عالىم الەكساندر گەربەرت 1965 جىلى «20 جىل ىشىندە ماشينالار ادامنىڭ ىستەي العانىنىڭ ءبارىن يگەرمەك» دەگەن بولاتىن. الايدا 55 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, ماشينالار وعان جەتكەن ەمەس. جالپى, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تەك تەحنولوگيالىق ەمەس, ادامي قۇندىلىقتارعا, ەڭبەك نارىعىنا اسەرى قانداي؟
تاياقتىڭ ەكى ۇشى بولاتىنى بەلگىلى. ادامزات اقىلىنىڭ تەمىردەن جۇمىسقا جارامدى دۇنيە جاساپ شىعارۋىنا, وعان بىرنەشە مىندەتتى بەرىپ, ءوز جۇمىسىن جەڭىلدەتۋىنە كۇشى جەتتى. بۇگىندە الەم بولىپ, بۇل كەرەمەتكە ءسۇيسىنىپ جۇرگەندە, كەلەشەكتە ايشىلىق الىس جەرلەردەن جىلدام حابار العىزعان تەحنولوگيالارىمىز ادامنىڭ ءوزىن جۇمساپ قالۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەنە باستادى. بۇل ويمەن نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى, بەلگىلى ەكونوميست دجوزەف ستيگليتس تە كەلىسەدى. «بارلىعىنىڭ ۇمىتتەنەتىن جۇمىس اپتاسىنىڭ 45 ساعاتتان 25 ساعاتقا قىسقارتاتىن جاساندى ينتەللەكتىنى ومىرىمىزگە ەنگىزبەس بۇرىن, الدىمەن ونى تولىقتاي باقىلاۋدا ۇستاۋعا دايىن بولۋ كەرەك» دەيدى ەكونوميست عالىم.
جاساندى ينتەللەكت تاقىرىبىن قوزعاي قالساق, ەكى ماسەلە ەسكەرۋسىز قالمايدى. العاشقىسى – ادامزاتقا اسەرى, ەكىنشىسى – وعان قارىم-قاتىناسىمىز. ءتىپتى, بەلگىلى عالىم ستيۆەن حوكينگ تە كەزىندە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قاۋىپتى ەكەنىن بولجادى. «كومپيۋتەرلەر ءبىر كۇنى وزدەرىن وزدەرى شىعاراتىن جاعدايعا جەتەدى» دەپ, ادامزاتتىڭ اقىرىنا الىپ كەلۋى قاۋپىن ەسكەرتتى. مۇنداي كۇدىكتەر ورىندى. XIX عاسىردىڭ وزىندە انگليادا تەحنولوگيانىڭ ىلگەرىلەۋىنەن جۇمىسسىز قالامىز دەپ قورىققاندار ەرەۋىلگە شىعىپ, بوي كوتەرگەن. ولاردى «لۋدديتەر» دەپ اتاعان. بۇگىندە «نەو-لۋدديزم» دەگەن تۇسىنىك بار. بۇل دا ەسكىسىنەن الىستاي قويمادى, ياعني XXI عاسىرداعى قوعامنىڭ يننوۆاتسيادان قورقۋىن سيپاتتايدى.
نە دەگەنمەن, بۇگىنگى ەڭبەك نارىعىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادامداردىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا سەبەپ بولعانىنا بىرنەشە دالەل بار. ماسەلەن, قىتايداعى Foxconn كومپانياسى فابريكاداعى جۇمىسشىلاردىڭ سانىن 110000-نان 50000-عا قىسقارتپاق. كومپانيا روبوتتاندىرۋ ءۇشىن 610 ملن اقش دوللارىن جۇمساعان. ەلەكترونيكا قۇرالدارىنىڭ ديزاينىمەن اينالىساتىن Shenzhen Everwin Precision Technology كومپانياسى جۇمىس كۇشىن تۇگەلدەي روبوتتارعا اۋىستىراتىنىن مالىمدەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەۋمەتتىك ماسەلە تۋدىرۋى مۇمكىن. جۇمىسىنان ايرىلعاندار ەندى قايدا بارادى, ءومىرى نە بولماق؟
دۇنيەجۇزىلىك ۆاليۋتا قورى 2019 جىلدىڭ مامىرىندا 28 ەلدە, سونىڭ ىشىندە ەەىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردە وتكىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىن ۇسىندى. اقپاراتقا سۇيەنسەك, روبوتتار ايەل ادامداردىڭ جۇمىسىن 40 پايىزعا قىسقارتسا, ەر ادامدار قىزمەتى 38 پايىزعا كەمىگەن. بۇل زەرتتەۋدە ەڭبەك نارىعىنا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەنگىزىلۋى, ءىجو كورسەتكىشى مەن مەملەكەتتەگى ءوندىرىس سياقتى فاكتورلار ەسەپكە الىنعان. وسى جەردە جۇمىستان قىسقارعاندار نە ءىستەيدى دەگەن سۇراق پايدا بولادى. سوندا جاساندى ينتەللەكت ادامزاتتىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا سەبەپكەر مە؟ جۇمىستان ەش سۇرانبايتىن, اۋىرمايتىن, جالاقى سۇرامايتىن جاساندى ينتەللەكت كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءتيىمدى. بىراق جاساندى ينتەللەكت جاڭا مۇمكىندىك تۋدىرادى. جاساندى ينتەللەكتتىنىڭ ءتىلىن تۇسىنەتىن, تەحنولوگيادان حابارى بار ماماننىڭ سۇرانىسقا يە بولاتىنى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە باعدارلامالاۋ ءتىلىن بىلەتىن جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى دا سايكەسىنشە جوعارى بولاتىنىن ويلاساق, جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك نارىعىنا عانا ەمەس, ماماندار دايارلاۋعا دا اسەر ەتپەك.
قاۋىپ-قاتەرى از بولماسا دا, ساراپشىلار مەن عالىمدار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادام ورنىن تولىقتاي باسىپ, ءتىپتى ادامدى باسقارۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جۇرەگى سانالاتىن «ماشينا IQ-ءى» ۇعىمى ادام بالاسىنىڭ IQ-ىنەن وزگە دۇنيە. Google DeepMind كومپانياسى جاساندى ينتەللەكت پەن ادامنىڭ مۇمكىندىكتەرىن سالىستىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن سىناق جاساعان بولاتىن. ولاردىڭ ءناتيجەسىنەن جاساندى ينتەللەكت بەلگىلى ءبىر باعىتقا ارنايى جاسالاتىنىن كورە الامىز. مەديتسينا, لوگيستيكا, وندىرىستە قولدانىلاتىن روبوتتاردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ ورنىن اۋىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇلار – تار الاڭداعى ارنايى باعدارلامالار.
جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, ماشينالاردىڭ ادامنىڭ ءىسىن ۇيرەنۋگە 20 جىل قاجەت ەدى. بىراق 65 جىل وتسە دە, تولىق ادامدى اۋىستىرعان دەڭگەيگە جەتە المادىق. ادامزات ءالى دە جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا كۇش سالىپ جاتىر. ال عالىمداردىڭ بولجاۋىنشا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ «جالپى» جانە «سۋپەر» دەپ اتالاتىن تاعى ەكى كەزەڭى بار. ونەر ۇيرەنىپ, سۋرەت سالۋ بىلاي تۇرسىن, ادامدار سياقتى ەمپاتياعا دا يە بولاتىنى كۇتىلەدى. بۇل قاشان ىسكە اسارى بەلگىسىز. قانداي جاعدايدا دا, جاساندى ينتەللەكتىنى ادامزات يننوۆاتسيا قۇرالى, جۇمىستى جەڭىلدەتۋدىڭ ءتاسىلى رەتىندە ويلاپ تاپقانىن ەستەن شىعارماعان ءجون.
