانىستى, قاتىسۋشىلاردىڭ كۇتىلىپ وتىرعان كۇرامىنىڭ جوعارى بولاتىنى كەزدەيسوق ەمەس. مودەراتور رەتىندە فەدەرالدىق مونوپولياعا قارسى قىزمەتتىڭ باسشىسى ي.يۋ.ارتەمەۆ بايانداما جاسايدى. سپيكەرلەر رەتىندە دجون نەش-پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, ەكونوميكا بويىنشا نوبەل سىيلىعىنىڭ 1994 جىلعى لاۋرەاتى; سەر دجەيمس الەكساندر ميرليس – حالىقارالىق اتلانتيكا ەكونوميكالىك كوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, «اقپاراتتىق اسيممەتريا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرى ءۇشىن» نوبەل سىيلىعىنىڭ 1996 جىلعى لاۋرەاتى, ن.ش.الدابەرگەنوۆ القا مۇشەسى – ەۋرازيالىك ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باسەكەلەستىك جانە مونوپولياعا قارسى رەتتەۋ ءمينيسترى, سونداي-اق, الەمنىڭ 20-دان استام ەلدەرىنەن مونوپولياعا قارسى ورگاندار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىساتىنىن راستادى. سونىمەن قاتار, ءوز قىزمەتتەرىن ەكونوميكانىڭ ينفراقۇرىلىمدىق سالالارىندا جۇزەگە اسىراتىن قازاقستاندىق بيزنەس ورتانىڭ 30-دان استام وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
الدا بولاتىن اسا ماڭىزدى ءىس-شارا الەمدىك جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا ءجاردەمدەسەتىن ۇندەسۋ الاڭقايى بولىپ تابىلادى. وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ جانە VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ باستى ناتيجەسى G-20 سامميتىندە تالقىلاۋ ءۇشىن G-20 ەلدەرىنىڭ باسشىلارىنا, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلاتىن الەمدىك ەكونوميكانى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستار قامتىلعان كاتىسۋشىلاردىڭ اشىق حاتى بولىپ تابىلادى. 2012 جىلى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ۇسىنىمدارى بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى وتىرىسىنا ۇسىنىلعانىن اتاپ ءوتۋ كاجەت.
دوڭگەلەك ۇستەلدى وتكىزۋ الدىندا G-Global كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭى شەڭبەرىندە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. بۇگىندە اگەنتتىك جاريالانىمدار ورنالاستىرىپ, ءتۇرلى وزەكتى تاقىرىپتارعا پىكىرسايىستار ۇيىمداستىرۋدا. سونىمەن بىرگە, ينتەراكتيۆتى رەجىمدە «ادال باسەكەلەستىك پريزماسى ارقىلى ەكونوميكانى دامىتۋ جانە قايتا كۇرۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ نەگىزگى تاقىرىبىن اشۋعا جاردەمدەسەتىن بىرقاتار ءىس-شارالار وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
وڭىردەگى مونوپولياعا قارسى ۆەدومستۆولار ءۇشىن ايرىقشا وكيعا بولا تۇرا, اتالعان ءىس-شارا باسەكەلەستىك پروبلەمالارىن, باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىكتىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسىن تالقىلاۋ جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزۋدىڭ پراكتيكالىك تاسىلدەرىن ازىرلەۋ ءۇشىن جەمىستى ۇنقاتىسۋ الاڭى بولماق.
تيمۋر بايمۇحانوۆ,
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگى (مونوپولياعا
قارسى اگەنتتىك) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
