ىمىراسىز كۇرەس
جۇما, 1 ناۋرىز 2013 8:05
كەشە ەلوردادا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ باستاماسىمەن «ۇلتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى: مەملەكەت پەن قوعامنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى, ەلىمىزدەگى بىرقاتار ساياسي پارتيالاردىڭ جەتەكشىلەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار قاتىستى.
جۇما, 1 ناۋرىز 2013 8:05
كەشە ەلوردادا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ باستاماسىمەن «ۇلتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى: مەملەكەت پەن قوعامنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى, ەلىمىزدەگى بىرقاتار ساياسي پارتيالاردىڭ جەتەكشىلەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار قاتىستى.
كونفەرەنتسيادا نەگىزىنەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. بۇل قۇجات جوباسى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن جانە ەلباسى, پارتيا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاپپاي قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىك قوعامىن قۇرۋ تاپسىرماسى بويىنشا ازىرلەنگەن.
جيىندى اشىپ, وعان توراعالىق ەتكەن «نۇر وتان» حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك الدىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.
بۇدان كەيىن ول اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. «پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ باستاماسىمەن دايىندالعان بۇل زاڭ جوباسى جاپپاي قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىك قوعامىن قۇرۋعا ىقپال ەتەدى, – دەدى باۋىرجان بايبەك. – سونىمەن بىرگە, قۇجات مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە پرەۆەنتيۆتى شارالاردى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستاندارتتار مەن ساراپتاۋلار, جەمقورلىق تاۋەكەلى مەن مونيتورينگتى ەنگىزۋ ەسەبىنەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جۇيەلى تۇردە الدىن الۋعا نەگىز قالايدى».
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى قايرات قوجامجاروۆ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس بۇكىل الەم ەلدەرىندە وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىرعانىن ءسوز ەتە كەلىپ, ونىمەن كۇرەس جۇرگىزۋدە ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى ءىس-شارالارعا نازار اۋداردى. قايرات قوجامجاروۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس قازاقستان ساياساتىنداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وتكەن ءۇش ايدىڭ ىشىندە اسا ماڭىزدى بىرقاتار قوعامدىق-ساياسي جاعدايلار بولدى. ولاردىڭ بارلىعىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ءماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. «بۇلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, ۇكىمەتتە اكىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەس جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن بولعان كەڭەس, – دەدى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ حاتشىسى. – وسى جيىنداردا ەلباسىمىز سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ جاڭا ستراتەگياسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. قازىرگى كەزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا قاتىستى ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر».
ەقىۇ-نىڭ قازاقستانداعى ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاننەت كلەتتسەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ بارىسىنا توقتالدى. ديپلوماتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستاندا جەمقورلىق سيپاتىنداعى قىلمىس تۇرلەرىمەن ويداعىداي كۇرەس ءجۇرگىزىلىپ كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىق كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىنا, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, وزگە دە سالالارعا, جالپى, قوعامعا شىعىن كەلتىرەدى. ونىڭ ۇستىندە ول ەلدەردىڭ شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋىنا دا كەرى اسەر ەتىپ, ولاردىڭ سەنىمىن تومەندەتەدى. «بۇگىنگى سىزدەر وتكىزىپ وتىرعان كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزى ەرەكشە, – دەدى ول. – بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلەس قوساتىن بولادى».
كونفەرەنتسيادا ەلىمىزدە جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ەسكەرتۋگە باعىتتالعان «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتتەرى جونىندەگى 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىنىڭ جوباسى دا تالقىلاندى. بۇل جونىندە «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ورالباي ابدىكارىموۆ بايانداما جاسادى.
باياندامادا اتاپ وتىلگەندەي, ەل پرەزيدەنتى, «نۇر وتان» حدپ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس پارتيا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بويىنشا ءوزىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرىپ كەلەدى. كەڭەس قۇرىلعالى بەرى تۇرعىنداردىڭ وعان دەگەن سەنىمى ارتا ءتۇستى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق قانا ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە دە قاۋىپتى ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلگەن, – دەدى قوعامدىق كەڭەس توراعاسى. – الدىمىزعا جەمقورلىقپەن ايانباي كۇرەسۋ تۋرالى ستراتەگيالىق مىندەت قويىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بىزدەر جەمقورلىقپەن كۇرەسۋدىڭ جاڭا باسىمدىقتارىن, جاڭا ءتيىمدى مەحانيزمدەرىن ناقتىلاۋىمىز قاجەت».
بۇدان كەيىن بايانداماشى قاتىسۋشىلاردى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى 2013-2020 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما جوباسىمەن تانىستىردى. قۇجاتتىڭ باستى ماقساتى مەن مىندەتى – «نۇر وتان» پارتياسى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن جانە تۇرعىندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بارلىق كورىنىستەرىنە قارسى ءىس-ارەكەت ەتۋ. سەناتور باعدارلاما جوباسىنداعى نەگىزگى باعىتتاردى دا اتاپ ءوتتى. ولار – سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ, ەكونوميكا جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالالارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, تاعى باسقالار. «قازاقستان 2020 جىلعا قاراي سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى تومەن العاشقى 60 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋى ءتيىس», – دەدى ورالباي ابدىكارىموۆ.
جيىندا سونداي-اق «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرى دە بولدى. ونىمەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلان ءابدىروۆ تانىستىردى. دەپۋتاتتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, بۇل قۇجات جوباسىنىڭ ءماتىنىن دايىنداۋمەن سەنات دەپۋتاتى ورالباي ابدىكارىموۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سۆەتلانا بىچكوۆا, رامازان سارپەكوۆ, ايگۇل سولوۆەۆا اينالىسقان. ونىڭ العاشقى نۇسقاسى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە تانىستىرىلعان. تالقىلاۋعا ساراپشىلارمەن قاتار, تۇرعىندار دا قاتىسقان ەكەن. «وسى جىلدىڭ 8 اقپانىنداعى «نۇر وتان» پارتياسى جانىنداعى قۇقىقتىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قۇجات جوباسىنىڭ ءماتىنىن ساراپتىق تالقىلاۋ ءوتتى, – دەدى تانىستىرىلىمداعى سوزىندە نۇرلان ءابدىروۆ. – تالقىلاۋعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, عالىمدار مەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىستى. بولاشاقتا ءبىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جاڭا قۇقىقتىق ارحيتەكتۋرانى قۇراتىن بولامىز».
دەپۋتات سونداي-اق وسى زاڭ جوباسى قابىلدانعان جاعدايدا, ونىمەن تىعىز بايلانىستى «اقپاراتتارعا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» جانە «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭداردى قابىلداۋعا تۋرا كەلەتىنىنەن حاباردار ەتتى. قازىرگى كەزدە اتالعان قۇجاتتار بويىنشا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى جۇمىس ىستەپ جاتىر ەكەن. «وسى جىلدىڭ ساۋىرىندە حالىقارالىق ساراپشىلار مەن قازاقستاندىق تاجىريبەلى مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن زاڭ جوباسىنىڭ تولىقتىرىلعان ماتىنىنە قاتىستى كەزەكتى تالقىلاۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», – دەدى ول ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ ءسوزىن «بۇكىل الەمدە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قاتارىن تازالاۋ جونىندەگى كۇرەس سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋدىڭ الدىڭعى شەبى سانالاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت, – دەپ باستادى. – وسىعان بايلانىستى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 26 ناۋرىزىندا تارتىپتىك جانە ەتيكالىق باقىلاۋدى, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى نورمالاردى كۇشەيتۋدى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا نەگىزسىز «كوماندالىق اۋىسۋلار» تاجىريبەسىن كوزدەيتىن «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ قولدانىسقا ەنەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءتۇيىندى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – ول مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى اۋىسقان كەزدە ورىن الاتىن «كوماندالىق اۋىسۋلار».
اگەنتتىك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاڭ اۋىستىرۋ تارتىبىمەن كونكۋرستان تىس تاعايىنداۋلار ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى قىسقارتادى. قالعان بارلىق تاعايىنداۋلار تەك كونكۋرستىق نەگىزىندە جۇرگىزىلەتىن بولادى. شەشەن سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىگە وزىنە ءمالىم بولعان سىبايلاس جەمقورلىق جاعدايلارىن نەمەسە ونى جەمقورلىق جاساۋعا ۇگىتتەۋ تۋرالى ءوزى جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك ورگان باسشىلىعىنا حابارلاۋ مىندەتى ەنگىزىلەتىنىنەن دە حاباردار ەتتى.
مەملەكەتتىك ورگان باسشىلىعى مۇنداي مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى ونىڭ قۇقىقتارىنا, زاڭدى مۇددەلەرىنە جانە ودان كەيىنگى قىزمەتىنە تەرىس ىقپالىن تيگىزەتىن قۋعىنداۋدان قورعاۋ جونىندە شارا قابىلداۋعا مىندەتتى بولادى, – دەدى ءاليحان بايمەنوۆ ءارى قاراي. – زاڭدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى ىستامبۇل ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىنا قاتىستى نەگىزگى ۇسىنىستارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ەسكەرىلگەن. ولار ەلباسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس شارالارىن كۇشەيتۋ ءجونىندەگى تاپسىرمالارىنا سايكەس كەلەدى».
جيىن قورىتىندىسىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ەسكەرتۋ جۇمىستارىن كەڭەيتۋ, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» جاڭا زاڭدى قابىلداۋ, جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەت جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى دايىنداۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان ۇسىنىستار قابىلداندى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
