تىرەك اۋىلىنىڭ تىرلىگى قۋانتادى
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:29
وتكەن جىلى وبلىستىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرى تىرەك اۋىلى دەپ جاريالانعان-دى. ونداعى ماقسات الگىندەي ۇزدىك تىرەك اۋىلدارىنىڭ تىرلىكتەرىن باسقاعا ۇلگى-ونەگە رەتىندە تاراتىپ, ناسيحاتتاۋ بولاتىن.
ۇلىلار ەلىندە ءۇش ەلدى مەكەن وسىنداي تىرەك اۋىلىنىڭ ساپىنا ەنگىزىلگەن ەكەن. ايتتى-ايتپادى, سولاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن ەجەلدەن حالقى ەڭبەكقور, شارۋاشىلىعى شالقىعان اۋىل. ونىڭ سىرتىندا بۇلاردىڭ وتكەن تاريحى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ماسەلەن, سولاردىڭ ءبىرى سارجال اۋىلىنان بىرقاتار الاش قايراتكەرلەرى شىققان بولسا, ەكىنشى ءبىر اۋىل – قاسقابۇلاق ەسىمى الەمگە ايگىلى كەمەڭگەر قالامگەر اۋەزوۆتىڭ تۋعان جەرى بولىپ تابىلادى.
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:29
وتكەن جىلى وبلىستىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرى تىرەك اۋىلى دەپ جاريالانعان-دى. ونداعى ماقسات الگىندەي ۇزدىك تىرەك اۋىلدارىنىڭ تىرلىكتەرىن باسقاعا ۇلگى-ونەگە رەتىندە تاراتىپ, ناسيحاتتاۋ بولاتىن.
ۇلىلار ەلىندە ءۇش ەلدى مەكەن وسىنداي تىرەك اۋىلىنىڭ ساپىنا ەنگىزىلگەن ەكەن. ايتتى-ايتپادى, سولاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن ەجەلدەن حالقى ەڭبەكقور, شارۋاشىلىعى شالقىعان اۋىل. ونىڭ سىرتىندا بۇلاردىڭ وتكەن تاريحى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ماسەلەن, سولاردىڭ ءبىرى سارجال اۋىلىنان بىرقاتار الاش قايراتكەرلەرى شىققان بولسا, ەكىنشى ءبىر اۋىل – قاسقابۇلاق ەسىمى الەمگە ايگىلى كەمەڭگەر قالامگەر اۋەزوۆتىڭ تۋعان جەرى بولىپ تابىلادى.
ەندى بۇگىن ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان كوكباي اۋىلىنا كەلسەك, ونىڭ دا ءجونى بولەك. كەشەگى كەڭەس زامانىندا مۇندا «بىرلىك» دەپ اتالاتىن شارۋاشىلىق بولدى. سول «بىرلىگىڭىز» سول شاقتا رەسپۋبليكانى ايتپاعاندا, وداقتىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, دۇركىرەپ تۇردى. سوندىقتان دا بولار, وسى شارۋاشىلىقتى باسقارعان وماربەك ابەۋوۆ پارتيانىڭ وداقتىق سەزىنىڭ دەلەگاتى اتانسا, كەيىندە باسقا شارۋاشىلىقتى باسقارۋعا اۋىسقان ەكىنشى ءبىر باسشى كابىر قايىرحانوۆ رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. اتالعان شارۋاشىلىقتىڭ تاعى ءبىر ۇزدىك باسشىسى سايلاۋ كوشكين كەيىندە اۋىل اكىمى دە بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. پارتيا, شارۋاشىلىق تاراعان سوڭ ىرگەلى اۋىلعا حاكىم ابايدىڭ جانىنان تابىلعان سەنىمدى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى كوكباي اقىننىڭ ەسىمى بەرىلدى. ىلە اقىننىڭ وسىنداعى مەشىت, مەدرەسەسى مەن كەسەنەسى قايتا جوندەلىپ قاتارعا قوسىلدى, مۇراجايى اشىلدى. سونىڭ بارىنە سايلاۋ اعامىز ءبىر كىسىدەي ەڭبەك ءسىڭىردى.
اقىننىڭ 150 جىلدىعىنا وراي بىلتىرعى جىلى جوعارىدا اتالعان نىساندارعا تاعى دا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن بولاتىن. قازىردە مۇنداعى مەكتەپ كوكباي اقىن اتىندا. اۋىلدىڭ ءبىر كوشەسىنە دە اقىن ەسىمى بەرىلگەن. بيىل اۋىلعا كىرەبەرىسكە قاقپا ورناتىلعان. وسى شارۋانىڭ ءبارى ەڭ الدىمەن تاۋەلسىزدىك جەمىسى ەكەندىگىن كىم جوققا شىعارادى. بولماسا كەشەگى كەڭەس كەزىندە ءوز زامانىنا ساي وقىعان, توقىعانى بار كوكباي ەسىمى مولدا رەتىندە اتالماي, ەسكەرۋسىز قالعانى دا راس.
مال-جانىنىڭ سانى جونىنەن بۇگىندە اۋدانداعى ىرگەلى اۋىلدى سوڭعى التى جىلدان بەرى وسى وڭىردەگى تاجىريبەلى اكىمدەردىڭ ءبىرى شارىپقازى جىلقىايدار باسقارىپ كەلەدى. ءبىز كوكباي اۋىلىنا كەلگەندە قالاعا كەتكەن اكىم ورنىندا بولمادى. اۋىلدىق وكرۋگتىڭ باس مامانى, ماماندىعى جونىنەن قۇرىلىسشى گۇلعايشا اقشولاقوۆا دەگەن قارىنداسىمىز اكىمدى جوقتاتپاي, بارلىق ساۋالدارىمىزعا تياناقتى جاۋاپ بەرىپ جاتتى.
شىندىعىندا «بىزدە مىناداي, مىناداي بار» دەمەكشى, اقىن اۋىلىندا وڭدى وزگەرىستەر بارشىلىق كورىنەدى. ايتالىق, بيىل كوكتەم شىعا اۋىل كوشەلەرىن جارىقتاندىرىپ, جوندەۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپتى. ناقتىلاپ ايتساق, شاكارىم كوشەسىنە قيىرشىق تاس توسەلىپ, ءتورت جەردەن سۋ اعاتىن قۇبىر ورناتىلعان. زامانعا ساي فۋتبول الاڭى دا بيىل قاتارعا قوسىلعان. سول الاڭعا ەگىلگەن ەكپە ءشوپ كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا جايقالىپ تۇرعانىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. مۇندا فۋتبول ءوز الدىنا, وقۋشىلاردىڭ دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارى دا وتەدى ەكەن. بيىل ساياباق تا وسى فۋتبول الاڭىنىڭ جانىنان سالىنىپتى. ساياباققا مىڭنان استام اعاش وتىرعىزىلىپتى. جاستار ديسكوتەكاسى دا, باسقا دا مادەني شارالار وسى ساياباقتا, وسىنداعى جازعى ساحنادا ءوتىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. ساياباقتاعى « ۇلىلار تۇعىرى» جانە «ەل اعالارى» اتتى ستەللالاردى قىزىعا تاماشالادىق. ونىڭ العاشقىسىندا كوكباي اقىن باستاتقان وسى وڭىردەن شىققان تايىر جومارتباەۆ, ەسەنتاي بەردين سىندى ەسىمى ەلگە كەڭىنەن تانىمال قالامگەرلەرمەن بىرگە, ۇلاعاتتى ۇستاز, ەڭبەك ەرى جاقيا ءشايجۇنىسوۆ, قوعام قايراتكەرى ە.حاسەنوۆ سىندى تاعى باسقا ارداگەرلەردىڭ بەينەسى ءمارمار تاسقا قاشاپ بەدەرلەنگەن. ال جوعارىدا ەسىمى اتالعان, اتالماعان ەل اعالارىنىڭ بەينەلەرى ەكىنشى ستەللادان ورىن الىپتى. بۇل يگى شارانىڭ ەڭ الدىمەن كەيىنگى ۇرپاققا بەرەر ونەگەسى مول ما دەيمىز.
كەلەسى كەزەكتە اياڭداپ مادەنيەت ۇيىنە سوققانبىز. وسى ارادا ساپارلاس سەرىكتەرىمىز اۋداندىق ىشكى ساياسات جانە مادەنيەت ءبولىمدەرىنىڭ مەڭگەرۋشىلەرى جاقسىلىق ەكىباەۆ پەن اسەت مىرزاقاسىم بىرىنەن ءبىرى قالىسپاي اڭگىمەگە ارالاسقان. بۇل ەكەۋى دە قاراسوزگە كەلگەندە, سەن تۇرا تۇر, مەن ايتايىن دەيتىن شەشەن ازاماتتار. سونان سوڭ بۇلار بىلەدى, ءبىلگەن سوڭ ايتادى دا. ماسەلەن, بۇل مادەنيەت ءۇيى وسىدان ەكى جىل بۇرىن «جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپتى. اۋدانداعى ءتورت حالىق تەاترىنىڭ بىرەۋى وسىندا. ول جوعارىدا ەسىمى اتالعان, العاشقى قازاق رومانىنىڭ اۆتورى تايىر جومارتباەۆ اتىندا كورىنەدى. سول ونەر ۇجىمى اۋدانداعى باسقا حالىق تەاترى اراسىنان توپ جارىپ, وبلىس ورتالىعى وسكەمەندە وتكەلى جاتقان تەاتر فەستيۆالىنە بەرىلەتىن جولدامانى جەڭىپ الىپتى.
اۋداننىڭ باسقا اۋىلدارىنان تابىلا بەرمەيتىن وركەستر دە, ەسترادالىق انسامبل دە وسى اۋىلدا. اۋىل ارداگەرلەرىنىڭ انسامبلى مۇنىڭ سىرتىندا. جۋىردا ولار دا وبلىستىق بايقاۋعا قاتىسىپ كەلىپتى. اۋىلدىڭ مادەنيەت ۇيىندە التى ونەرپاز شتاتتا كورىنەدى. عيمارات تەنمەن جىلىتىلادى, ياعني ءىشى دە سىرتى سياقتى تازا. وسىنىڭ ءبارى قوسىلا كەلگەندە كوكباي اۋىلى ونەرپازدارىنىڭ بيىل اۋدان ورتالىعىندا م.اۋەزوۆتىڭ 115 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلگەن «وركەندەي بەر, اۋىلىم» اتتى اۋىل كۇندەرى بايقاۋىندا باس جۇلدەنى يەمدەنۋلەرىنە جول اشىپتى.
وسى ورايدا بۇل اۋىلداعى بيىلعى تاعى ءبىر جاڭالىق وسىنداعى مەكتەپ, ينتەرنات, بالاباقشاعا تەپلوفوننىڭ ورناتىلۋى ما دەيمىز. بىلتىرعى جىلى مۇنداي قوندىرعى اۋداننىڭ توقتامىس اۋىلىنداعى مەكتەپكە ورناتىلعان ەكەن. بۇل ءوزى جىلىلىققا دا, تازالىققا دا ءتيىمدى سەكىلدى. ەگەر تۇپكى ءناتيجەدە سولاي بولىپ شىقسا, الدا اۋداننىڭ باسقا مەكتەپ, مەكەمەلەرىنە وسىنداي قوندىرعىلار ورناتىلماق. بىلتىرعى جىلى اشىلعان بۇل ينتەرناتتا قازىردە وتىز جەتكىنشەك ءبىلىم, تاربيە الىپ جاتقانىن كورىپ بىلدىك. «ينتەرناتتا وقىپ جاتقان تالاي قازاق بالاسىنان» حاكىم اباي قالايشا ءۇمىت كۇتسە, شالعايدا تۇرىپ جاتقان ەڭبەككەرلەردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ بولاشاعىنان بىزگە نەگە ءۇمىت كۇتپەسكە!
ءسوز سوڭىندا كوكباي اۋىلىنىڭ ەكونوميكالىق جاعىنا دا توقتالا كەتسەك دەيمىز. مۇندا جۇمىسسىزدىق قىسقارىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى اياسىندا مۇندا جەتى ادام ۇكىمەتتەن جەتى ميلليون تەڭگەدەن استام نەسيە الىپ, ىسكە كىرىسىپ كەتىپتى. سونىڭ بارلىعى دەرلىك مال وسىرۋمەن شۇعىلدانۋدا. قازىردە بۇل اۋىلدا جۇزدەن استام شارۋا قوجالىعى بار كورىنەدى. سونىڭ ءبىرازى اسىل تۇقىمدى قوي, سيىر, جىلقى وسىرۋمەن شۇعىلدانۋدا. بىلتىرعى جىلدىڭ توعىز ايىمەن سالىستىرعاندا, بيىلعى جىلدىڭ وسى مەرزىمىندە مال ءونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا ءبىرشاما اسىرا ورىندالعان. ناقتىلاپ ايتساق, ەت ءوندىرۋ – 109, ءسۇت – 112, ال ءجۇن ءوندىرۋ 130 پايىزعا ارتقان.
مىنە, اۋدانداعى ءبىر تىرەك اۋىلىنىڭ بۇگىنگى تىرلىگى وسىنداي. ال سوعان وراي باردى نەگە بار دەمەسكە!
داۋلەت سەيسەن ۇلى,
جۋرناليست.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اباي اۋدانى.
_____________
سۋرەتتە: تىرەك اۋىلىنىڭ تىرلىگىنەن كورىنىس.
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.
