• 16 ناۋرىز, 2013

تاڭداي ءبىل دە, تىرلىك قۇر

363 رەت

كورسەتىلدى

14 مين

وقۋ ءۇشىن

Egemen Qazaqstan

تاڭداي ءبىل دە, تىرلىك قۇر

سەنبى, 16 ناۋرىز 2013 1:37

ەگەر الەمدەگى دامىعان ەلدەردەگى جۇمىسپەن قامتۋ جاعدايىنا نازار اۋداراتىن بولساق, ولارداعى حالىقتىڭ 60-70 پايىزى ءوز كاسىپتەرىمەن, ياعني جەكە كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلداناتىندىعىنا كوز جەتكىزەمىز. ولاردا جەكە كاسىپكەرلىك دەگەنىمىز – بايىپ كەتۋ جولى ەمەس, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ, وتباسىن اسىراۋ جولى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل كورسەتكىش وتە تومەن جاعدايدا. نەگە بۇلاي؟

سەنبى, 16 ناۋرىز 2013 1:37

سەبەبى, ءبىزدىڭ حالقىمىز, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, ەل مەن جەردىڭ نەگىزگى يەسى بولىپ وتىرعان قازاق حالقى بىرقاتار تاريحي وبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى بۇكىل ادامزات قاۋىمى مەڭگەرىپ, شۇعىلدانىپ وتىرعان كوپتەگەن كاسىپ تۇرلەرىنەن شەت قالىپ كەلەدى.

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىنا دەيىن ءبىزدىڭ حالىق نەگىزىنەن العاندا قوي شارۋاشىلىعىمەن عانا شۇعىلدانىپ كەلدى. مۇنان كەيىنگى كەڭەس وكىمەتى جىلدارىندا ەلىمىزدە كاسىپ تۇرلەرى ءبىرشاما دامىدى. بىراق كوپ جاعدايدا ول كاسىپ تۇرلەرىن, اسىرەسە, تەحنيكالىق پروگرەسكە بايلانىستى تۋىنداعان كاسىپ تۇرلەرىن (زاۋىتتار مەن فابريكالارداعى جۇمىستار مەن قالالارداعى سانداعان قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىن) ەلىمىزگە كەلگەن كەلىمسەك ازاماتتار مەڭگەرىپ اكەتتى.

وسى جاعدايعا بايلانىستى قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدە ەڭ ۇلكەن اۋىرتپالىق قازاق حالقىنىڭ باسىنا ءتۇستى. قازاق حالقى سان ءتۇرلى كاسىپتىڭ بولۋىن قالايتىن, ءوزىن-ءوزى اسىراۋعا نەگىزدەلگەن نارىقتىق قاتىناستار جۇيەسىنە دايىن بولماي شىقتى.

قازىرگى كۇنى كوپتەگەن شيكىزات بايلىقتارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەكونوميكاسى قارىشتاپ دامۋ ۇستىندە دەپ ايتساق تا, جوعارىدا اتالعان كەمشىلىك ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بويىنان ءالى قالماي كەلەدى. اۋىلدار مەن قالالارداعى جۇمىسسىزدىقتىڭ نەگىزگى ورىن الۋ سەبەبىنىڭ ءوزى ناق وسى فاكتوردان تۋىندايدى. بىزدە ءبىر جەردە جۇمىس ىستەپ, كەسىمدى جالاقى المايتىنداردىڭ ءبارى وزدەرىن جۇمىسسىز سانايتىن پسيحولوگيا ءالى دە باسىم. تۇراقتى جۇمىسى بارلاردىڭ قوسىمشا تابىس كوزدەرىمەن اينالىسۋى دا قوعامدىق پىكىردە ونشاما قۇپتالا بەرمەيدى. ايتپەسە, جەرى مول, ونىڭ استى مەن ءۇستى نەشە ءتۇرلى شيكىزات رەسۋرستارىنا تولى قازاقستاننان باي مەملەكەت الەمدە ساناۋلى بولار. ەگەر ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز بۇكىل ادامزات قاۋىمى شۇعىلدانىپ وتىرعان سان ءتۇرلى قاراپايىم كاسىپتەردى مەڭگەرە بىلسە, وندا قازىرگى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان كەز كەلگەن وتانداسىمىز ءۇشىن ءبىزدىڭ تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىكتەر ەلى ەكەندىگى تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىندالا تۇسەر ەدى.

مىنە, وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ «ەرتەڭىڭ ءۇشىن ايانبا!..» اتتى باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتتارى جاقىپ اسانوۆ پەن بەكبولات تىلەۋحان, بۇعان دەيىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتى قورعاۋ ءمينيسترى بولىپ جۇمىس ىستەگەن گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ينتەرنەت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ جانە جالىقپاي ىزدەستىرۋ ناتيجەسىندە وتباسىلىق بيزنەستى قۇرۋدىڭ ءجۇز ءتۇرى بويىنشا اقپاراتتىق-انىقتامالىق ماتەريالدار توپتاماسىن ازىرلەدى. بۇل توپتامانىڭ ءبىرىنشى تومىنا ءاربىر ازامات شۇعىلدانۋعا بولاتىن, ۇيرەنۋى جەڭىلىرەك قاراپايىم كاسىپتىڭ 100 ءتۇرى ەنگىزىلگەن. ول كاسىپپەن شۇعىلدانۋ ءۇشىن قانداي زاتتاردىڭ قاجەت بولاتىندىعى كورسەتىلگەن. سونداي-اق, بۇل كاسىپپەن شۇعىلدانۋ جاعدايىندا قانداي مولشەردە شىعىن شىعاتىندىعى جانە قانداي مولشەردە پايدا الۋعا بولاتىندىعى ەسەپتەلگەن.

ءبىز گازەت وقىرماندارىنا وي تاستاۋ ماقساتىندا «ەرتەڭىڭ ءۇشىن ايانبا!..» دەپ اتالاتىن وسى توپتاماعا ەنگىزىلگەن كاسىپ تۇرلەرىنە قاتىستى ماتەريالداردى ورىس تىلىنەن قازاق تىلىنە ىقشامداپ اۋدارىپ جانە ولاردى ءوز بەتىمىزشە بايىتىپ, گازەت بەتىندە جاريالاۋدى ءجون سانادىق. سونىمەن قاتار, حالقىمىزدىڭ ءداستۇرى مەن تىرشىلىگىنە, جاعدايىنا ساي كەلەتىن باسقا دا كاسىپ تۇرلەرىن قاراستىرماق ويىمىز بار. بۇل ىسپەن جۇيەلى تۇردە شۇعىلدانۋ ءۇشىن گازەتىمىزدەن «ءبىر ناسىپكە – ءجۇز كاسىپ» اتتى جاڭا ايدار اشتىق.

جاڭا ايدار بويىنشا ءسوز بولاتىن كاسىپ تۇرلەرىنىڭ قايسىبىرى ءوز ءىسىن باستاعىسى كەلەتىن, بىراق ازىرگە ونىڭ ءجونىن تابا الماي جۇرگەن كەيبىر ازاماتتارىمىز ءۇشىن تۇرتكى بولىپ, ىسكە ىنتالاندىرا تۇسەر, جاڭا تىرشىلىك باستاۋىنا سەبەپ بولار دەگەن ءۇمىتىمىز بار.

ساز بالشىقتان بۇيىمدار جاساۋ

ءبىز جاڭا ايداردىڭ ەڭ العاشقى ماقالاسىن ساز بالشىقتان قىش كۇيدىرىپ, بۇيىمدار جاساۋ ىسىنەن باستاعاندى ءجون كوردىك. ويتكەنى, مۇنداي بۇيىمدار ادامزات مەڭگەرگەن كاسىپتىڭ وتە كونە ءتۇرى بولىپ تابىلعانىمەن قازىرگى كۇنگە دەيىن ۇلكەن سۇرانىسقا يە. سونىمەن قاتار, سول كونە داۋىرلەردەن بەرى قىش قۇمىرا جاساۋ قاعيداتتارىنىڭ كوپ وزگەرىسكە تۇسە قويماعاندىعى بايقالادى. دەمەك, ىسكە دەگەن شىنايى ىنتاڭىز بولسا, ءسىز بۇل كاسىپ ءتۇرىن مەڭگەرىپ اكەتە الاسىز.

ارينە, قىش بۇيىمدارىن جاساۋ ونەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سونشاما دامي قويعان جوق. دەگەنمەن, بۇل بۇيىمدارعا دەگەن تۇتىنۋشىلار سۇرانىسى بارعان سايىن ارتا تۇسۋدە. ونىڭ ۇستىنە بۇل ونەر ءتۇرىن يگەرۋگە ىقىلاس بىلدىرۋشىلەر, ياعني وسى ىسپەن اينالىسقىسى كەلەتىن ادامدار قاتارى دا جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتقاندىعى بايقالادى. سەبەبى, ءاربىر قىش بۇيىمى قولدان جاسالاتىندىقتان وزىندىك دارالىعىمەن, بەزەندىرىلۋ مانەرىمەن ەرەكشەلەنسە, ەكىنشىدەن, قىش بولىپ كۇيدىرىلەتىن ساز بالشىقتىڭ ءوزى ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن دە پايدالى. ادامدار بۇل بۇيىمداردى قولدانعان كەزدە ءوز بويلارىنا جاعىمدى ءبىر اسەر العانداي بولىپ راحات سەزىمىنە بولەنەتىندەرىن ءجيى ايتادى.

ءيا, ازىرگە قازاقستان رىنوگىندا اۆتورلىق كەراميكالىق بۇيىمدار شىعارۋ ءىسى ونشا قىزا قويماعانىمەن ەندى ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن بۇل سالاداعى باسەكەنىڭ دە قۋاتتى ەكپىن الىپ, كۇشەيە ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. ءتىپتى قازىرگى جاعدايدىڭ وزىندە ءار شەبەردىڭ وزىندىك قولتاڭباسىن بىلدىرەتىن جەكە قولدان شىققان ساپالى دا ءساندى ىدىس پەن ونى جارنامالاۋ ءىسىنىڭ جەڭىلدىگى (سەبەبى, ءار بۇيىم ءوزىن-ءوزى جارنامالايدى) بۇل جۇمىستىڭ كوممەرتسيالىق تاۋەكەلىن مەيلىنشە ازايتا تۇسەتىندىگى انىق.

ءىستى باستاۋ ءۇشىن قانداي ورىن-جاي قاجەت؟ بۇل ىستە قاجەت بولاتىن شەبەرحانا رەتىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ جەرتولەسى مەن شاتىرىن, ءتىپتى ماشينا گاراجىن دا پايدالانا بەرۋگە نەمەسە قاجەتسىز بوس تۇرعان عيمارات پەن وندىرىستىك تسەحتىڭ ءبىر بولمەسىن جالداۋعا بولادى. ياعني, اتالعان ىسكە ورىن تاڭداۋدىڭ مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى.

پايدالانىلاتىن قۇرال-جابدىقتار. قىشتان بۇيىم جاساۋشى شەبەردىڭ پايدالاناتىن باستى قۇرالى شىركوبەلەك اينالىپ ۇرشىقشا ءۇيىرىلىپ تۇراتىن اينالما تاباقشا بولىپ تابىلادى. تاريحشىلاردىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, مۇنداي قۇرالدى بەلگىسىز ءبىر شەبەر العاش ويلاپ تاپقاننان بەرى 7 مىڭ جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەن ەكەن. سودان بەرى بۇل قۇرالدىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداتى ەشبىر وزگەرمەگەن. تاباقشانى قولعا جۇمساق تا مايدا تيەتىن تەمىردەن, اعاشتان, پلاستيكتەن, تاستان نەمەسە باسقا دا زاتتاردان ازىرلەۋگە بولادى. تاباقشا مىعىم ماتەريالدان ازىرلەنگەن تاياقشاعا بەرىك ەتىپ بەكىتىلەدى دە, وسىلايشا ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدىڭ باستى قۇرالى پايدا بولادى.

تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ادامزات قاۋىمىندا العاش جاسالعان مۇنداي قۇرالدار قولمەن ءۇيىرۋ ارقىلى جۇمىس ىستەگەن. مۇنان كەيىن ونى اياقپەن ءۇيىرۋدىڭ قۇرالى مەن جولى ويلاپ تابىلىپ, وسىنىڭ ناتيجەسىندە شەبەردىڭ ەكى قولى دا بىردەي بوساپ, ەركىن جۇمىس ىستەۋىنە نەعۇرلىم قولايلى مۇمكىندىك قالىپتاسقان. ال قازىرگى زاماندا تاباقشا كوپ جاعدايدا ەلەكتر قۋاتى ارقىلى اينالدىرىلادى. بۇل جاعداي قولونەر شەبەرىنىڭ ءىسىن ودان ءارى جەڭىلدەتىپ, شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسۋىنە جول اشۋدا.

ءونىم قالاي دايىندالادى؟ ەڭ الدىمەن قاجەتتى بالشىق ازىرلەنەدى. ءاربىر بۇيىم ءۇشىن بالشىقتىڭ ءار ءتۇرى پايدالانىلادى. ماسەلەن, اق, قىزىل نەمەسە قۇم مەن اك ارالاسقان ساز بالشىق پايدالانىلادى. ءتىپتى وسى ىسكە ارنايى دايىندالعان ساز بالشىقتى دۇكەندەردەن ساتىپ الۋعا دا بولادى. مۇنان كەيىن ولاردى ءارتۇرلى كولەمدە قولونەر شەبەرىنىڭ نەگىزگى قۇرالى – ۇيىرمە تاباقشاسىنا تەگىس ەتىپ ورنالاستىرادى. سودان سوڭ تاباقشانى اينالدىرۋ ارقىلى ساز بالشىقتى ءارتۇرلى پىشىنگە كەلتىرۋ ءىسى باستالادى. وسىلايشا بۇيىمنىڭ باستاپقى كەيپى پايدا بولادى. ءازىر بولعان بۇيىمدى ءسال كەپتىرەدى دە, قاجەت بولسا, ءتۇرلى ورنەكپەن بەزەندىرىپ, كۇيدىرۋ ءۇشىن پەشكە جونەلتەدى. پەشتى جاساپ الۋعا نەمەسە دايىن كۇيىندە دۇكەننەن ساتىپ الۋعا بولادى. مىنە, وسىنداي ىستەر بارىسىندا نەعۇرلىم اباي بولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتەمىز. ويتكەنى, بولاشاق ءونىمنىڭ ساپاسى مەن جارامدىلىعى ناق وسى كەزدە ايقىندالادى. دەمەك, ءونىمنىڭ باستاپقى كەيپى مەن پىشىنىنە جانە كەپتىرىلۋ جاعدايىنا بارىنشا زەر سالۋ قاجەت.

ادەتتە قالىپتاسقان شەبەرلەردىڭ وزىندە ءونىمدى ازىرلەۋ بارىسىندا جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر سالدارىنان دايىن بولعان بۇيىمنىڭ 20-30 پايىزى جارامسىز بولىپ جاتادى ەكەن. ال ءىستى تىڭعىلىقتى ازىرلىكپەن العاش باستاعاندا جارامسىزدىق كورسەتكىشى 60 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ەسكە سالامىز. ءسىز بۇل كەمشىلىكتەردەن بىرتە-بىرتە ارىلاسىز.

ادەتتە ءبىر بۇيىمدى دايىنداۋ ءۇشىن كوبىنەسە 1-2 ساعات ۋاقىت جۇمسالادى. ماسەلەن, ساز بالشىقتى ازىرلەۋگە 10 مينۋت ۋاقىت كەتسە, ونى تاباقشاعا سالىپ, بەلگىلى ءبىر پىشىنگە كەلتىرۋ ءۇشىن 7-10 مينۋت ۋاقىت جەتكىلىكتى. قالعان ۋاقىت بۇيىمدى كۇيدىرۋ ءۇشىن جۇمسالادى.

ءونىمدى وتكىزۋ جولدارى. ستاندارتتى پىشىنگە كەلتىرىلگەن بۇيىمدى كوپ جاعدايدا جەكە ساۋداگەرلەر ساتىپ الادى. سونداي-اق كادەسىي ساتاتىن ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ يەلەرىمەن كەلىسە وتىرىپ, ولاردى ساۋداعا شىعارۋعا بولادى.

ادەتتە ساز بالشىقتان قىش بۇيىمدار ازىرلەۋگە جەكەلەگەن ۇيىمداردان تاپسىرىستار دا ءتۇسىپ جاتادى. ماسەلەن, جارنامالىق كادەسىيلار (توڭازىتقىش ەسىگىنە جاپسىرىلاتىن شاعىن ماگنيتتەر, كەڭسە زاتتارىنىڭ استىنا قوياتىن تاباقشالار جانە تاعى باسقالار), وفيستەر مەن ساۋدا ورتالىقتارىن بەزەندىرۋگە ارنالعان گۇل سالاتىن قۇمىرالار قازىرگى كۇنى ۇلكەن سۇرانىستارعا يە. كوبىنەسە ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ يەلەرى وسىنداي زاتتارمەن ءوز دۇكەندەرىن بەزەندىرۋگە قۇمار كەلەدى.

سونىمەن قاتار, قىشتان جاسالعان بۇيىمداردى مەيرامحانالار, كافەلەر, قوناق ۇيلەر دە ءجيى پايدالانادى.

جۇمسالاتىن شىعىن:

قىش بۇيىمدارىن جاسايتىن ەلەكترلى تاباقشا قۇرالىن ساتىپ الۋعا – 150 000 تەڭگە.

جارنامالاۋعا – 3 000 تەڭگە.

ارنايى كۋرستاردا وقۋعا – 35 000 تەڭگە.

ساتىپ الىناتىن ساز بالشىقتىڭ ءبىر ورامى (12 كگ) – 3 000 تەڭگە.

بارلىق شىعىن – 191 000 تەڭگە.

كىرەتىن كىرىس:

قىش قۇمىرا باعاسى – كولەمى مەن پىشىنىنە بايلانىستى 500-5000 تەڭگە ارالىعىندا.

ارنايى ديزاين بويىنشا ازىرلەنگەن قۇمىرا باعاسى – 3 000 تەڭگەدەن جوعارى.

توڭازىتقىشقا جاپسىرىلاتىن ماگنيت باعاسى – 200 تەڭگەدەن جوعارى.

جەكە تاپسىرىس بويىنشا ازىرلەنەتىن ماگنيت – 500 تەڭگەدەن جوعارى.

فوتو ءۇشىن ازىرلەنەتىن رامكالار – 400 تەڭگەدەن جوعارى.

جەكە تاپسىرىس بويىنشا ازىرلەنەتىن فوتو رامكالارى – 1 000 تەڭگەدەن جوعارى.

ءبىر قۇمىرانى ازىرلەۋگە ەڭ ءارى كەتكەندە 2 ساعات ۋاقىت جۇمسالاتىن بولسا, كۇنىنە كەم دەگەندە 4 قۇمىرا ازىرلەۋگە بولادى. ءار قۇمىرانىڭ باعاسى 3 مىڭ تەڭگە تۇرعان جاعدايدا شەبەردىڭ تاباتىن كۇندىك پايداسى – 12 000 تەڭگە. ءسويتىپ, ءبىر شەبەر ءار ايدىڭ 24 جۇمىس كۇنىنىڭ ىشىندە 88 قۇمىراعا دەيىن ازىرلەيدى. ەگەر جاساعان ونىمدەرىڭىزدى تۇگەل وتكىزسەڭىز, ءبىر ايدا شامامەن العاندا 288 مىڭ تەڭگە تابىس قاراتا الاسىز. ەگەر جۇمىسىڭىز ساپالى دا ءونىمدى بولسا, پايداڭىزدىڭ بۇدان دا زور بولاتىندىعى اقيقات.

ازىرلەگەن

سۇڭعات ءالىپباي,

«ەگەمەن قازاقستان».

قوسىمشا پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتاردان الۋىڭىزعا بولادى:

http://moikompas.ru/compas/goncharnoe_delo

http://www.gonchar.b2s.kz/index.htm

http://handmaster.net/?page_id=109

http://golden54321.narod.ru/index.htm?/vibor.htm

http://gaspacho.jimdo.com/

http://www.formula-cveta.ru/catalog/gonchar/krugi/

http://www,bi-art.ru/www-poverin/pottery.html

http://olkolon.narod.ru/KERAMIKA/K_SekrG/ SekrG.html