كەسەنە وتە شەبەر تۇرعىزىلعان. مۇندا قاتارىنان ەكى كۇمبەز بار. ءبىرى ۇلكەن, ءبىرى كىشى, كىشىسىنىڭ استىندا ىسقاق باب جانە ايەلى مەن بالاسى جاتىر. كىشى كۇمبەزدىڭ ديامەترى 28 مەترگە جۋىق, ۇلكەنى – 36 مەتر. بىرنەشە عاسىر بۇرىن ءومىر ءسۇرىپ, وسى كۇنگە دەيىن ەسىمى تاريحتا ساقتالىپ كەلگەن اۋليەگە تۇرعىزىلعان كەسەنە دە ءبۇگىنگە دەيىن توزباي, ءوز قالپىن ساقتاپ تۇر. ەل ىشىندە اتا-بابادان كەلە جاتقان مىناداي قاناتتى سوزدەر بار.
«باباتانىڭ قوس تاۋى توبەسى كوككە تىرەلگەن,
بويى بيىك ىسقاق بابتىڭ ساعاناسى – پەيىشتىڭ كىرەر ەسىگى».
كورىپكەل بابامىز الكەن يشان كەڭەس وكىمەتىنە دەيىن اۋليە كەسەنەسىنىڭ باسىندا شىراقشى بولدى. ول كىسىنىڭ قوساعى باتيما اجە 1950 جىلدارعا دەيىن ءومىر ءسۇردى. مەنىڭ كۇمىس انامنىڭ ءپىرى, ءتاربيەشىسى بولعان ادام. انام سوعىس كەزىندە وسى كىسىدەن باتا الىپ, ەل ىشىندە ءپىرادار ايەل اتانعان, كورىپكەلدىگىن ەل قۇرمەتتەۋشى ەدى. ەل كوشىپ كەلە جاتقاندا تۋعان انامنىڭ كىندىگىن تۇيەنىڭ قومىنىڭ ىشىندە الكەن يشان كەسكەن ەكەن. 1952 جىلى ناعاشى اجەمىز ۇلباس اششىساي كەنىشىندە 97 جاسىندا قايتىس بولدى. اجەمىزدىڭ اناسى بەس قىز تۋعان سوڭ, بەسىنشى قىزىنىڭ اتىن ۇلباس قويعان ەكەن. ۇلباستان كەيىن ون ەكى ۇل دۇنيەگە كەلىپتى. سوندا ءبىر ءوزى ون جەتى قۇرساقتى بولعان عوي. ءبارى دە ءوسىپ-ءوندى. الكەن يشاننىڭ ايرىقشا قاسيەتىن سول كەزدەگى كىسىلەر ايتىپ وتىراتىن. باباتاداعى مەدرەسەنى سالدىرعان ساۋاتتى ادام بولعان, زايىبى باتيما اجە ەكەۋى جاياۋلاپ قاجىلىققا بارىپ, ەلگە ءبىراز جىلدان كەيىن ورالىپتى. الكەننىڭ وزىمەن بىرگە جۇرەتىن جىلاندارى بولعان. ولىلەرمەن سويلەسەدى ەكەن. كەي جىلدارى نيكولاي پاتشاعا تارتۋ-تارالعىمەن بارىپ-قايتىپ جۇرگەن. بابالارىمىز: «نيكولاي سىيعا بەرگەن شاپاندى كيىپ, قىلىشتى ۇستاپ كورگەنبىز», دەپ ايتىپ وتىراتىن ەدى.
ارۋاق جولى مەن تابيعاتتىڭ قۇپياسى جەتەرلىك. ەندى كەڭەس زامانىنداعى ۇلى عالىمنىڭ تابيعات قۇپياسى, ءبىلگەنى مەن سەزگەنى تۋرالى ءوز اۋىزىنان ەستىگەنىمدى ايتايىن. ءبىز اكادەميك ىسمەت كەڭەسباەۆتىڭ قازاق ءتىلى گرامماتيكاسىمەن ساۋات اشتىق. ول – سوزاق ەلىنىڭ تۋماسى, الكەن يشانمەن قۇداندالى. ىسمەتتىڭ قارىنداسى گۇلجاحان الكەننىڭ تۋعان جيەنى ۇسەيدىڭ جۇبايى بولعان. قازىر بۇل ءوسىپ-ونگەن ىرگەلى اۋلەت. ۇسەكەڭ – ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. ىسمەتتىڭ ۇسەكەڭە ءازىلىن ءوز اۋزىنان ەستىگەن ەدىم. «سوعىس جەڭىسپەن اياقتالعان سوڭ ۇسەكەڭ بەرليننەن شىعىپ, جول-جونەكەي ماسكەۋگە سوقسا, سول جەردە وردەن-مەدال تاراتاتىن مەكەمەنىڭ باستىعى الكەن جيەنى ۇسەكەڭە ومىراۋىن تولتىرىپ, وردەن تاعىپتى. قالعانىن دورباعا سالىپ, ارقالاتىپ جىبەرىپتى», دەپ كۇلدىرىپ وتىرۋشى ەدى. ءى.كەڭەسباەۆتىڭ كورنەكتى عالىم قانىش ساتباەۆ تۋرالى تامىلجىتىپ ايتار مىناداي اڭگىمەسى بولدى. قانىش اعامىز بىردە ەڭبەك دەمالىسىن الىپ, قاسىندا ون بەس جاسار بالاسى بار, وسكەن ءوڭىرى – جەزقازعانعا بارىپ, شوپان اعاسىنىڭ ۇيىنە تۇسەدى. كۇندە ەرتەلەپ ءىنىسى ەكەۋى مالدى ورىسكە شىعارىسىپ, مال قايتارىندا قارسى الادى ەكەن. ءبىردە مالدىڭ الدىنان شىعىپ, مىناداي جاعدايعا كەز بولىپتى. جايىلىپ كەلە جاتقان قورالى قوي, باعىتىن وزگەرتىپ, جۇرمەي قويادى. جونگە جۇرمەگەن مالدى ءۇش كىسى قامشىلاپ, قىسىپ ايدايدى. مال سۋاتقا شولدەگەندەي شۋلاپ كەتەدى. قامشىدان قىسىلعان مال الگى جەردەن وتكەنىنشە پىشاققا ىلىگە بەرەدى. سول جەردىڭ توپىراعىن كوپ ۋاقىت بويى تەكسەرگەن عالىم توپىراقتان ەش وزگەرىس تاپپايدى. قۇرالدارىن دا تەكسەرىپتى, ەش وزگەشەلىك بىلىنبەپتى. وسى جاعدايعا شۇكىرشىلىك ەتكەن عالىم الماتىداعى ءوزى قاتارلى زيالى كىسىلەردى, بەلگىلى عالىمداردى ۇيىنە مەيمان ەتىپ شاقىرىپ وتىرىپ ايتقان ەكەن: «ەي, جىگىتتەر, سىزدەر تەرىس تۇسىنبەڭىزدەر, تابيعاتتا ەگە بار, ول – جالعىز قۇداي, قۇداي جولىنان الىستاۋعا بولمايدى. قۇدايدىڭ بارى شىندىق», دەپ, كورىپ, سەزىپ بىلگەنىن تۇسىندىرگەن ەكەن.
قانىش تۋرالى ءوزىمنىڭ بىلگەندەرىمدى ايتايىن. عالىمنىڭ ءومىر تاريحىن كۇللى ەل بىلەدى عوي. ال ونىڭ قۇداي جولى – تىلسىمنىڭ بەلگىلەرى مەن تابيعات قۇپياسىن تانۋى مىناداي ەدى. سوعىستان كەيىنىرەك ىسمەت پەن قانىش بىرگە تۇركىستانعا كەلىپ, ودان اششىسايدىڭ كىشكەنتاي پويىزىمەن اششىسايداعى ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ باستىعى تۇردىقۇل جاۋلىباەۆتىڭ «نەمىس ماشيناسى» دەپ اتاپ جۇرەتىن كىشكەنتاي جەڭىل ماشيناسىمەن شولاققورعانداعى ەسىركەپ پاريدينوۆتى الىپ, باباتاداعى ۇجىمشار جىلقىشىسى – مەنىڭ بابامنىڭ جايلاۋداعى قارا ۇيىنە تۇسەتىن. ەسىركەپ پەن تۇردىقۇلدىڭ ايەلدەرى بابامنىڭ نەمەرە قارىنداستارى بولىپ كەلەدى. سوندىقتان بۇل ەكى كىسى باجا ەدى. قىمىز ءىشىپ جاتقان بولىپ, كۇندىز ۇيدە, قاراڭعىلىق تۇسە ىسقاق بابتىڭ ساعاناسىنا تۇنەپ, تاڭ قاراڭعىسىندا قايتىپ كەلەدى. وسىنداي جاعدايدى ەكى-ءۇش جىلداي كورىپ ءجۇردىم. اكادەميك ىسمەت پەن اكادەميك قانىش ءبىر مەكەمەدە قىزمەت ىستەگەن. ىسمەت پەن ەسىركەپ تۋىسقان ادام.
تاعى دا ءبىر ايتارىم, كەڭەس وداعىنىڭ كورنەكتى عالىمى, قولونەر شەبەرى عاني يلياەۆ تۋرالى از-كەم ءسوز. بۇل 1968 جىلدىڭ تامىز ايى بولاتىن. مەن ول كەزدە جارتىتوبە كەڭشارىنىڭ باس بۋحگالتەرىنىڭ ورىنباسارى ەدىم. باس بۋحگالتەر مادىبەك ومىرقۇلوۆ ەڭبەك دەمالىسىندا جۇرگەن-تۇعىن. ال كەڭشار ديرەكتورى يسابەك مىرزاحمەتوۆ اۋىلدا جوق ەدى. تۇسكى مەزگىل تايانعان كەز. كونتورعا ورتا بويلى, رەڭى تازا, قوڭىر كوستيۋم شالبارلى, قوڭىر باس كيىمدى, قولىندا قوڭىر پورتفەلى بار, اياعىندا قىزىل-قوڭىر تۋفلي, بارلىق كيگەن كيىمى جانە سويلەگەن ءسوز مانەرى وزىنە جاراسىپ تۇرعان كىسى كەلىپ, سالەمدەسىپ بولعان سوڭ № 169 سەنىمحاتتى ماعان بەردى. ءالى ۇمىتقان جوقپىن. تۇستەن كەيىن كەڭشار ديرەكتورى يسابەككە كىرىپ, ەكى توننا ءجۇن الاتىن بولدى. جۇمىس باستالىپ كەتتى, ۇلكەن بولمەلى جۇمىس ىستەيتىن ورىن بەرىلدى. سوندا اۋىلداعى قولىنان ءىس كەلەتىن ايەلدەردى جيناپ, وراما شي, كىلەم, قارا ءۇيدىڭ دودەگەسى, باۋ شۋى, اياق-قاپ, كەسەقاپ, سىرماق سياقتى بۇرىنعى بابالاردان قالعان م ۇلىكتەردى قايتا جاڭعىرتىپ جاتتى. ءبىزدىڭ ۇيدە ءۇش اي تۇرىپ, كوپ جۇمىس اتقاردى. سول عالىمنىڭ ءبىر اڭگىمەسى – عاني 3-جاسىندا اتا-اناسىنان جەتىم قالىپ, تۇلجەتىم كۇيىندە قاراسۋان بۇلاعىندا قىسى-جازى مەكەن ەتەتىن ەلدىڭ بەلگىلى بايىنىڭ قولىندا ءومىر ءسۇرىپتى. عاني 5-6 جاسقا جەتكەندە تاقىر جەر كورسە سۋرەت سالىپ جۇرگەنىن ناعاشى اتاسى بايقاپ, «قوي, بالام, سۋرەت – سايتاننىڭ كاسىبى. ونىمەن اينالىسپا» دەپ تىيىپ تاستاپ جۇرەدى. ناعاشى اتاسى عانيدى قاسىنا الىپ, باباتاداعى الكەن داموللاعا وقىتۋ ءۇشىن الىپ بارسا, ساباق باستالىپ كەتكەن ەكەن. ءۇش كۇن اۋليەگە تۇنەپ, زيارات جاساپ قايتادى. قاراسۋان بۇلاعىنىڭ اينالاسى تاقىر ءۇش ءۇي سىيعانداي ورىن بولادى ەكەن. قالعان جاعى جىنىس ورمان. عاني سول تاقىرعا ىسقاق بابتىڭ ساعاناسىنىڭ سۋرەتىن سالىپ وتىرسا, ءبىر مەزگىلدە بەتىنە ىستىق لەپ كەلەدى. باسىن كوتەرىپ قاراسا, ەكى قۇلاعى بار, جۋاندىعى ادامنىڭ بويىنداي. ۇلكەن جىلان ءتونىپ قاراپ تۇر ەكەن دەيدى. سودان عاني تالىپ قالادى. اۋىل جاقتان كورىپ قالعان ناعاشىسى ايقايلاپ, دىبىس بەرەدى. جىلان زيانسىز ءوز بەتىنە كەتكەن ەكەن. سول قاراسۋان بۇلاعى ايدارلى قاراسۋان اتانىپتى. جىلان ساعانانىڭ سۋرەتىنە ءتاجىم ەتىپ تۇرىپتى. جەرگىلىكتى حالىق ونى «ىسقاق بابتىڭ الكەنگە ىلەسىپ, ودان كەيىن تاشىمەتكە ىلەسىپ جۇرەتىن جىلانى» دەيتىن. سول جىلان قازىردىڭ وزىندە ءبىرلى-جارىم كوزىقاراقتى كىسىلەرگە كورىنىپ قالىپ جۇرەدى.
عاني تۋرالى تاعى ءبىر اڭگىمەدە – قازىعۇرت تاۋىنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان ءبىر اۋىلدىڭ قارياسى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرىنىڭ پورترەتىن جاساپ بەرۋگە شاقىرادى. عانيعا ەسىك الدىنداعى باۋ اعاشىنىڭ ىشىنەن ورىن دايىنداتىپ, قاريا عانيعا: «ءاي, بالام, اراق ءىشىپ قويما, قاسىڭا مەنىڭ بابام كەلىپ قالۋى مۇمكىن», دەيدى. پورترەت جاساپ وتىرعان عانيدىڭ قارسى الدىندا باسىن جەردەن ءبىر مەتردەي كوتەرىپ كەلە جاتقان ءداۋ جىلان كورىنەدى. ەكەۋى كوز ءتۇيىستىرىپ قالعاندا جىلان ءوز بەتىنە كەتىپتى. مۇنى بىلگەن قارت كىسى عانيدان «جىلان قانشا رەت باسىن ءيدى؟», دەپ سۇرايدى. عاني: «ەكى رەت ءيدى», دەپ جاۋاپ بەرەدى. «اراق ىشپەگەنىڭدە باسىن ءۇش رەت يەتىن ەدى, سوندا سەنىڭ ارمانىڭ ومىرباقي ورىندالا بەرەتىن ەدى عوي», دەپتى. (بۇل اڭگىمە جازۋشى امانتۇر مۇساەۆتىڭ كىتابىندا جازىلدى). مۇنى عانيدىڭ ءوز اۋزىنان دا ەسىتكەنمىن.
عاني كەڭەس وداعىنان ءبىرىنشى بولىپ ارابياعا تۋريستىك ساپارعا قوسىلادى. وندا عانيدىڭ اراب تىلىندە ساۋاتتىلىعىن تانىعان ارابياداعى ءدىن يەسى, ءتيىستى تارتىبىمەن شاقىرتىپ الىپ قابىلدايدى. مۇسىلمانشا سالەم بەرىپ كىرگەن عانيدى ورنىنان تۇرىپ, مۇسىلمانشا سالەمىن قابىلداپ, قارسى سالەم بەرەدى. (الكەن يشاننان كوپ جىل وقىپ, ارابشا كۇردەلى ساۋاتتانعان ادام عوي). ءدىن يەسى عانيدان: «قاي ەلسىڭ؟» دەپ سۇراعاندا: «ءوزىم قازاقپىن, سۇيەگىم دە قازاق, جۇرەگىم كوممۋنيست», – دەيدى. قازاقتىڭ جەرىن, قالالارىن سۇراعاندا, قالالارىن بىلمەيتىن بولىپ شىعادى. ەڭ سوڭىندا تۇركىستان قالاسىن اتاعان كەزدە, «ناعىز مۇسىلمان حالىق ەكەنسىڭدەر. تۇركىستان – ەكىنشى مەككە-مادينا عوي», دەپ ريزاشىلىقپەن قولىن بەرگەن ەكەن. عاني ءۇش اي ۇيىمدە جاتقاندا, اكەم ەكەۋى ءار بەيسەنبى, جۇمادا اۋليەگە بارىپ تۇنەپ ءجۇردى. مەنىڭ اكەم دە, بابام دا ارابشا جازا دا, وقي دا بىلەتىن ساۋاتتى ادامدار بولعان. تەرىسكەيدىڭ جىلقىلى بايىنىڭ بالاسى تاجىبەك 1930 جىلدارى ەلدە ادەپكى ۇجىمشار ۇيىمداسقاندا, ەكى بايتالعا جىلقىشى بولىپ بەكىتىلىپ, 1954 جىلى بالاسى – مەنىڭ اكەم سارىعا ەكى بايتالدان 302 باس جىلقى ەتىپ ءوسىرىپ, ءوتكىزدى. اكەم ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى. ءبىراز جىل ۇجىمشار باستىعى بولىپ, كەيىن دە باسشىلىق قىزمەتتە بولعان كىسى ەدى.
تۇركىستان كۇنگەي جەرى اتانسا, ىسقاق باب تۇرعان جەر كۇنگەي مەن تەرىسكەيدىڭ اراسىنداعى كوسەگەننىڭ كوك جونىن قارت قاراتاۋدىڭ سىلەمىندە جاتىر. بۇرىن قارت قاراتاۋ ەكى ەلدىڭ اراسىنا اسۋ بەرمەي جاتاتىن ەدى. بۇل جەردە تورلان اسۋىنىڭ تەرىسكەي جاعىندا بيىك تاۋدىڭ بەتىندە قولمەن قويعانداي وتە ۇلكەن اقتاس بار. بۇل مەكەندى ايتاس دەپ اتايدى. جەردىڭ كۇنگەي اتانۋى, ونىڭ سۋى باتىسقا اقسا, تەرىسكەيدىڭ سۋى شىعىسقا اعادى. سول ءۇشىن كۇنگەي, تەرىسكەي ەلى اتانىپتى. سول تورلان ناعاشىلارىم مەكەن ەتكەن جەر ەكەن. حالىقتا بۇل كيەلى جەر دەگەن ۇعىم بار. «ايتاس – ايداھار قامالدىڭ ەسىگى» دەگەن اڭىز بار. ايداھار قامالدىڭ الدىندا ون ەكى جاسار قامىسباي, توعىز جاسار شويىنبەت, توعىز جاسار توقبولات اسىق ويناپ وتىرسا, ءوزدەرى قاتارلى تانىستىعى جوق بالا كەلىپ قوسىلادى. ءبىراز ويناعان سوڭ, «ءاي, قامىسباي, باسىڭدى كوتەر», دەگەن داۋىسقا قاراسا, الگى بالا قارت كىسىگە اينالىپ, «قامىسباي, ساعان ەمشىلىك, باقسىلىق, شويىنبەت ساعان بيلىك, توقبولات ساعان بايلىق», دەپ كوزدەن عايىپ بولىپتى. مەن سول توقبولاتتىڭ ۇرپاعىمىن. قازىرگى ابايتانۋشى جابال شويىنبەتوۆ – شويىنبەت ءبيدىڭ ۇرپاعى. قامىسباي – قىرعىز-قازاققا بەلگىلى ەمشى, كورسەتەرى كۇشتى باقسى بولىپتى. شويىنبەت قازاق ەلىنە بەلگىلى ءادىل بي بولعان ەكەن. بىردە شويىنبەت قازاقتىڭ بەلگىلى جاتىپ قالعان قارت بيىنە بارىپ, سالەم بەرەدى. قارت ەسىكتەن كىرىپ سالەم بەرگەن, جاس جىگىتكە: «قاي بالاسىڭ, ءاي», دەپ سۇراسا «شويىنبەتپىن» دەپتى. سوندا قارت كىسى: «بارەكەلدى, داڭقىڭا» دەپ قاسىنان توردەن ورىن بەرگەن ەكەن. توقبولات بايلىعى تاسىعان, ەلدەگى داڭقتى كىسىنىڭ ءبىرى بولىپتى. ەلدە «توقبولاتتىڭ التى ۇلى التى رۋلى ەل ەمەس پە؟» دەگەن سىيلى ءسوز تاراعان ەكەن.
1963 جىلى باباتا فەرماسىندا بۋحگالتەر بولىپ ءجۇردىم. كەڭشار ديرەكتورى سپاعۇل مالدىبەكوۆ شاقىرىپ الىپ: «سىزدەر ەت كومبيناتىنا وتكىزگەن ون جەتى باس تۇيەنىڭ ون بەسىنە كۆيتانتسيا الدىڭىزدار, قالعان ەكى باس تۇيەگە «ءولدى» دەگەن قۇجات جاسالادى. ونى ءوزىم بەكىتىپ بەرەمىن. ەكى ناردى باز مەڭگەرۋشىسى ماگامات لاۆازانوۆ كومبيناتقا وتكىزىپ, اقشا الىپ, شىمكەنتتەن ىسقاق باب اۋليەنى قورشايتىن تەمىرلەر اكەلەدى. ءسىز وسى قورشاۋدى ورناتۋدا باسى-قاسىندا بولىڭىز, قۇداي الدىندا جاۋاپ بەرەسىز» دەپ ءازىل ايتتى. سول سپەكەڭ 1967 جىلعا دەيىن جارتىتوبە كەڭشارىندا ديرەكتور بولىپ ىستەپ, وسى جىلى شىمكەنت وبلىسىنىڭ وڭتۇستىك اۋدانىنىڭ بىرىنە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ, زەينەتكە شىققانىنشا ابىرويمەن اتقاردى. ماگامات لاۆازانوۆتى جۇرت «ساقال» دەپ اتاۋشى ەدى. ويتكەنى ساقالدى كىسى ەدى. ول – شەشەن ۇلتىنىڭ ازاماتى, سوعىس ۋاقىتىندا 20 شاقتى ءۇي اۋىپ كەلىپ, تاسكومىرساي ەلدى مەكەنىنە ورنالاسىپ قالعاندار. بۇل كەزدە تاسكومىرساي ەلدى مەكەنىندە مال بورداقىلاۋ مەكەمەسى بار بولاتىن. ماحاڭ وسى مەكەمەگە ءومىر بويى باز مەڭگەرۋشىسى بولدى. ارابشا ساۋاتتى ادام ەدى. سونىمەن قاتار وتە كۇزىرلى تۇراتىن. اقشا سۇراپ كەلگەن كىسىگە سۇراعان اقشاسىن بەرىپ, ءوزى اكەلىپ قايتارعانىنشا سۇرامايتىن. بالا سياقتى كوڭىلدى جۇرگەندى ۇناتاتىن ەدى. مەن: «ماحا, ءسىز اقشانى قايدان الاسىز؟» دەپ سۇراعانىمدا, شەشەنستاندا اكەم التىن ۇستايتىن كۇزىرلى ادام بولدى. مەن مۇندا كوشىپ كەلگەن سوڭ, التىندارىمدى اقشاعا اينالدىردىم», دەدى. وسى كىسىمەن كوپ جىل قىزمەتتەس بولدىم. ماحاڭ ورازا, نامازىن قازا ەتپەيتىن ءدىندار ادام ەدى. ۇل-قىزدارى دا تاربيەسىنە قاراي, مادەنيەتتى, يماندى بولىپ ءوستى. ماحاڭ مەن سپەكەڭ ەكەۋى بىرگە سىيلاس تۇراتىن. ەكەۋى دە كوزگە تۇسپەي اۋليەگە بارىپ, تۇنەپ جۇرەدى ەكەن. ماحاڭ سپەكەڭدى مادەنيەتتىلىگى مەن يماندىلىعىنا قاراپ, ءپىر تۇتۋشى ەدى.
بىردە جاۋگەرشىلىك قوسىن جاتقان ابىلاي حاننىڭ اسكەرىنە جاۋ توسىننان شابۋىل جاسايدى. ابىلاي بەستەرەك ەلىنىڭ باتىرى سەڭكىبايعا: «تاققا ەگە بول», دەپ تاعىن تاپسىرادى. ول كەزدە حاندار تاعىن وزىمەن بىرگە الىپ جۇرەدى ەكەن. جاۋىن جەڭگەن ابىلاي امان-ەسەن تاعىن تاپسىرعان باتىرعا: «ءتۇۋ, سەڭكىباي, كوزسىز باتىر ەكەنسىڭ عوي», دەگەندە سەڭكىباي حانعا باسىن ءيىپ تۇرىپ, «تاقسىر, ءسىز ماعان تاعىڭىزدى تاپسىرعان كەزدە اۋليەنىڭ اق قۇسى ءبىزدى قالىڭ ورمانعا باستاپ باردى», دەيدى. سوندا ابىلاي: «ءتۇۋ, سەڭكىباي, سەنىڭ ءوزىڭنەن دە جول باسشىڭ كۇشتى ەكەن عوي», دەگەن ەكەن. بۇل دەرەك الكەن يشاننىڭ باتيما اجەدەگى قولجازبا كىتابىنان الىندى.
