ساياسات • 18 شىلدە، 2019

مايىتتەر باسقا جەرگە جەرلەنەدى

619 رەت كورسەتىلدى

وسىدان بىرەر اي بۇرىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە توسىنداۋ بەينەجازبا جاريالانىپ، جۇرت اراسىندا ءتۇرلى پىكىر تۋىنداعان بولاتىن. ءيا، تۇركىستاندا باستالىپ جاتقان قۇرىلىستىڭ ىرگەتاستىق قازۋ جۇمىستارى كەزىندە ادامنىڭ سۇيەكتەرى تابىلعان.

 

بۇگىندە تۇركىستان قالاسىنىڭ شەتكى اۋماعىندا سالىنىپ جاتقان نىساندارمەن قاتار «رۋحاني-مادەني ورتالىقتا» دا جۇمىس قىزۋ. بۇل ورتالىق ق.ا.ياساۋي كەسەنەسى ماڭىن قامتيدى. ول ماڭايداعى تۇرعىن ۇيلەر جانە باسقا دا نىساندار ورنالاسقان جەرلەر زاڭ شەڭبەرىندە مەم­لە­كەتتىڭ مۇقتاجدىعىنا الىن­عان-دى. ياعني 98 گەكتاردى قام­تيتىن قاجەتتى جەردى دايىنداۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىڭ مۇقتاجدىعى ءۇشىن 167 نىساندى (13 كاسىپكەرلىك، 154 تۇرعىن ءۇي) قايتارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تۇرعىن ۇيلەر بۇزىلىپ، ورنىنا جاڭا نىساندار سالىنا باستادى. «استاناگەنپلان» جشس-ءنىڭ «تۇركىستانگەنپلان» وكىلدىگىنىڭ باسشىسى ەركىن ءجۇسىپتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا سالىناتىن نى­سانداردىڭ ورنىن دايىنداۋ كەزىندە ادام سۇيەكتەرى تابىلعان. تەرەڭ قازىلعان جەرلەردەن شىق­قان سۇيەكتەر بويىنشا ارحەولوگتار جۇمىس ىستەۋدە ەكەن. ياعني جىلدار، بالكىم عاسىرلار بويى جاتقان سۇيەك تەرەڭدەتە قازۋ ناتيجەسىندە شىعىپ وتىر.

شىعىستانۋشى ءابساتتار قاجى دەربىسالى ءوز ەڭبەكتەرىندە مۇ­سىلمان شىعىس حالىق­تا­رى­نىڭ ادەتىندە ەگەر قايتىس بولعان كىسى اۋليەنىڭ قاسىنا جەرلەنەتىن بولسا، وندا ول و ءدۇ­نيەدە اللا تاعالا تاراپىنا جاقىن بولا الادى دەگەن سەنىم-نانىم كەڭ ەتەك العانىن جا­زادى. «ال، قوجا احمەت قا­سيەت­تى دەپ سانالعاندىقتان دا وسى عاسىردىڭ باسىنا دەيىن ءوز جاقىندارىن وسىندا جەرلەۋ­گە قۇشتار بولعاندار كوپ بولعان. بىراق ولاردىڭ ىشىندە تەك داۋلەتتى، تۇرمىستى كىسىلەر عانا ءوز ويلارىن جۇزەگە اسىرا العان. ول ءۇشىن كەسەنەنىڭ شى­راقشى شايقىلارىنا دۇنيە بە­رەدى. ال ءتىپتى ءتۇن ىشىندە جاسى­رىن كومىپ، ءىزىن دە بىلدىرمەي كە­تەتىن جايتتار دا كەزدەسكەن»، – دەيدى شىعىستانۋشى «قوجا اح­مەت ياساۋي، اقساق تەمىر ءجا­نە تۇركىستان مادەنيەتى» ات­تى ەڭبەگىندە. ياعني قۇرىلىس جۇمىس­تارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا ادام سۇيەكتەرى تابىلۋىنىڭ ءبىر سەبەبى دە وسىندا جاتىر.

وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىندا پروفەسسور، تاريحشى حازىرەتالى تۇرسىن كەسەنەنىڭ ءتوڭى­رەگىندەگى سۇيەكتەردىڭ شىعۋ سەبەپتەرىن بىرنەشە دەرەكپەن بايلانىستىرادى. تۇركىس­تانداعى ەسكى قالاشىقتىڭ ورنى 2500 جىلدىق مادەني قات­پاردان تۇرادى. وسى ءبىر وتكەن عا­سىرلاردا ءتۇرلى وقيعالار ورىن العانى اقيقات. كيەلى كو­نە شاھارداعى شايقاستاردا قازا تاپقانداردىڭ جەرلەنۋى دە ارقيلى بولعان. ق.ا.ياساۋي كەسە­نەسىنىڭ توڭىرەگىندە قازاق­تىڭ يگى جاقسىلارىنىڭ كيەلى ورىنداردا جەرلەنۋى، قازاق حاندىعىنان 500-600 جىل بۇرىن باستالعان. «بىرىنشىدەن، قازبا جانە قۇرىلىس جۇمىستارى كەزىندە تابىلىپ جاتقان قابىرلەر بەلگىلى ءبىر يگى جاقسىلار مەن تاريحي تۇلعالاردىكى بولۋى مۇمكىن. ونداي جاعدايدا ءمايىت ارۋلانىپ كومىلگەن. ەكىنشى جاعدايدا كەسەنەنىڭ توڭىرەگىندە رابات، شاحريستان سەكىلدى ۇلكەن قورعاندار بولعان. ماسەلەن، ءامىر تەمىردىڭ كەزىندە دە شايقاستار ورىن العان. تاريحشىلار ەڭ سوڭعىسى تۇركىستان قالاسىنىڭ پولكوۆنيك ۆەرەۆكيننىڭ وتريادىنان قورعانۋ كەزەڭىن كەلتىرۋدە. وسى شايقاستا توڭىرەكتە ورلار قازىلعان. قانشاما ادام اتىلعان. بۇگىندە سۇيەكتەردىڭ شىعۋى، كوز جۇمعان ادامداردىڭ ارنايى جەرلەنبەي بەتىن جابا سالۋىنان دەيدى ماماندار. ال ءۇشىنشى دەرەك بويىنشا، حVIII- XIX عاسىرلارداعى جانە 1931-1932 جىلدارداعى اشارشىلىقتا كەسەنە توڭىرەگىندە ولگەن ادامدار سىرتقا شىعارىلىپ ارنايى قورىمعا كومىلگەن»، – دەدى حازىرەتالى تۇرسىن.

ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قاتىس­قان قمدب قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە، تابىلعان ءمايىت­تەر ءراسىم بويىنشا قايتا جەر­لەنەدى. «شاريعات بويىنشا قابىر­ستاننىڭ ىشىنە قويىلعان ەڭ سوڭعى ادامنىڭ بەيىتىنە 40 جىل وتكەننەن كەيىن، مازارات ءسۇرىلىپ تاستالىپ، ورنىنا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە بولادى. ال ەگەر، باستالىپ كەتكەن قۇرىلىس ايماقتارىندا اتقارىلاتىن قازبا جۇمىستارىندا ادام سۇيەكتەرى تابىلىپ جاتسا، ول سۇيەكتەر اق ماتاعا ورالىپ باسقا جەرگە كو­مىلەدى»، – دەيدى تۇركىستان قالا­سىنىڭ باس يمامى جۇسىپبەك ايداربەك ۇلى.

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

وتكەن تاۋلىكتە 8 ادام كۆي جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:35

ۇقساس جاڭالىقتار