«الا تاياقتىلار» الاڭداتادى
سارسەنبى, 24 ءساۋىر 2013 2:49
سەبەپسىز سالدار بولمايدى دەمەكشى, بۇل ماقالانى جازۋىمىزعا ينتەرنەت جەلىسىندە الماتى وبلىستىق ءىىد جاريالاعان مىنا ءبىر وقيعا سەبەپ بولدى. اعىمداعى جىلدىڭ 30 ناۋرىز كۇنى شونجى – اقسۋ كۇرەجولىندا «Toyoto Camry» جانە «Mazda» اۆتوكولىكتەرى سوعىلىپ, قوس كولىكتىڭ دە ءجۇرگىزۋشىلەرى وقيعا ورنىندا كوز جۇمدى. شونجى اۋىلىنا جەتكىزىلگەن التى جولاۋشىنىڭ بىرەۋى اۋىر جاعدايدا جاتىر. بولجامعا سۇيەنسەك, وتە قاتتى جىلدامدىقتا كەلە جاتقان «Toyoto Camry» اۆتوكولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى كولىك رولىنە يە بولا الماي قالعان.
سارسەنبى, 24 ءساۋىر 2013 2:49
سەبەپسىز سالدار بولمايدى دەمەكشى, بۇل ماقالانى جازۋىمىزعا ينتەرنەت جەلىسىندە الماتى وبلىستىق ءىىد جاريالاعان مىنا ءبىر وقيعا سەبەپ بولدى. اعىمداعى جىلدىڭ 30 ناۋرىز كۇنى شونجى – اقسۋ كۇرەجولىندا «Toyoto Camry» جانە «Mazda» اۆتوكولىكتەرى سوعىلىپ, قوس كولىكتىڭ دە ءجۇرگىزۋشىلەرى وقيعا ورنىندا كوز جۇمدى. شونجى اۋىلىنا جەتكىزىلگەن التى جولاۋشىنىڭ بىرەۋى اۋىر جاعدايدا جاتىر. بولجامعا سۇيەنسەك, وتە قاتتى جىلدامدىقتا كەلە جاتقان «Toyoto Camry» اۆتوكولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى كولىك رولىنە يە بولا الماي قالعان. بۇل جەردە قوزعايىن دەپ وتىرعان ويىمىز بىرىنەن ەكىنشىسى اسىپ تۇسەتىن جول اپاتتارىن تىزبەلەۋ ەمەس. كەرىسىنشە, جول اپاتىن بولدىرماۋ, ءمۇمكىندىگىنشە الدىن الۋ ماسەلەسى. راس, بۇل سۇراقتى جول پوليتسياسى قىزمەتكەرىنە باعىتتاساڭىز «كولىكتەردىڭ كەز كەلگەن جەردە كەزدەيسوق سوعىلاتىنىن ءبىز قايدان بىلەمىز, كورىپكەل ەمەسپىز عوي, بۇل ءبىزدىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتىمىزگە كىرمەيدى», دەپ بەيكۇنا كەيىپكە ەنە قالادى. ادام ومىرىنە بەي-جاي قاراماۋ, ادامگەرشىلىك ولارعا جات ەكەنىن دالەلدەپ وتىرۋدىڭ ءوزى ارتىق. سوندا ادال ەڭبەگىنە سۇيەنگەن ادامداردىڭ جىلدار بويى ءتىرنەكتەپ جيناعان قاراجاتىنا ساتىپ العان اۆتوكولىگى ءبىر ساتتە سوعىلىپ, مىلجالانىپ, جارامسىز بولىپ قالعانىن ايتپاعاندا, ادامدار ءومىرى, جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول ءجۇرۋ ەرەجەسىن باقىلاۋعا جاۋاپتى «الا تاياقتىلاردى» سەلت ەتكىزبەيتىنىنە ەتىمىز ۇيرەنىپ كەتتى مە؟
كولىكتەر سوقتىعىسىن ىسىرىپ قويعاندا, جەتىسۋلىق جۇرگىزۋشىلەر جاياۋ جۇرگىنشىلەردى قاعىپ كەتەتىنى دە جاسىرىن ەمەس. ناقتى ءبىر مىسال كەلتىرسەك, اعىمداعى جىلدىڭ 27 ناۋرىز كۇنى جامبىل اۋدانىندا «ۆاز-2109» كولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى ت. ۇزىناعاش – بەسمويناق كۇرەجولىنىڭ 66 شاقىرىمىندا جاياۋ جۇرگىنشى ت.دەگەن ازاماتتى قاعىپ, سول جاق جامباسىن سىندىرعان.
جالپى العاندا, سوڭعى جىلدارى الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى جولداردا مۇنداي قايعىلى دەرەكتەر نەگە كوپ؟ ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا جول-كولىك سوقتىعىسى بويىنشا رەسپۋبليكامىزدا الماتى وبلىسى ءۇشىنشى ورىندا بولسا, سونىڭ سالدارىنان مەرت بولعان ادامدار سانى دا جىلدان-جىلعا ءوسىپ, ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلگەنى ءوز الدىنا. رەسپۋبليكامىزداعىداي جەتىسۋلىق «الا تاياقتىلار» دا اۋىلدار ىرگەسىن باسىپ وتەتىن كۇرەجولداردىڭ قالتارىستارىندا تىعىلا تۇرىپ, جۇرگىزۋشىلەر قۇجاتىن تەكسەرىپ, قانداي دا ءبىر كىنارات تاۋىپ, بارماق باستى, كوز قىستىدان تانار ەمەس. ءسويتىپ تۇرعاندا, ءدال قاسىنان قۇيعىتىپ وتكەن كولىك سۇلباسىن بايقاي قويىپ, كورمەگەن كەيىپ تانىتا سىرت اينالۋ دا ادەتكە ەنگەن. وسى كەزدە ءدال وسى تۇستا ايتا كەتسەك جول پوليتسەيى قۇجاتىن تەكسەرۋ ءۇشىن توقتاتقان كولىكتەردىڭ ءبىرىنىڭ ءجۇرگىزۋشىسىن, ءيا بولماسا سول كولىكتەن تۇسكەن جانداردىڭ ءبىرىن جول پوليتسياسى قىزمەتكەرىنە پىسقىرىپ تا قاراماي ىزعىتىپ وتە شىعاتىن كولىكتەردىڭ ءبىرى قاعىپ كەتسە نە بولادى؟ بەيكۇنا جاننىڭ ءومىرىن قيعان الگى «قىزمەت بابىمەن اسىعىپ بارا جاتقان مىقتى» جاۋاپ بەرە مە, الدە ءتول مىندەتىن زاڭناما شەڭبەرىندە ورىنداي الماي تۇرعان «الا تاياقتى» كىنالى بولا ما؟
ماقالانىڭ جەلىسىنە وراي لوگيكالىق تۇرعىدا وربىگەن مۇنداي ويدىڭ تۇبىنە ناقتى ءومىردى باسىنان وتكىزىپ, اشىنىپ, ايتار جەرىن كۇتىپ جۇرگەن حالىق ءالى-اق مىسالدى مولىنان اعىتارى حاق. ال, ءبىز الماتى وبلىسى بويىنشا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس (قارجى پوليتسياسى) دەپارتامەنتىنەن الىنعان ناقتى فاكتىلەردى ۇسىنامىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 470-بابىن بۇزعان جۇرگىزۋشىدەن زاڭناما تالابىمەن ءىس قاعازىن تولتىرماۋ ءۇشىن 20 مىڭ تەڭگە كولەمىندە پارا العان وبلىستىق ءىىد جول پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ر.اسانوۆ پەن ب.قانايبەكوۆتەر قۇرىقتالىپ, قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. سونداي-اق, قارجى پوليتسياسى مەن ىشكى ءىستەر دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى بىرلەسە كولىك قۇجاتتارىن قايتا جاساۋ ءۇشىن 15 مىڭ تەڭگە پارا الۋ بارىسىندا پانفيلوۆ اۋداندىق جول پوليتسياسى ەمتيحان الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى م.جالدىباەۆتى ۇستاپ, قىلمىستىق ءىس قوزعادى. ناتيجەسىندە «بۇرىنعى» الا تاياقتى ءبىر جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. الماتى وبلىستىق پروكۋراتۋراسى جول پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ سوڭعى ەكى جىلدا اتقارعان جۇمىسىنا تالداۋ جاساعاندا «الا تاياقتىلاردى» قىلمىستىق ىسكە, ونىڭ ىشىندە سىبايلاسقان جەمقورلىق ارەكەتى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جالعاسىپ وتىرعانىن انىقتاعان. سىبايلاسقان جەمقورلىق فاكتىسىمەن 5 جول پوليتسياسى قىزمەتكەرى قۇرىقتالعان. وسى ورايدا پروكۋراتۋرا ورگانىنىڭ زاڭنامانى بۇزباۋ, كەلەڭسىز فاكتىلەرگە جول بەرمەۋ جايلى قۇزىرلى ورگانعا جازعان ۇسىنىمى دا بار.
نەگىزى كولىك جىلدامدىعىن ءدوپ باسىپ كورسەتەتىن قۇرالدارىن الىپ, اۋىلدان ۇزاپ شىعىپ, ءتول مىندەتىن ورىنداۋ جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنە جات پا؟ تۇكپىرلەردەگى اۋىلدارعا ولاردىڭ بارۋى سول كۇننىڭ جاڭالىعى بولىپ لەزدە تارايتىنى بۇرىننان قالىپتاسقان. ال كۇرەجولداردا اندا-ساندا «الا تاياقتىلار» تۇرسا جۇرگىزۋشىلەر جارىقتارىن لىپ ەتكىزە جاعىپ-ءوشىرىپ ءبىر-بىرىنە بەلگى بەرە قوياتىنى تاعى بار. سونىڭ سالدارى بولار «الا تاياقتىلار» ماسەلەلەرى كەز كەلگەن جەردە بارلىق دەڭگەيدە كوتەرىلىپ جاتادى. ال, ولار «حالىق نە دەمەيدى…» دەپ مىرس-مىرس ك ۇلىپ ءوز ويلارىن ىسكە اسىرا بەرەدى.
جۋىردا الماتى وبلىستىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس (قارجى پوليتسياسى) دەپارتامەنتى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى بولدى. سول وتىرىستا بايانداماشىلاردىڭ ءبىرى كاسىپكەرلەر بىرلەستىگى اسسوتسياتسياسىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا مەدياتورى ب.فايزۋللين وبلىستىق جول پوليتسياسى ەمتيحان الۋ جانە تىركەۋ ءبولىمىنىڭ سوڭعى ۋاقىتتاعى جۇمىسىن قاتتى سىنعا الدى. سىبايلاسقان جەمقورلىقتىڭ ءيسى اڭقىپ تۇرعان ماسەلەلەر جىپكە ءتىزىلىپ, اتالعان بولىمدە ارناۋلى جاساقتالعان, ياعني «سەنىمدى» دەلدالدار جۇمىس ىستەيتىنى باسا ايتىلدى. ويتكەنى, اششى ىشەكشە سوزىلعان «جاساندى» كەزەكتە تۇرا بەرۋگە شىدام كەرەك, قانداي دا ءبىر قۇجات ءۇشىن الا شاپقىن بولىپ سارساڭعا تۇسكىسى كەلمەيتىندەر تاعى بار. تىزبەلەي بەرسەڭىز, سەبەپ ساعىزشا سوزىلىپ شىعا بەرەدى, شىعا بەرەدى عوي.
تۇپكى ماقسات جول-كولىك اپاتىنىڭ الدىن الۋ, جازاتايىم بولا قالعاندا سونىڭ سالدارىنان ادام ءومىرىنىڭ قيىلۋىنا, ءتۇرلى دەڭگەيدە جاراقات الۋلارىنا جول بەرمەۋ جانە ازاماتتاردىڭ تابان ەت, ماڭداي تەر وتەۋىمەن قول جەتكىزگەن كولىكتەرىن يگىلىكتەرىنە ءمىنىپ, «الا تاياقتىلاردىڭ» قوعامدا ءوز ورىندارىن ءبىلۋى – باستى ماقساتى.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
