نيەت تۇزەلمەي, ءىس وڭالمايدى
سەنبى, 23 اقپان 2013 7:25
اۋىرمايتىن ادام جوق. بىراق, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان جان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دارىگەر قىزمەتىنە جۇگىنەتىن بولسا, اجال تابۋى دا عاجاپ ەمەس كورىنەدى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا بىرنەشە كۇن بويىنا كومەكتەسىڭدەرشى دەپ شىرىلداعان ايەل اقىرى دارىگەرلەر قولىنا تيىسىمەن و دۇنيەلىك بولىپتى. ستەپنوگور قالاسىنىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىندا دۇرىس وتا جاسالماعاندىقتان ءبىر ادام قان كەتىپ قايتىس بولدى. دۇرىس قاجەتتى ەكپە جاسالماعاندىقتان بىرەۋلەر مۇگەدەك بولىپ قالعان. ايتا بەرسە ءتىرى ادامنىڭ جون ارقاسى شىمىرلايتىن مۇنداي دەرەكتەر وتە كوپ. جانە بۇل ۇزىنقۇلاقتان جەتكەن اڭگىمە ەمەس, بۇل تۋرالى ا.داۋىلباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن باس پروكۋراتۋرانىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە ايتىلدى.
سەنبى, 23 اقپان 2013 7:25
اۋىرمايتىن ادام جوق. بىراق, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان جان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دارىگەر قىزمەتىنە جۇگىنەتىن بولسا, اجال تابۋى دا عاجاپ ەمەس كورىنەدى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا بىرنەشە كۇن بويىنا كومەكتەسىڭدەرشى دەپ شىرىلداعان ايەل اقىرى دارىگەرلەر قولىنا تيىسىمەن و دۇنيەلىك بولىپتى. ستەپنوگور قالاسىنىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىندا دۇرىس وتا جاسالماعاندىقتان ءبىر ادام قان كەتىپ قايتىس بولدى. دۇرىس قاجەتتى ەكپە جاسالماعاندىقتان بىرەۋلەر مۇگەدەك بولىپ قالعان. ايتا بەرسە ءتىرى ادامنىڭ جون ارقاسى شىمىرلايتىن مۇنداي دەرەكتەر وتە كوپ. جانە بۇل ۇزىنقۇلاقتان جەتكەن اڭگىمە ەمەس, بۇل تۋرالى ا.داۋىلباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن باس پروكۋراتۋرانىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە ايتىلدى.
راسىندا, قازىر دارىگەردىڭ الدىنا بارۋدان ساۋ ادام تۇگىل, اۋرۋ ادامنىڭ ءوزى قورقادى. نەگە دەسەڭىز, ەمدەلەمىن نەمەسە دەنساۋلىعىمدى قاراتامىن دەگەن ادام كۇتپەگەن ءبىر جايعا ۇشىراۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنىڭ بارلىعى دارىگەرلەردىڭ سالاقتىعىنان, مىندەتىنە ءاتۇستى قاراعاندىقتان دەيدى پروكۋرورلار. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بىرقاتار دارىگەرلەردىڭ ساۋاتسىزدىعىنان, بىلىكسىزدىگىنەن وتكەن جىلدارى قانشاما قايعىلى وقيعالار ورىن العانىن ءالى ەشكىم ۇمىتا قويماعان شىعار. دەمەك, دارىگەردىڭ قاتەلەسۋى مۇلدە كەشىرىلمەس قىلمىس. ەندەشە قاتەلەسكەن نەمەسە مىندەتىن دۇرىس اتقارماعان دارىگەر نەمەسە سانيتارلار اۋىر جازاعا تارتىلۋى ءتيىس. ايتپەسە ادام ومىرىمەن وينايتىن وپاسىزدار شىعا بەرەدى. گيپپوكرات انتىنا ادال ەمەستەردى وپاسىزدار دەمەگەندە نە دەيسىز؟ ال ەلىمىزدە اق جەلەڭدى ابزال جاندار ءۇشىن حالىققا ءتۇرلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر.
ماسەلەن, سونىڭ ءبىرى, القا ءماجىلىسىندە اتالىپ وتكەندەي, كەيىنگى بەس جىلدا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىنىڭ اياسىندا مەديتسينالىق جاردەمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ ەكى جارىم ەسەگە جۋىق – 2008 جىلعى 227 ملرد. تەڭگەدەن 2012 جىلى 541 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ارتقان. بىراق, مەملەكەتتىڭ وسىنداي ايتارلىقتاي قارجىلىق كومەگىنە قاراماستان, كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى بۇرىنعىداي ءتومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر, ازاماتتاردىڭ ءتيىستى مەديتسينالىق ءجاردەم الۋ قۇقىقتارى جاپپاي بۇزىلۋدا. ال بۇل جابۋلى كۇيىندە جاۋىپ قوياتىن جاي ماسەلە ەمەس. بۇعان جاۋاپ بەرۋگە ءتيىستى ادامدار قانداي دا بولماسىن ءبىر شاراعا تارتىلۋى كەرەك.
ويتكەنى, پروكۋرورلىق تەكسەرۋلەر بارىسىندا تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت ءۇشىن زاڭسىز اقى الۋ, اۋرۋلاردى ءدارى-دارمەك قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتپەۋ, ءدارى-دارمەك قۇرالدارىن جانە مەديتسينالىق تەحنيكانى ساتىپ الۋ بارىسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرۋ, بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز پايدالانۋ جانە ۇرلاۋ, قاجەتتى مەديتسينالىق قوندىرعىلاردىڭ بوس تۇرۋ دەرەكتەرى انىقتالعان. ال بۇل زاڭدى بۇزۋ عوي, زاڭدى بۇزعان ادامدار جازالانۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, دارىگەرلەردىڭ دورەكى قاتەلىكتەرى مەن كەشىرىلمەس نەمقۇرايدىلىقتارى ناۋقاستاردىڭ دەنساۋلىقتارىنا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرىپ, ءتىپتى كەيدە ولاردىڭ ولىمىنە الىپ كەلگەن جاعدايلار انىقتالدى. ءمىنە, مۇنداي دەرەكتەردى ءبىز اۋادان قارماپ الىپ وتىرعانىمىز جوق, بۇل ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن جەتە قاداعالايتىن باس پروكۋراتۋرانىڭ ناقتى تەكسەرىسىنەن كەيىنگى انىقتالعان جايلار. سوندىقتان دا كەيىنگى بەس جىلدا ساپاسىز مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ دەرەكتەرى بويىنشا 352 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. وسى انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ, ازاماتتاردىڭ ساپالى ءدارىگەرلىك كومەك الۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۆەدومستۆو قابىلداپ وتىرعان شارالار تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا بايان ەتتى.
پروكۋرورلار قالىپتاسقان جاعدايدىڭ باستى سەبەبى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى مەن ۆەدومسۆتولىق باعىنىستى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تيىسىنشە ورىنداماۋىندا دەيدى. سالالىق مينيسترلىكتىڭ جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىنا اسەر ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىنىڭ بولماۋى دا جاعدايدى شيەلەنىستىرە تۇسەدى. وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردى تەكسەرۋلەر قورىتىندىلارى بويىنشا پروكۋرورلار زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋىن جويۋ تۋرالى 326 ۇسىنىس ەنگىزدى, 933 تۇلعا تارتىپتىك, 347 تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. 4310 ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قورعالدى. 103 634 724 تەڭگە سوماسىنداعى شىعىننىڭ ورنى تولتىرىلدى. بىراق مۇنداي شارالارمەن جالپى جاعدايدىڭ تۇزەلگەنى شامالى.
ماسەلەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بالالار قۇقىعى بۇزىلاتىندىعى قازىر عانا اشىلىپ وتىرعان ماسەلە ەمەس. دەگەنمەن, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بۇعان قۇزىرلى ورگان – پروكۋراتۋرانىڭ ارنايى نازار اۋدارۋى ەندىگى جەردە جەتىمدەردى جىلاتقانداردىڭ جازالاناتىندىعىنا سەنىم ۇيالاتادى. ويتكەنى, جەتىم بالالارعا ارنالعان مەكەمەلەردە پروكۋراتۋرا ورگاندارى جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر بالالاردىڭ قۇقىقتارىن ايتارلىقتاي بۇزۋعا الىپ كەلگەن جۇيەلى پروبلەمالاردى انىقتاپ بەردى.
بۇگىندە بالالارعا دەگەن قاتالدىق جانە ولارعا كۇش كورسەتۋ دە وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. ال مۇنى انىقتايتىندار ءۇشىن ولارعا كەدەرگى رەتىندە وسى مەكەمەلەردىڭ جابىقتىعى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان كورىنەدى. جەتىمدەردىڭ تۇرعىن ءۇي قۇقىقتارىن جاپپاي بۇزۋ دا تۇيتكىلدى ماسەلە بولىپ تابىلادى, بۇگىندە سەگىز مىڭنان استام بالا كەزەكتە تۇر. سوندىقتان اتالعان ماسەلەنىڭ وتكىرلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, باس پروكۋراتۋرا مۇقتاج جەتىم بالالارعا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپانا الۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە قۇقىق بەرەتىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ويتكەنى, راسى كەرەك, كوپتەگەن مەكەمەلەردە بالالارعا ءومىر ءسۇرۋدىڭ قاراپايىم جاعدايلارى جاسالمايدى, ولار زاڭمەن كەپىلدەندىرىلگەن جاردەماقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى مۇلدە كورمەيدى.
وسىعان بايلانىستى, القادا ايتىلعانداي, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەتىمدەرگە بەكىتىلگەن باسپانانى ساقتاۋدىڭ, بالالاردىڭ م ۇلىكتىك جانە تۇرعىن-ءۇي قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا شارالار قابىلداماعاندارى ءۇشىن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن بەلگىلەۋدىڭ تەتىكتەرىن ازىرلەۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق, بالالاردىڭ الەۋمەتتىك كومەك جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەر الۋ قۇقىقتارىنىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردى قامتاماسىز ەتۋگە بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.
مۇنداي جاعدايدا, ەڭ الدىمەن, بالالارمەن جۇمىس تالاپتارىنا سايكەس وقىتۋ-تاربيەلەۋ سالاسىنداعى مامانداردى ىرىكتەۋدىڭ جولدارىن قايتا قاراۋ قاجەت. سوندىقتان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە بالالار ۇيلەرىندەگى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە كۇش كورسەتۋدى بولدىرماۋدىڭ, وسىنداي ءاربىر دەرەكتەر بويىنشا جەدەل اقپاراتتاندىرۋ جانە زارداپ شەككەن بالالاردى ودان ءارى وڭالتۋ تەتىكتەرىن قاراستىرا وتىرىپ, ءتيىمدى زاڭنامالىق ءجانە ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالاردى دايىنداۋ ۇسىنىلدى. مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ رەيتينگىنە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ قۇقىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى دارەجەسىن ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلەنى زەرتتەۋ ماقساتقا ساي دەپ تانىلدى.
سول سياقتى وبلىس پروكۋرورلارىنا ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە كورسەتىلگەن مەديتسينالىق كومەك ساپاسى مەن كولەمىنە جانە كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ اقىسىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ ەرەجەسىن ءازىرلەۋدى جەدەلدەتۋ ۇسىنىلدى. ءسويتىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا زاڭدىلىقتى بۇزۋدى جويۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزىلدى. ال القا ءماجىلىسىنىڭ جۇمىسىنا باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ءبىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, بەينەكونفەرەنتسيالىق بايلانىس ارقىلى – وبلىس پروكۋرورلارى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسقارمالارى مەن دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىسىپ, وزەكتى ماسەلەلەرگە ساي اتسالىسىپ وتىرعاندىقتان ەندىگى جەردە دارىگەرلەر ادام تاعدىرىنا سەلقوس قاراماسى ءۇشىن ءتارتىپ تۇزەلىپ, جاعداي وڭالادى دەگەن سەنىم زور.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
