اۋىل دەگەندە نەسيەنىڭ جولى اۋىر
سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 2:01
بۇگىندە: «وسى جۇرت نەسيەنىڭ نەسىنە قىزىعادى؟» دەپ ەشكىمدى جازعىرا المايسىڭ. تىرلىكتىڭ كوزىن تاپقاندار وسى نەسيەنىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, جۇمىس ورنىن اشىپ, تابىسىن ەسەلەپ ءجۇر. «كۇنىم تەز ءوتسىن دەسەڭ, نەسيە ال» دەگەن ەكەن بىرەۋ. شىنىندا, نەسيە تولەيتىن كۇننىڭ دەمدە, زۋ ەتىپ كەلىپ قالعانىن بىلمەي دە قالاسىڭ. سوندىقتان بۇل قارجىعا قول جەتكىزگەندەر قاراپ جاتپايدى. اقشانى اقشا تابادى. ارينە, ۇكىمەت تاراپىنان شارۋالارعا, كاسىپكەرلەرگە بۇل ماسەلەدە كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر جاسالعان. ايتسە دە, اۋىلداعى كەتپەن شاپقان ديقان قاۋىم ءالى دە وسى نەسيەدەن نەسىبەسىن ايىرا الماي وتىرعان جاعدايى بار. نە سيقىرى بار ەكەنىن قايدام, ايتەۋىر, نەسيەنىڭ اۋىل دەگەندە جولى اۋىر.
سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 2:01
بۇگىندە: «وسى جۇرت نەسيەنىڭ نەسىنە قىزىعادى؟» دەپ ەشكىمدى جازعىرا المايسىڭ. تىرلىكتىڭ كوزىن تاپقاندار وسى نەسيەنىڭ ارقاسىندا شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ, جۇمىس ورنىن اشىپ, تابىسىن ەسەلەپ ءجۇر. «كۇنىم تەز ءوتسىن دەسەڭ, نەسيە ال» دەگەن ەكەن بىرەۋ. شىنىندا, نەسيە تولەيتىن كۇننىڭ دەمدە, زۋ ەتىپ كەلىپ قالعانىن بىلمەي دە قالاسىڭ. سوندىقتان بۇل قارجىعا قول جەتكىزگەندەر قاراپ جاتپايدى. اقشانى اقشا تابادى. ارينە, ۇكىمەت تاراپىنان شارۋالارعا, كاسىپكەرلەرگە بۇل ماسەلەدە كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر جاسالعان. ايتسە دە, اۋىلداعى كەتپەن شاپقان ديقان قاۋىم ءالى دە وسى نەسيەدەن نەسىبەسىن ايىرا الماي وتىرعان جاعدايى بار. نە سيقىرى بار ەكەنىن قايدام, ايتەۋىر, نەسيەنىڭ اۋىل دەگەندە جولى اۋىر.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى قاناتبەك وسپانبەكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2009 جىلدان بەرى قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 60 ملرد. تەڭگەدەن استام نەسيە قارجىلارى بەرىلىپ, 12,0 مىڭعا جۋىق ءىرى, ورتا جانە شاعىن جوبالار قارجىلاندىرىلىپ, 17 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپتى. ءناتيجەسىندە, وتكەن جىلى جالپى ءونىم كولەمى 246,0 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, وبلىس رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى ەنگىزىلگەن القاپ 21,0 مىڭ گەكتارعا جەتىپ, رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتىڭ – 72, جىلىجايلار كولەمى 570 گەكتارعا جەتىپ, رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتىڭ 87 پايىزىن قۇرادى.
بۇگىندە وڭتۇستىكتە باس-اياعى 18 نەسيە سەرىكتەستىگى جۇمىس جاساۋدا. سوڭعى 7-8 جىلدا بىردە-ءبىر قوسىمشا نەسيە سەرىكتەستىكتەرى اشىلمادى. تاعى ءبىر ايتارى, وبلىستا 70 مىڭ شارۋا قوجالىقتارى بار ەكەندىگىن ەسكەرسەك, سونىڭ 3-اق پايىزى نەسيە سەرىكتەستىكتەرىنە مۇشە ەكەن. ارينە, وتكەن جىلى وسى مەكەمەلەر 3,1 ملرد. تەڭگە نەسيە بەرىپ, 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا, نەسيە كولەمى 3,5 ەسەگە ارتقان. بىراق, بۇل نەسيەلەر نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنا بەرىلۋدە, ال كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن الۋ, جىلىجايلار سالۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزۋ سەكىلدى باسىمدى باعىتتارعا بار-جوعى 390 ملن. تەڭگە بەرىلگەن. بۇل جالپى نەسيەنىڭ 12 پايىزىن عانا قۇرايدى.
اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىن قولداۋ ماقساتىندا وڭتۇستىكتەگى «ماكسيمۋم» ايو» جشس («ىرىس» شنۇ» جشس) سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا ماقتا شارۋاشىلىقتارىن «قازاگرو» ۇبح» اق قارجىسى ەسەبىنەن نەسيەلەندىرۋدە وڭ تاجىريبە جيناقتادى. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلى 360,0 ملن. تەڭگە بەرىلسە, بيىلعى جىلى 1,0 ملرد. تەڭگە ءبولۋ كەلىسىلدى. بىراق بىلتىرعى جىلى قارجى جىلدىق 2 پايىزبەن بەرىلسە, بيىلعى جىلى 4 پايىزعا كوتەرىلدى. «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت كورپوراتسياسى» ۇك» اق نەسيەلەندىرۋ باعدارلامالارىندا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جىلدىق 5 پايىزبەن نەسيەلەندىرۋ قاراستىرىلعان. الايدا, بۇل قارجى تەك ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كەپىلدىگىن ۇسىنعان جاعدايدا عانا بەرىلەتىندىكتەن, بۇل باعدارلامالار اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە ءتيىمسىز بولىپ وتىر. سودان بولار, سوڭعى ەكى جىلدا بۇل باعدارلاما بويىنشا بىردە-ءبىر شارۋاشىلىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الماپتى.
وڭتۇستىكتەگى جايىلىمدىق جەرلەر رەسپۋبليكاداعى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ 5 پايىزىن الىپ جاتىر. ال ءىرى قارا مال باسى – 15, ۇساق مال 21 پايىزدى قۇرايدى. بىراق مادەني جايىلىمداردى پايدالاناتىن جانە سۋارمالى جەرلەرى بار «ءىرى قارا مال ەكسپورتىنىڭ الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسىنا قاتىسۋشىلارعا رەپرودۋكتور شارۋاشىلىقتار, بورداقىلاۋ الاڭدارى بويىنشا 7 گەكتار, «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 3 گەكتار جەرى بولۋىن تالاپ ەتەدى. شىنىن ايتۋ كەرەك, وسى تالاپ شارۋالارعا قيىن سوعىپ تۇر. وڭتۇستىكتە قىس قاھارى ءارى كەتسە, ءۇش ايعا سوزىلادى. كۇننىڭ كوزى جىلت ەتكەننەن مال جايىلىمعا شىعىپ كەتەدى. ودان بولەك جازى ۇزاق بولعاندىقتان, وبلىستاعى مال ازىعىن وندىرۋگە پايدالاناتىن سۋارمالى جەرلەردەن ماۋسىمىنا 4-5 رەت ءونىم الۋعا بولادى. مىنە, تابيعاتتىڭ وسى كەڭشىلىگىنە بايلانىستى بۇل جاقتىڭ شارۋالارى جەر ماسەلەسىندە جەڭىلدىك جاسالىپ, 7 گەكتار دەگەن تالاپتى مۇلدەم الىپ تاستاپ, ال, ەكىنشى باعدارلاما بويىنشا 3 گەكتاردى 1,5 گەكتارعا ءتۇسىرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. سونداي-اق, بورداقىلاۋ الاڭدارىن اشۋ بويىنشا كەمىندە 500 باس ءىرى قارا مال تالابىن 150-200 باسقا ءتۇسىرۋ قاجەت.
«قازاگرو» ۇبح» اق-تىڭ ەنشىلەس مەكەمەلەرى جوبالاردى كەپىل م ۇلىكتەردىڭ باعالاۋ قۇنىنىڭ تەك 50 پايىزى كولەمىندە عانا قارجىلاندىرادى. ياعني نەسيە الۋشىعا كەپىلگە قويىلعان دۇنيەنىڭ جارتى باعاسى عانا بەرىلەدى دەگەن ءسوز. جانە م ۇلىكتەردى تاۋەلسىز باعالاۋشىلاردىڭ قورىتىندىسىنان كەيىن ەكىنشى مارتە تاعى باعالاۋ جۇرگىزەدى. «وسىعان بايلانىستى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىن قولداۋ ماقساتىندا, جوبالاردى كەپىل م ۇلىكتىڭ باعالاۋ قۇنىنىڭ 70-75 پايىز كولەمىندە قارجىلاندىرۋ جانە م ۇلىكتەرگە قايتا باعالاۋ جۇرگىزۋ قاجەتسىز دەپ سانايمىز. سونداي-اق, «ىرىس» شنۇ» جشس-گە نەسيە قارجىنى جىلدىق 2 پايىزبەن قالدىرۋدى, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ءجۇرگىزۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كەپىلدىگىن سۇراۋ شارتىن الىپ تاستاۋ قاجەت», دەيدى قاناتبەك جولداسبەك ۇلى.
قالاي ايتساق تا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن نەسيەلەندىرۋدە ءبىر سەرپىلىستىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ايتسە دە, نەسيەنىڭ اۋىلعا الاڭسىز جول تارتۋىن ءالى دە جەتىلدىرە تۇسەتىن تۇستارى كوپ. جوعارىداعى اڭگىمە ءبىر باسقارما باستىعىنىڭ ەمەس, بۇكىل وڭتۇستىكقازاقستاندىق ەڭبەكقور شارۋالاردىڭ ايتا الماي جۇرگەن ارمانى, تىلەگى, مۇڭى ەكەنى ءسوزسىز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
