قىر استىندا – قىركۇيەك. مەكتەپتەردە ساباق باستالادى. كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى بۇعان دايىن با؟ كوميسسيا وتىرىسىندا بايانداما جاساعان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل بايجانوۆانىڭ سوزىنەن تۇيگەنىمىز, الداعى جاڭا وقۋ جىلىندا ايماقتاعى بارلىق كوپ بالالى جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىنىڭ بالالارىنا (جالپى سانى – 33 583, ونىڭ 23 مىڭى كوپ بالالى, 10 مىڭى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ وقۋشىلارى) مەكتەپ فورماسى مەملەكەت ەسەبىنەن ساتىپ اپەرىلمەك. وسى ماقساتقا وبلىس, قالا جانە اۋدان بيۋدجەتتەرىنەن 626 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, شىعىس قازاقستانداعى مەكتەپ فورمالارىن تىگەتىن 5 تاۋار ءوندىرۋشى («اقتۇمار», «ۋك يۋنيس», «سەمسپەتسسناب», «اقماڭداي», «Instar») انىقتالدى. باسقارما باسشىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر وڭىردەگى 580 مەكتەپتىڭ 260-سى فورما ساتىپ الۋ جونىندە كەلىسىمشارت جاساستى, 299 مەكتەپ كەلىسىمشارت ءراسىمىن جاقىندا اياقتاۋعا ۋادە بەردى. اباي, اياگوز, بورودۋليحا, كۇرشىم, تارباعاتاي جانە ءۇرجار اۋداندارى بۇل جۇمىستى 100 پايىزعا جەتكىزدى. ال بەسقاراعاي اۋدانىنداعى 21 مەكتەپ جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرمەن ءالى كۇنگە دەيىن كەلىسىمشارت جاساسپاعان. «بۇل ماسەلەنى اقپان ايىندا ايتقانبىز. ەكى ايدان كەيىن ساباق باستالادى. ال سىزدەر ءالى جۇرسىزدەر! قاراجات بار, تاۋار وندىرۋشىلەر بەلگىلى. نەگە ىسكە كىرىسپەيسىزدەر؟ ءبىر اپتا ۋاقىت بەرەمىن. ماسەلە شەشىلمەسە, كوميسسيا وتىرىسىندا قارايمىز» دەدى د.احمەتوۆ.
ايتپاقشى, وسى جيىندا بەسقاراعاي اۋدانى اكىمدىگىنىڭ كوپ بالالى وتباسىلاردى باسپانامەن قامتۋ جونىندەگى اۋداندىق كوميسسيا جۇمىسىنا سالعىرت قاراعاندىعى دا بەلگىلى بولدى. ءبىر قىزىعى, بەسقاراعاي اۋدانى اكىمدىگى جيىنعا كوميسسيا قۇرامىنا ەنگەن كوپ بالالى انالاردىڭ بىردە-ءبىرىن شاقىرماپتى. «كوميسسيا مۇشەسى تاتيانا ۆلاسوۆا بار ما؟» دەگەن وبلىس اكىمىنىڭ سۇراعىنا: «ونىڭ بالاسى اۋىرىپ قالىپ, كەلە المادى» دەسە, «ليۋبوۆ يۆانوۆنا قايدا؟» دەگەن ساۋالىن جاۋاپسىز قالدىردى. «مەن اۋدان اكىمدەرىنە «ەڭ كەم دەگەندە ءۇش كوپ بالالى انا كوميسسياعا كىرسىن» دەپ تاپسىرما بەرگەنمىن. بىردە-بىرەۋى جوق» دەپ اشۋعا بۋلىققان د.احمەتوۆ ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرگەن بەسقاراعاي اكىمىن شۇعىل جۇمىسقا شاقىرىپ, وسى ماسەلەمەن شۇعىلدانۋدى جانە Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى انۋاربەك مۇحتارحانوۆقا پارتيالىق كوميسسيا قۇرىپ, اۋدانداعى كوپ بالالى انالارمەن كەزدەسۋدى تاپسىردى.
وسى جيىندا وبلىستاعى باسپاناعا مۇقتاج كوپ بالالى وتباسىلاردى ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءار اۋداندا ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ جۇمىس ىستەگەنى, الداعى ۋاقىتتا 230 كوپ بالالى وتباسى قونىس تويىن تويلايتىنى تۋرالى جاعىمدى جاڭالىق ايتىلدى. دەمەك, 230 اناعا پاتەر تەگىن بەرىلمەك. بۇل ماقساتتا وبلىستىق «پارىز» قورىنان ءتيىستى قارجى ءبولىنىپتى. جۋرناليستەردىڭ قاتىسۋىمەن اشىق فورماتتا, جاريا وتكەن كوميسسيا وتىرىسىندا د.احمەتوۆ قاراماعىنداعى اۋدان اكىمدەرىنە تولىق سەنبەدى مە, الدە ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا كوزىن جەتكىزەيىن دەدى مە, ءوڭىردىڭ بارلىق اۋداندارىنداعى كوپ بالالى انالارمەن جەكە-جەكە سويلەستى.
د.احمەتوۆكە بەينە رەجىمدە جەكە-جەكە ەسەپ بەرگەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ ءبىرى اقشانى ۇنەمدەپ, 3 ءۇيدىڭ ورنىنا 4 ءۇي ساتىپ العاندىعىن, ەكىنشىسى كوپ بالالى انالاردىڭ بارلىعىنان قولحات جازدىرىپ العاندىقتارىن, ءۇشىنشىسى بەرىلگەن قاراجاتتى شاشاۋىن شىعارماي جەتكىزۋگە تىرىسقانىن ايتتى. «5 ميلليون تەڭگە ۇنەمدەدىك. بۇل قارجىعا ەكى ءۇي الۋعا بولادى» دەدى گلۋبوكوە اۋدانىنىڭ اكىمى قاليحان بايعونىسوۆ. التاي اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرجان توقسەيىتوۆ قوردان بولىنگەن 11 ميلليوننىڭ 9 ميلليونىنا, كۇرشىم اكىمى دۋلات قاجانوۆ 5 ءۇي الۋعا بولىنگەن 15 500 ميلليون تەڭگەنىڭ 8 ميلليونىنا باسپانا الىنعانىن جەتكىزدى. ال زايسان اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك اقتانوۆ 7 ءۇيدىڭ ورنىنا 11 ءۇي ساتىپ الىنعانىن, ۇلان اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ 23 كوپ بالالى وتباسى ۇيلەردى وزدەرى تاڭداعانىن, قوردان بولىنگەن 73 ميلليون تەڭگەدەن 12 ميلليون تەڭگە ۇنەمدەلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. وسى رەتتە «اۋدان اكىمدەرى ۇنەمدەگەن قارجىعا كوپ بالالى وتباسىلارعا تاعى دا ۇيلەر الىنا ما؟» دەگەن سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. مۇنى ۋاقىت كورسەتە جاتار.
اۋەلگىسى – وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ باسشىسى, ەكىنشىسى – وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى. سوڭعى ۋاقىتتا وبلىس اكىمى د.احمەتوۆ ەكەۋىنە اكىمدىكتە وتەتىن جيىنداردا قاتتى شۇيلىگىپ ءجۇر. شۇيلىگەتىن ءجونى دە بار سەكىلدى. ءبىر اي بۇرىن عانا ايماق باسشىسى كوپ بالالى وتباسىلارعا قاتىستى جيىندا ەكى مەكەمە باسشىسىن سىن ساداعىنا الىپ: «وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن وبلىستىق كاسىپكەرلىك باسقارماسى جۇمىستى وزگەلەرگە جۇكتەگەندى جاقسى كورەدى. ماعان كاسىپورىنداردىڭ ءتىزىمى ەمەس, ولاردىڭ ۇسىنعان باعدارلامالارى قاجەت. ءبىز وڭىردەگى كاسىپورىندارعا مەكتەپ فورماسىن تىگۋ ءۇشىن 625 ميلليون تەڭگەنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىسىن بەرگەلى وتىرمىز. ولار مەملەكەتتىك تاپسىرىس العىسى كەلسە, سوعان ساي وزدەرىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرىپ, قورلارىن جاڭارتۋى ءتيىس. ولار بىزگە وزدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ازىرلەپ, ۇسىنسىن. وكىنىشكە قاراي, بۇل جۇمىس جۇرگىزىلگەن جوق. وسىلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا, مەكتەپ فورماسىن قىتاي مەن تۇركيادان تاسىمالداۋدان قۇتىلمايمىز» دەگەن ەدى. بۇل جولعى قوعامدىق كوميسسيا وتىرىسىندا وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرجان شورمانوۆ پەن وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى يگور شاتسكي تاعى دا ءسوز ەستىدى. كوپ بالالى انالارعا نەسيە بەرىپ, ولاردىڭ ءوز كاسىبىن جۇرگىزۋى ءۇشىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن دۇرىس ءجۇرگىزبەگەنى ءۇشىن. ە.شورمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا وسكەمەندە ەكى جوبا قارالىپ جاتىر ەكەن. كوپ بالالى انانىڭ ءبىرى ءدۇكەن اشۋدى كوزدەسە, ەكىنشىسى شاشتاراز قىزمەتىن جانداندىرماق. ودان بولەك «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىمەن گرانت قاراجاتىنا ءۇمىتتى بەس جوبا دايىن تۇر. مۇنىڭ سىرتىندا وڭىرلىك «اقنيەت» باعدارلاماسى بويىنشا كۋرچاتوۆ قالاسىندا ءبىر جوبا قولعا الىنىپتى.
وبلىس اكىمى بۇل جۇمىستارعا كوڭىلى تولمايتىنىن جەتكىزىپ: «ءوزىنىڭ كاسىبىن اشىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتكىسى كەلەتىن كوپ بالالى وتباسىلار از ەمەس. مۇنى مەن جۇمىس بابىمەن اۋدان, قالالارعا بارعاندا, جۇرتپەن كەزدەسكەندە كورىپ ءجۇرمىن. بۇگىنگە دەيىن وبلىستاعى 26 مىڭنان استام كوپ بالالى وتباسىنىڭ قانشا پايىزى نەسيە الىپ, كاسىبىن باستادى؟ ءسىز ايتقانداي بىرەن-ساران عانا. نەگە؟ ويتكەنى ولار كومەكتى قالاي الاتىنىن, جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە قالاي قول جەتكىزەتىنىن بىلمەيدى. ولاردىڭ سىزدەرگە كەلەتىن ۋاقىتى جوق. ولار بالا-شاعاسىمەن, ءۇي شارۋاسىمەن شۇعىلدانادى. قاجەتتى اقپارات جەتپەي جاتىر. ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ناشار. سىزدەر كوپ بالالى انالارمەن كەزدەسكەن جوقسىزدار. ءۇش اي ۋاقىت بەرەمىن, جۇمىستى شيراتپاساڭىزدار ءتيىستى شارا قولدانامىز» دەدى.
«فەيسبۋكقا, وزىمە جازىڭىزدار»
جيىندا كوپ بالالى جانە جاعدايى تومەن وتباسى مۇشەلەرىنىڭ كوللەدج بەن ۋنيۆەرسيتەتكە جەڭىلدىكپەن وقۋعا ءتۇسۋ جايى دا قارالدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل بايجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل وڭىردە 15 مىڭنان استام تۇلەك 9-سىنىپتى بىتىرسە, سونىڭ 969-ى كوپ بالالى وتباسىدان شىققان ەكەن. 15 مىڭنىڭ 5 289-ى (ونىڭ 642-ءسى كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ بالالارى) كوللەدجگە قۇجاتتارىن تاپسىرۋعا نيەتتەنىپ وتىرعان كورىنەدى. ال ايماقتا 11-سىنىپتى 8490 تۇلەك اياقتاسا, سونىڭ 479-ى كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ بالالارى. از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ 9 جانە 11-سىنىپتى بىتىرگەندەرىنىڭ سانى – 2862.
«قۇجات تاپسىرۋ ۋاقىتى باستالعان 20 ماۋسىمنان بۇگىنگە دەيىن كوللەدجدە وقۋعا كوپ بالالى وتباسىدان شىققان 285 بالادان ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. قازىرگى كۇنى اتالعان ساناتقا جاتاتىن 630 تۇلەكپەن كاسىپتىك باعدارلاۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلۋدە» دەگەن باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى كوللەدجدەرگە قۇجات تاپسىرۋ مەرزىمى تامىزدىڭ 20-سى كۇنى اياقتالاتىنىن جەتكىزدى. وبلىس اكىمى اۋدانداعى كوميسسيا مۇشەلەرىنە وسى ماسەلەگە مۇقيات قاراۋدى, ەشبىر بالا جەڭىلدىكتەن تىس قالماۋىن قاداعالاۋدى تاپسىردى.
قوعامدىق كوميسسيا وتىرىسىندا بالاباقشا تولەمىنەن بوساتىلعان كوپ بالالى وتباسىلار تۋرالى دا ءسوز بولدى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەربولات وشاقباەۆ بيىلعى مامىر ايىنان باستاپ وڭىردەگى كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ بالالارى مەن ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار (ولاردىڭ سانى – 3518) بالاباقشاعا تەگىن بارىپ جۇرگەنىن, بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 200,2 ملن تەڭگە قارجى بولىنگەنىن ايتتى.
