5 جىلدا – 1,8 ملن جاس مامان
تاياۋدا ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا جاستار جىلىن وتكىزۋ بارىسى تۋرالى ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى ءوتتى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى جۇلدىز وماربەكوۆا بيىل اتقارىلاتىن ءىس-شارالار جوسپارىن تانىستىرىپ, قانداي سالالارعا باسىمدىق بەرىلەتىنىن كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە جاستاردىڭ سانى 3,8 ملن-دى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە قالالىق جاستاردىڭ سانى 2,2 ملن بولسا, اۋىلدىق جەردە 1,6 ملن جاس تۇرادى. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىنداردا 586 661 ادام وقىسا, كوللەدجدەردە 488 712 جاس ءبىلىم الادى.
رەسمي مالىمەتكە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاردىڭ سانى – 2,2 ملن. ولاردىڭ ىشىندە نەگىزگى جۇمىس كۇشى 15 پەن 28 جاس ارالىعىنداعى جاستارعا تۇسەدى ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىسپەن قامتىلعان جاستاردىڭ سانى 2,1 ملن ادام. بۇل رەتتە 1,6 ملن ادام جالدامالى قىزمەتكەر بولىپ جۇمىس ىستەسە, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعاندار سانى – 492 مىڭ.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربولات ءابۋلحاتيننىڭ ايتۋىنشا, ساۋدا جانە سەرۆيس سالاسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جاستاردىڭ ۇلەسى – 19,3 پايىز, ءبىلىم سالاسىندا – 11,5 پايىز, اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىندا – 11,2 پايىز, ونەركاسىپ سالاسىنداعى ۇلەس 11,1 پايىزدى قۇرايدى. ال ەلدەگى جالپى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى – 3,9 پايىز.
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى سالىستىرمالى تۇردە بۇل كورسەتكىشتىڭ ەۋروپادا – 7,7 پايىز, يسپانيادا – 32,6 پايىز, گرەتسيادا – 39,1 پايىز, يتاليادا – 33 پايىز ەكەنىن جەتكىزدى. دەسە دە دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا كورسەتكىش تومەن دەپ توقمەيىلسىنۋگە بولمايتىنى تۇسىنىكتى. سەبەبى, جىلدان جىلعا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ارتىپ بارادى. ەلىمىزدە 84 مىڭ جاس ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي جۇرسە, 37 مىڭ ادام رەسمي تۇردە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەندەر ساناتىندا.
− بيىلعى جىلدىڭ 1-توقسانىندا جاستار اراسىنداعى ەڭ جوعارعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى الماتى قالاسىندا تىركەلدى (6,4%). سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا, قاراعاندى وبلىسىندا – 5,7%. جۇمىسپەن قامتۋ جانە «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا ءىس-شارالار اتقارىلىپ جاتىر. بۇل باعدارلاما 253 مىڭ ادامدى قامتىدى. 19 مىڭ ادام تەگىن وقىتىلسا, قىسقا كۋرسپەن 16 مىڭ ادام قامتىلادى, – دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءوز كاسىبىن اشۋ ءۇشىن 2 مىڭ جاس شاعىن نەسيە السا, «باستاۋ بيزنەس» جوباسى اياسىندا 85 مىڭ ادام وقىتىلعان. ە.ابۋلحاتيننىڭ 2017-2018 جىلدارى جوو بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ ىشىندە 15-28 جاس ارالىعىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىسقا تۇرعاندار سانى ايتارلىقتاي كەمىگەنىن ايتتى. ال ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىندا كەرىسىنشە ءوسىم بايقالادى.
− الداعى ۋاقىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلۋى ءتيىس ءۇش توپقا ەرەكشە نازار اۋدارعىم كەلەدى. ءبىرىنشىدەن, جىل سايىن شامامەن 300 مىڭ تۇلەك ەڭبەك نارىعىنا شىعادى. الداعى 5 جىلدا ەڭبەك نارىعىنا قوسىمشا 1,8 ملن جاس مامان كەلەدى دەگەن بولجام بار. ەندىگى كەزەكتە ءبىز وسى مامانداردى تولىقتاي جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋىمىز قاجەت. ەكىنشى توپقا ورتا ءبىلىم العان, جۇمىسپەن قامتىلعان جاستار, تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن كەم جاستار, ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاستاردى جاتقىزۋعا بولادى. مۇنداي الەۋمەتتىك وسال توپقا جاتاتىن جاستاردىڭ سانى – 900 مىڭ. ءۇشىنشى توپقا جۇمىس ىستەمەيتىن, وقىمايتىن, بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە نيەتسىز NEET ساناتىنداعى جاستاردى جاتقىزۋعا بولادى. ولاردىڭ سانى – 300 مىڭ ادام. مۇنداي توپقا جاتاتىن 15-28 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ ۇلەسى 7,6 پايىزدى قۇرايدى. بيىلعى جاستار جىلى قارساڭىندا NEET ساناتىنداعى جاستارمەن كۇرەس جۇمىستارى قارقىن الماق, – دەدى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى. وسى رەتتە, مەملەكەت تاراپىنان جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا اۋقىمدى شارالار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
− بيىل ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن وتپەي قالعاندار ەرتەڭ جۇمىسسىزدار رەتىندە ءتىركەلەدى. ارينە, ۇكىمەت ولاردى دالادا قالدىرمايدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس العاشقى تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ بويىنشا بيىل 21 مىڭ ادامدى تەگىن وقىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جۇيە بويىنشا 2 جارىم جىل وقىپ, تەحنيكالىق سالانىڭ مامانى بولۋعا ءمۇمكىندىك قاراستىرىلعان,– دەدى ە.ابۋلحاتين.
وسى رەتتە ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ ءجيى جۇمىس اۋىستىرۋىنىڭ سەبەبىن دە سۇراعان ەدىك. دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, جاستاردىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرگە قوياتىن تالاپتارى جوعارى. ونى ەكىنشى تاراپ وتەي الماعاندىقتان اۋىس-ءتۇيىس ءجيى ورنايدى. ونىڭ ۇستىنە قازىرگى جاس بۋىن از ۋاقىتتا وزىنە اۋقىمدى مىندەت, ماقسات قويۋعا بەيىم. بۇل ءبىر جاعىنان دۇرىس ءارى زامانعا بەيىمدەلۋدىڭ كورىنىسى ەكەنىن ايتادى.
ۆولونتەر ستۋدەنتتىڭ ستيپەندياسى كوبەيمەك
ۇكىمەت جىل باسىندا جاستار جىلىن ءوتكىزۋ جونىندەگى جول كارتاسىن قابىلدادى. جول كارتاسى 89 تارماقتان, 4 بلوكتان جانە 5 باعىتتان تۇرادى. جالپى, جاستار جىلىن وتكىزۋگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 24,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان بولاتىن. بۇل قاراجاتقا قانداي شارۋالار اتقارىلماق؟ كارتاعا كىرگەن ىلكىمدى جوبالاردىڭ قانداي ماقساتتا ىسكە اساتىنىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى جۇلدىز وماربەكوۆادان سۇراپ بىلدىك.
− بۇعان دەيىن جاستار جىلى دەپ جەلەۋلەگەن فورۋمدار كوبەيىپ كەتتى, ناقتى جاستارعا قاتىستى قانداي تۇيىتكىلدەر وڭ شەشىم تابادى؟» دەگەن ساۋالدار ايتىلىپ جاتىر. جول كارتاسىندا كورسەتىلگەن 89 تارماقتىڭ 5-ەۋى فورۋمدارعا قاتىستى. ونىڭ ءبىرى جاستار جىلىنىڭ اشىلۋى, ودان كەيىن مامىر ايىندا قوستاناي قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن مىڭنان استام جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ۆولونتەرلەر فورۋم ءوتتى. فورۋمنىڭ ناتيجەسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلدى «ۆولونتەرلەر جىلى» دەپ اتاۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار كۇنى كەشە كوكشەنىڭ كورىكتى ولكەسى زەرەندى اۋدانىندا «ZEREN» جازعى ءبىلىم بەرۋ لاگەرىنىڭ اشىلعانىن بىلەسىز. «ZEREN» جازعى ءبىلىم بەرۋ لاگەرىنىڭ نەگىزگى ماقساتى كرەاتيۆتى جاستاردىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرۋ,– دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل جاستاردىڭ ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.
− پرەزيدەنتتىڭ «5 الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قوسىمشا 20 مىڭ گرانتتىڭ ءبولىنۋى جانە ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتۋ ماسەلەسى جاستار ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش بولدى. سونداي-اق جاستار جىلىندا جاستاردىڭ ءبىلىم الىپ, بىلىكتى مامان اتانۋىنا, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا جاعداي جاساۋ ءۇشىن «جاس مامان» جوباسى ىسكە اسىرىلا باستالدى. جوبا اياسىندا 20 جوعارى وقۋ ورنى مەن 180 كوللەدج زامانعا ساي جابدىقتالىپ, 210 مىڭ بىلىكتى مامان دايارلاۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى جانە كوللەدج ستۋدەنتتەرىن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ كوزدەلۋدە. سونىمەن قاتار ۆولونتەرلىك قىزمەتپەن اينالىساتىن ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسىن 30%-عا كوتەرۋ قاراستىرىلدى, − دەدى ج.وماربەكوۆا.
تاعى ءبىر جاڭالىق, ەرىكتى قوعامدىق جۇمىسقا ارالاسقىسى كەلگەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان سايت 1 قىركۇيەكتەن باستاپ ءىسكە قوسىلادى. وندا قىزمەت سالاسىن (جەتىم بالالارعا, ءمۇگەدەك بالالارعا كومەكتەسۋ, قانداي دا ءبىر قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىنا اتسالىسۋ) تاڭداعاننان كەيىن ۆاۋچەر الادى. سول ارقىلى وقۋ اقىسىن تولەۋگە مۇمكىندىكتەرى بار. جەكە مەنشىك, مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم الىپ جاتقان ءاربىر ستۋدەنت بۇل جوباعا قاتىسۋعا قۇقىلى. ەرىكتىلەر تاڭداۋىنا ۆاۋچەردىڭ ەكى كرەديتتى جانە بەس كرەديتتى ەكى ءتۇرى ۇسىنىلادى. ەرىكتى ەكى كرەديتتى ۆاۋچەرگە 20 مىڭ تەڭگە الىپ, ءتيستى باعدارلامانى ورىندايدى. 5 كرەديتتى باعدارلاما بويىنشا ەكى كرەديتكە قاراعاندا كوبىرەك جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى ەكەن. جالپى بۇل باعدارلاماعا 50 مىڭ ستۋدەنت قامتىلادى دەپ جوسپارلانعان.
باسپاناعا قۇجات قابىلداۋ قىركۇيەكتە باستالادى
بيىلعى جىلدى جاستار جىلى دەپ جاريالاعان كەزدە ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن جاستاردىڭ باسپانا شىرعالاڭى ۇكىمەتتىڭ قۇلاعىنا جەتەدى دەگەن وي قىلاڭ بەردى. كوپ ۇزاماي, جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ارنالعان جول كارتاسىندا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن پاتەر سالۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلىپ, ماقۇلداندى. جاستار جىلى اياسىندا 2021 جىلعا دەيىن نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارعا ءۇش مىڭ پاتەر بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
− شىن مانىسىندە جاستاردىڭ باسپانامەن قامتىلۋى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى. بۇعان دەيىن, جاستار مەن جاس وتباسىلاردىڭ باسپانالى بولۋ ماسەلەسى دە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تاپتى. ياعني «تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناق بانكىنىڭ» 2012 جىلى قولعا العان «قولجەتىمدى باسپانا – 2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەكى بىردەي باعىتتا جۇزەگە اسىرىلسا, سونىڭ ءبىرى – «جاس وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي» جوباسى. مەملەكەت تاراپىنان باسپانامەن قامتۋ ءۇشىن 2018 جىلدان «7-20-25» باعدارلاماسى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. جاستار جىلى اياسىندا قابىلدانعان جول كارتاسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ. وسىعان بايلانىستى, «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, بەكىتىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاجەتتى قارجى ءبولىندى. مينيسترلىك بۇگىنگى كۇنى جۇمىسشى جاستارعا جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر بەرۋ ءۇشىن قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار مەن تەتىكتەردىڭ قاعيداسىن ازىرلەۋدە, ونى 1 تامىزعا دەيىن بەكىتۋ كوزدەلۋدە, – دەدى ج.وماربەكوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاستاردىڭ ۇلەسى باسىم نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا 1000 پاتەر بەرۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلۋدە.
− ول پاتەرلەردى ساتىپ الا المايدى. ءبىز جاستارعا بۋىندارىن بەكىتىپ العانشا مۇمكىندىك بەرەمىز. باسپانا الۋعا اقشا جيناۋ وڭاي ەمەس. ءارتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلاما بولسا دا, اقشا جيناۋىڭ كەرەك. سوندىقتان بۇل باعدارلاما باسپاناعا مۇقتاج جاستارعا ارنالىپ وتىر. قىركۇيەك ايىندا جاستارعا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىنشا قۇجاتتاردى قابىلداۋ باستالادى. باعدارلاما ەرەجەسى سايتىمىزدا 1 تامىزدا جاريالانادى. ەڭ الدىمەن وعان 29 جاسقا دەيىنگى جاستار قاتىسادى. ەگەر وتباسىلى بولسا, اسىراۋىندا مۇگەدەك اتا-انالارى نەمەسە مۇگەدەك بالالارى بولسا, قوسىمشا جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى. جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ءۇش جىلدان بەس جىلعا دەيىن بەرىلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكپەن جانە باسقا دا مينيسترلىكتەرمەن تاعى دا قاراستىرامىز, – ج.وماربەكوۆا.
سونداي-اق ۆيتسە-مينيستر جالعا ءۇي العىسى كەلەتىن ادامنىڭ تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ بىرىندە جيناعى بولۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. جاستارعا سالىنعان باسپانانى جالعا الۋ باعاسى اي سايىن 10-12 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. باستى شارتتىڭ ءبىرى تقجب-دان شوت اشۋ نەمەسە قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسۋ مىندەتتى. بۇل ارقىلى جالعا العان جاستاردىڭ ءوز ۇيلەرىن ساتىپ الۋعا قانشالىقتى قام جاساپ جاتقانىن كورسەتەدى. ءسويتىپ, 3-4 جىلدىڭ ىشىندە يپوتەكالىق باعدارلامالارعا تولەنەتىن العاشقى جارنانى جيناپ الۋعا بولادى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ايماق جاستارىنا كوڭىل اۋدارىلادى
ەلىمىزدە جاستاردىڭ جاعدايىن جاساۋ, ءبىلىم الۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە تاعى باسقا باعدارلامالار تۋرالى جانە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك ساياسات جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قۇندىلىقتارى تۋرالى حاباردار بولۋى ءۇشىن وڭىرلەردە 209-عا جۋىق جاستاردىڭ رەسۋرستىق ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. رەسۋرستىق ورتالىقتار جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە كاسىبي باعدار بەرۋ, پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق, يننوۆاتسيالىق جانە كاسىپكەرلىك, ۆولونتەرلىك قىزمەتتى دامىتۋ بويىنشا كەڭەس بەرەدى. جاس وتباسىلارمەن جۇمىستى جۇرگىزۋ, جاستار ۇيىمدارىن جانە جاستاردىڭ ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن جوبالار مەن باعدارلامالاردى ءازىرلەۋگە قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەدى.
− جىل باسىنان باستاپ وسى رەسۋرستىق ورتالىقتاردا 300 مىڭنان استام جاستار ءتۇرلى باعىتتا كەڭەس الدى. بۇگىنگى كۇنى وسى رەسۋرستىق ورتالىقتاردى جاستارعا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى رەتىندە قايتا قۇرۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان جۇمىستار ورتالىقتاردىڭ جاستارمەن ءبىر تەرەزە پرينتسيپىمەن ءتۇرلى باعىتتاعى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ج.وماربەكوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ورتالىقپەن جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, تالداۋلار جۇرگىزىلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءوڭىرلەردە جاستاردىڭ ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە قاتىسۋ دەڭگەيى تومەن ەكەنى بايقالعان. سونىمەن قاتار مادەني-دەمالىس ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى دا كەنجە تارتىپ تۇر.
− وسىعان بايلانىستى, ءوڭىرلەرمەن بايلانىس ورناتىلىپ, جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. كوۆوركينگ ورتالىقتار, سپورت عيماراتتارى, اۋلا كلۋبتارى قۇرىلۋدا. بارلىق وبەكتىلەر مەملەكەت-جەكە مەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە تۇرعىزىلادى. بۇل شارا جاستار ساياساتى سالاسىندا قابىلداناتىن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدى جۇرگىزۋگە, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جەرگىلىكتى دەڭگەيگە دەيىن ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ج.وماربەكوۆا.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل قوستانايدا وتكەن «قازاقستان – رەسەي جاستارىنىڭ ىنتىماقتاستىق فورۋمىندا: «قازاقستان – جاس ءارى جاستاردىڭ مەملەكەتى! جاستارىمىز – دامۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتى – جاستاردىڭ ءوزىن ءوزى جاقسى تانىتۋىنا جاعداي جاساۋ جانە ولاردىڭ وڭ باستامالارىنا قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەگەن بولاتىن. بيىل جاستاردى تولعاندىرعان ماسەلەلەر وڭ شەشىم تاۋىپ, ىلكىمدى جوبالار ناتيجە بەرەدى دەگەن ءۇمىت بار.
