قازاقستان • 01 شىلدە، 2019

«ۇركەر»: ۇزدىكتەر ۇزەڭگى قاعىستىردى

265 رەت كورسەتىلدى

«جەگەنى – جانتاق، ارقالاعانى – التىن» جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا ابىرو­يىن اسىرىپ، مەرەيىن ۇستەم ەتەر تاماشا وقيعا بار. ول – «ۇركەر» ۇلت­تىق سىيلىعىنىڭ تابىس ەتىلەر ءساتى.

ۇزدىكتەر ۇزەڭگى قاعىستىرار ايتۋلى بايقاۋ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءباسپاسوز، راديو جانە ينتەرنەت جۋرناليستيكا سالاسى وكىلدەرى اراسىندا بيىل وسىمەن ءۇشىنشى جىل قاتارىنان ۇيىم­داستىرىلىپ كەلەدى. جىل سايىن جۇزدەن جۇيرىك شىققان جۋر­نا­ليسكە قۇرمەت كورسەتىپ، مارا­پات­تاۋدى بۇلجىماس قاعيداعا اينال­دىر­عان ۇيىمداستىرۋ القاسى وسى جى­لى دا سول ءداستۇرىن جالعاس­تىر­دى.

بيىلعى «ۇركەردىڭ» بۇرىن­عىلاردان ءبىر ەرەكشەلىگى – تاريحىنا عاسىر تولتىرىپ وتىرعان ەل گازەتى – «Egemen Qazaqstannyń» 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالىپ، جالپى 11 اتالىم بويىنشا تاڭدالعان ۇزدىكتەر قاتارىنا «Egemen Qazaqstan» گازەتى اتىنداعى ارنايى سىيلىق يەگەرى ەسىمىنىڭ قوسىلۋى بولدى. وسى ورايدا ءىس-شارادان ءبىر كۇن بۇرىن:

– بۇگىن جۋرناليستەر ءۇشىن ەرەكشە كۇن. ويتكەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋرناليستەردىڭ كاسىبي مەرەكەسىن دەربەس تويلاۋدى ۇسىندى. ەندى 28 ماۋسىم – رەسمي تۇردە بۇقارالىق اقپا­رات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ كاسى­بي مەرەكەسى. تاماشا ءساتتى پاي­دا­لانا وتىرىپ، بارلىق جۋر­نا­ليس­تەردى ايتۋلى كۇنمەن، ءاسى­رەسە 100 جىلدىق تاريحى بار «Egemen Qazaqstan» گازەتىن مەرەي­­­تويىمەن قۇتتىقتايمىن. جاڭا جو­بالار مەن جەتىستىكتەر، ەستەن كەتپەس كاسىبي ەموتسيالار تىلەي­مىن. جۇزدەن جۇيرىك شىققان ارىپتەس­تە­رى­مىزگە تابىس ەتىلەر بۇگىنگى «ءۇر­كەر» سىيلىعى دا وسى قۋانىش­تارىڭىزدى ەسەلەي تۇسەدى دەپ سەنە­مىن، – دەپ اتاپ وتكەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ «ۇركەر» سىيلىعىن تاپسىرۋعا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا دا ءباسپاسوزدىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ وتىرىپ، جۋرناليستەردى كاسىبي مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. 

ءيا، تاريحى سوناۋ 1919 جىلدان باستاۋ الا­تىن اتا باسىلىمنىڭ جۇزجىلدىق شەجى­رەسى كۇللى قازاق ءباسپاسوزى ءۇشىن تاعى­لىمدى. وسى­عان وراي ايتۋلى سالتاناتتى جيىن­عا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ۇجىمى مەن ارداگەرلەرى ارنايى قاتىستى.

 – قازاقتا «جول بىلگەن»، «ءجون بىلگەن» دەگەن جاقسى ءبىر ءسوز بار. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مي­نيسترلىگىنىڭ «ۇركەر» ۇلتتىق سىي­لىعىنىڭ ارناۋلى اتالىمىن ەل گازەتى – «Egemen Qazaqstan­nyń» عاسىرلىق تو­يىنا ارناۋى شىن مانىندە ءجون ءبىل­گەندىك، جول بىلگەندىك. زور العى­سىمىز­دى ءبىلدى­رەمىز، – دەدى ءوزىنىڭ قۇتتىق­تاۋ ءسو­زىندە ءماجىلىس دەپۋ­تاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.

ءسويتىپ، جۇرەك ءلۇپىل قاعىپ، جە­­ڭىمپازدار ەسىمى جاريا ەتىلەر ءسات تە كەلىپ جەتتى. «قازمەديا» ورتا­لىعىنىڭ كونتسەرتتىك زالىن­دا وتكەن مەرەكەلىك جيىن كوز تار­تارلىق سالتاناتىمەن ەستە قالدى. جۋرناليستەر قى­زىل كى­لەممەن ءجۇرىپ ءوتىپ، ماراپاتتاۋ ءراسىمى وتەر زالعا كەلىپ جاي­عاستى. ۇيىمداس­تى­رۋشىلاردىڭ ايتۋلى شاراعا جىلداعىمەن سالىستىرعاندا تىڭ­عىلىقتى دايىندالعانى كورى­نىپ تۇر. ونىڭ جارقىن سەبەبى – مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن بيىلدان باستاپ جۋرناليس­تەر كۇنى دەربەس تويلاناتىندىعى.

ال بايقاۋعا قازىلىق ەتكەن ما­ماندار­دىڭ ايتۋىنشا، «ۇركەر» يەگەرلەرىن انىقتاۋ وتە تارتىس­تى ءارى قيىن بولىپتى. ويتكەنى ۇلت­تىق جۋرناليستيكانىڭ دامۋى­نا ۇلەس قوسىپ، قوعامنىڭ قور­دا­لان­عان وزەكتى ماسەلەلەرىن با­تىل كو­تەرىپ جۇرگەن قالام يەلە­رىنىڭ قاي-قايسىسى دا مىقتى. ءبىرىن ەكىن­شىسىنەن بولە-جارا قاراۋ مۇمكىن ەمەس. ايتسە دە بايقاۋ بولعان سوڭ، جەڭىمپازدى انىقتاۋ قاجەت.

– ۇمىتكەرلەردەن ماتەريال­دار ءارتۇرلى دەڭگەيدە ءتۇستى. گا­زەت-جۋرنالداردان باس­تاپ، راديو­باع­دارلامالار، ينتەرنەت پور­تال جۋر­ناليستەرى دە بارىنشا بەلسەن­دىلىك تانىتتى. اسىرەسە ينتەرنەت باسى­­لىم­­داردىڭ بەلسەندىلىگى وتە جو­عا­رى بولدى. بايقاۋ ماتەريال­دا­رى­نىڭ كوپتى­گىنەن، ءتىپتى قازى­لار ال­قاسى مۇشەلەرىنىڭ ارا­سىن­دا قىزۋ پىكىرتالاس تۋىندادى. شىن جۇيرىككە قيانات جاساپ الماۋ ءۇشىن دە بارىن­شا ادىلەتتى بولۋ­عا تىرىستىق، – دەدى قا­زىلار القا­سىنىڭ مۇشەسى ءلاززات تانىسباي.

سونىمەن كوپتەن كۇتكەن ما­را­پات­تاۋ راسىمىنە دە كەلىپ جەتتىك. قا­زىلار القاسىنىڭ شەشىمى­مەن، 11 اتالىم بو­يىنشا انىق­تالعان ۇزدىكتەر ەسىمى جاريا ەتىلدى. اتاپ ايتساق، «جىل­­دىڭ ۇزدىك فوتوسۋرەتى» – ءالي وس­پان (egemen.kz)، «جىل رەپور­­تاجى» – كسەنيا بوندال («كاپي­تال»)، «جىل ساراپتامالىق ماتە­ريالى» – ەۆگەنيا بودروۆا – (Informburo.kz)، «جىل جۋر­ناليستىك زەرتتەۋى» – ياتسۋن اناس­تاسيا (نوlanews.kz)، «جىل سۇح­باتى» – جاننا ويشىباەۆا («ليتەر»)، «قازاقستان تۋرالى جىل­دىڭ تانىمدىق ماتەريالى» – ايان ءورىباي («قازاقپارات» حالىق­ارالىق اقپارات اگەنتتىگى) باستاعان جۋرناليستەرگە تابىس­تالسا، «جىل راديوستانساسى» اتالىمىنداعى جۇلدە – «راديو كلاسسيك»، «جىل اقپاراتتىق پورتالى» – «Zakon.kz»، «جىل گازەتى» – «ۆرەميا» گازەتى، «جىل جۋرنالى» – «National Geographic»، «جىل new media-سى» اتالىمىنداعى ءجۇل­دەگە Kaliyev-channel ينتەرنەت ارناسى لايىق دەپ تانىلدى. ال «Ege­men Qazaqstan» گازەتىنىڭ 100 جىل­دىعىنا ورايلاستىرىلعان ارنايى سىيلىق پروفەسسور، راديوجۋر­ناليستەردىڭ بىرنەشە بۋىن لەگىن تاربيەلەگەن ۇلاعاتتى ۇستاز نا­مازالى وماشەۆكە بە­رىلدى. لاۋ­رەات اتانعان جۋرناليس­تەرگە «سىيلىق جەڭىمپازى» اتا­عىمەن بىرگە «ۇركەر-2019» ەستەلىك ءمۇ­سىنشەسى جانە 1 ملن تەڭگە قار­جىلاي جۇلدە تابىستالدى.

ءسويتىپ بايقاۋ ءوتتى. مەرەكە تويلاندى. جەڭىمپازدار ەسىمى جاريا ەتىلدى.

كوڭىلگە قۋانىش سىيلاعانى – «جىلدىڭ ۇزدىك فوتوسۋرەتى» اتالىمىندا كوپشىلىك اراسىندا ءالي وسپان بۇركەنشىك اتىمەن جاقسى تانىس فوتوگراف الىبەك يبراەۆ ەسىمىنىڭ جارقىراي كورىنۋى بولدى. جىل باسىندا كيىكتەر مەن سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلاردى قورعاۋ رەيدى كەزىندە براكونەرلەر قولىنان اۋىر جارالانىپ، قازا بولعان قاراعاندىلىق قورىقشى ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ كيىكتىڭ لاعىن سابيدەي ماپەلەپ كوتەرىپ تۇرعان مەيىرىمگە تولى جارقىن بەينەسىن قالىڭ وقىرمان ءالى ۇمىتا قويعان جوق. كوڭىل قاتپارلارىن قوزعاپ، جۇرەك تۇكپىرىنە بويلاتقان سول تاماشا تۋىندىنىڭ اۆتورى – ءالي وسپان. ەستەرىڭىزدە بولسا، گازەتىمىزدىڭ 2019 جىلدىڭ 5 ناۋ­رىزىندا جارىق كورگەن سانىندا «فوتوگراف سىيلاعان ماڭگىلىك عۇمىر» تاقىرىبىمەن ءاليدىڭ جۇلدە العان فوتوسۋرەتى جايلى كەڭ كولەمدە ارنايى سۇحبات تا جاريالانعان بولاتىن. «ۇركەر» ۇزدىكتەرى قاتارىنان كورىنگەن جاس تالانتتىڭ بۇل جۇمىسى – شىن مانىندە تالاسسىز جەڭىس.

مىنە، وسىلايشا كوڭىلدى سان ءتۇر­لى سەزىمگە بولەگەن «ۇركەر» باي­قاۋى دا ءوز مارەسىنە جەتتى. ال­داعى بايقاۋ بۇدان دا تارتىستى ءھام ادىلەتتى وتەدى دەگەن سەنىم مول.


سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار