ۇيىمنىڭ باسشى ورگانى – جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ

قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ قا­زاقستان حالقىنا جول­داۋ­ىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا بولۋى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي ەكەندىگىنە توقتالا كەلىپ: ء“بىز قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىز قالاۋشى ماسەلەلەرى بويىنشا, سونداي-اق ۇيىمنىڭ ءوزىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كونسەنسۋستىق الاڭدى كەڭەيتۋ جانە نىعايتۋ نيەتىندەمىز... ەقىۇ-عا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەر قازاقستاننىڭ جوسپارلارىنا, سونىمەن قاتار, ۇستىمىزدەگى جىلى استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ ءبىلدىردى”, – دەپ اتاپ كورسەتتى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 14 قاڭ­تا­رىن­دا ۆەنا قالاسىندا وتكەن ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) تۇراقتى كە­ڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-نىڭ توراعا­لىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە بايلا­نىس­تى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىن ۇيىمعا قاتىسۋشى 56 ەلدىڭ دەلەگاتسياسى اسا ىقىلاسپەن تىڭدادى, سونداي-اق ۇندەۋ حوفبۋرگ سارايىنداعى نويەر زالىنان ينتەرنەت جۇيەسى ارقىلى بۇكىل الەمگە تىكەلەي ەفير بويىنشا تاراتىلدى. قازاقستان باسشىسى ۇندەۋىندە ەقىۇ ءسامميتىنىڭ ون جىلدان بەرگى ءۇزىلىسى ۇيىمنىڭ كون­سەنسۋستىق داعدارىس جاعدايىندا بول­ماسا دا, توقىراۋ احۋالىندا تۇر­عانىن اڭعارتاتىنىن ايتا كەلىپ, 2010 جىلى قازاقستاندا ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشى­لارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جو­عارعى دەڭگەيدەگى ءسامميتىن شا­قىرۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋعا شاقىردى. جولداۋدا پرەزيدەنت اتاپ ءوت­كەندەي, بۇگىندە قازاقستاننىڭ باس­تاماسىن ۇيىمعا قاتىسۋشى مەم­لە­كەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى قولداي­تىندارىن مالىمدەپ تە ۇلگەردى. ويتكەنى, ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر اۋما­عىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەر جەتكىلىكتى, ونىڭ ۇستىنە اۋعان­ستان­دى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جا­عىنان تۇراقتاندىرۋ پروبلەماسى ۇزاق جىلداردان بەرى ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. بۇلاردان باسقا دا وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەر بار­شى­لىق. سول ماسەلەلەر مەن پروب­لە­ما­لاردى شەشۋ جايى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن جوعارعى دەڭگەيدەگى سامميتتە قابىلدانعان قۇجاتتاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدان باستالادى. سونداي-اق, بيىلعى جىلى حەلسينكي قورى­تىن­دى اكتىسىنە قول قويىلعانىنا – 35 جىل, پاريج حارتياسىنىڭ قابىلدانعانىنا – 20 جىل, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتال­عا­نى­نا 65 جىل تولادى. وسىناۋ ايتۋلى مەرەكەلەر اتالىپ وتىلەتىن 2010 جىلى ولاردىڭ قاتارىنا ەقىۇ-نىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ءسامميتى قو­سىلاتىن بولسا, ول ەڭسەلى ەلور­دامىز – استانا قالاسىندا وتەتىن بولسا, مۇنىڭ قازاقستان ءۇشىن, بار­شا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ورنى بولەك ۇلكەن تاريحي وقيعا بولاتىنى داۋسىز. ەقىۇ-نىڭ باستى ورگانى – جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر, ياعني ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ مەم­لەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتى. سامميتتە وڭىردەگى جاعدايلارعا باعا بەرىلىپ, ۇيىم قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالادى. ال ەقىۇ تاريحىندا ۇيىمنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى بەس كەزدەسۋى وتكەن ەكەن. ولار وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى ونجىلدىعىنىڭ ەن­شىسىنە تيەدى ءارى تالقىلانعان ءما­سەلەلەرىمەن جانە قابىلدانعان قۇجاتتارىمەن تاريحتا قالدى. ەندى جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر مەن وندا قارالعان ماسەلەلەر, سونداي-اق قابىلدانعان قۇجاتتار جايىنا توقتالايىق. ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سام­ميتى 1990 جىلدىڭ 21 قاراشاسىندا پاريجدە ءوتتى. وسى كەزدەسۋدە جاڭا ەۋروپا ءۇشىن پاريج حارتياسىنا قول قويىلىپ, “قىرعي-قاباق سوعىس­تىڭ” بۇلتى سەيىلدى. ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, سول جىلداردان باستاپ ۇيىم قىز­مە­تىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلىپ, ول كەلىسسوزدەر مەن ۇنقاتىسۋلاردى بەل­سەندى جۇرگىزەتىن حالىقارالىق قۇ­رىلىمعا اينالدى. ال پاريج حار­تياسى جاڭا ەۋروپانىڭ قاۋىپ­سىز­دىگى ءۇشىن ەقىۇ الدىنا تىڭ ماق­سات­تار قويىپ, “قىرعي-قاباق سوعىس­تان” كەيىنگى كەزەڭدەردە كورىنىس بەرۋى مۇمكىن جاڭا قاۋىپ-قاتەر­لەر­دىڭ الدىن الۋعا مىندەتتەدى. وسى ءمىن­دەتتەر مەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇيىم جانىنان بىرنەشە ينستيتۋتتار مەن مەكەمەلەر قۇ­رىلدى, كەزدەسۋلەردى تۇراقتى نەگىزدە وتكىزىپ تۇرۋ ۇيعارىلدى. پاريج حارتياسىندا “ەۋروپانىڭ جىكتەلۋى اياقتالدى. مەملەكەتتەر اراسىنداعى قاتىناستار ءوزارا قۇرمەتتەۋشىلىك پەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلەتىن بولادى” دەپ اتاپ كورسەتىلدى. سامميتتە, سونداي-اق ساياسي كون­سۋلتاتسيالار جۇرگىزۋدىڭ ءۇش ساتىلى مەحانيزمى قۇرىلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىن ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزىپ تۇرۋ. سامميتتە ءوڭىر­لىك جانە جاھاندىق باستى پروب­لەمالار تالقىلانىپ, ۇيىم قىز­مە­تىنىڭ ءپرينتسيپتى باعىتتارى ايقىن­دالۋى جانە ۇيىمنىڭ نەگىزگى قۇ­جات­تارى قابىلدانۋى قاجەت. ەكىن­شىسى – ۇيىم اياسىندا ساياسي كون­سۋلتاتسيالار وتكىزەتىن ورتالىق فورۋم – سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرى­نىڭ كەڭەسى. بۇل كەڭەس ەۋرو­پا­داعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاس­تىقتى نىعايتۋعا قاتىستى ماسە­لەلەردى قاراستىرادى جانە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدايدى. ال ساياسي ۇنقاتىسۋلاردىڭ ءۇشىنشى قۇرىلىمى – اعا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ كو­مي­تەتى. كوميتەتتىڭ فۋنكتسياسىنا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭە­سىنىڭ وتىرىستارىن ازىرلەۋ, ونىڭ شەشىمدەرىن ورىنداۋ جانە اعىم­داعى ماسەلەلەرگە شولۋ جاساۋ كىرەدى. جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سامميتتە, سونداي-اق ۇيىمنىڭ حات­شىلىعى, جانجالداردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ورتالىق جانە ەركىن سايلاۋ جونىندەگى بيۋرو قۇرىلدى. پا­ريج حارتياسىندا كورسەتىلگەن اتالعان قۇرىلىمدار ۇيىم كەڭىس­تىگىندە كورىنىس بەرگەن قاۋىپتەردى جەدەل رەتتەۋگە ىقپال ەتتى, ال تۇراق­تى قىزمەت ەتەتىن ورگاندار بولا­شاق­تا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جۇيەسىن ۇيىم­داستىرۋعا نەگىز بولدى. سونىمەن قاتار, حارتيادا ۇيىم قىزمەتىندەگى نەگىزگى ءۇش ولشەم – قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ, قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم شا­رالارىن نىعايتۋ; ەكونوميكا, عىلىم مەن تەحنيكا, قورشاعان ور­تا­نى قورعاۋ سالالارىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ; گۋمانيتارلىق جانە باسقا سالالار بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ دا كورىنىس تاپتى. بۇلاردان بولەك كەزدەسۋدە مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارى 1990 جىلعى 19 قاراشادا 22 مەملەكەت قول قويعان ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قولداۋ ءبىلدىردى. وسىلايشا ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى العاشقى سامميتىندە قابىلدانعان پاريج حارتياسى جاڭا ەۋروپا ءۇشىن جانجالداردىڭ الدىن الىپ, ولاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە كۇش سالا­تىن جانە جالپىەۋروپالىق ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىن كوزدەگەن قۇرىلىمداردىڭ دۇنيەگە كەلىپ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە نەگىز قالاپ بەردى. سونىمەن قاتار, حارتيا “قىرعي-قاباق سوعىستى” قورىتىن­دىلاعان, ەۋروپا قۇرلىعىندا شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا ءداۋىرىن باستاپ بەرگەن كوپجاقتى تۇڭعىش ءارى تاريحي قۇجات بولىپ تابىلادى. ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى ەكىنشى كەزدەسۋى 9-10 شىلدەدە حەل­سينكي قالاسىندا ءوتتى. “حەلسينكي-2” دەگەن اتاۋمەن تاريحتا قالعان بۇل سامميتتە ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك تۇ­جىرىمداماسىنىڭ جاڭا ارحيتەك­تۋرا­سىن ءارى قاراي دامىتۋ جايى ايقىندالدى. ويتكەنى, سول كەزەڭدە بىرقاتار وڭىرلەردە كيكىلجىڭدەر مەن جانجالدار كورىنىس بەرە باستاعان بولاتىن. سوندىقتان دا قۇرلىقتا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كوپتەگەن ماسەلەلەردى قايتا قاراس­تىرۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. وسى سام­ميت­تە قابىلدانعان حەلسينكي دەكلاراتسياسىندا وسى ماسەلەلەر اتاپ كورسەتىلىپ, ەقىۇ العاش رەت بۇۇ جارعىسىنىڭ ءۇىىى تاراۋىنا سايكەس ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى ەۋرواتلانتيكالىق كەڭىستىكتە ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە اسكەري-ساياسي تۇراقتىلىقتى قول­داۋعا جاۋاپتى وڭىرلىك ۇيىم رەتىندە تانىلدى. سامميتتە ۇيىمنىڭ الەۋەتى مەن مول مۇمكىندىگى ەسكەرىلىپ, ۇلتتىق ازشىلىق ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار قىزمەتىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ال 1993 جىلعى ريمدە وتكەن سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ كەزدەسۋىندە ۇيىم قىز­مە­تىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان بىرقاتار باستامالار كوتەرى­لىپ, ناتيجەسىندە ۇيىمنىڭ اتقا­راتىن جۇمىس جۇيەسىندەگى ورتالىق ساياسي ءرولى ناقتىلاندى. جالپى, بۇل سامميتتە قابىلدانعان قورىتىندى قۇجاتتا جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ جەدەل الدىن الۋعا, جانجالداردى شۇعىل رەتتەۋگە جانە بىتىمگەرشىلىك مۇمكىندىكتەردى تولىق پايدالانۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكى­مەت باسشىلارىنىڭ 1994 جىلى جەل­توقساندا بۋداپەشتە وتكەن كەزدەسۋىندە نەگىزىنەن ءححى عاسىردا ۇيىم كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك مودەلىنىڭ قانداي بولۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, بۋ­داپەشت دەكلاراتسياسى قابىلداندى. وتكەن كەزەڭدەرگە نازار اۋداراتىن بولساق, سول جىلدارى ۇيىم كەڭىس­تىگىندەگى كەيبىر ايماقتاردا اسكەري قي­مىلداردىڭ تۇتانۋى, ادام قۇقى­عىنىڭ بۇزىلۋى سەكىلدى جاعدايلار ءالى باسىلماي تۇرعان-دى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار وسىنداي وزەكتى پروب­لەمالارعا الاڭداۋشىلىق بىلدىرە كەلىپ, ولاردى ۇيىمنىڭ قاعي­دا­لارى مەن مىندەتتەمەلەرىنە سۇيەنۋ ارقىلى شەشۋ قاجەتتىگىن تانىدى. بۋداپەشت سامميتىندە, سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتىڭ اسكەري-ساياسي اسپەكتىلەرىنە قاتىستى مىنەز-ق ۇلىق كودەكسى بەكىتىلدى. وندا دەموكرا­تيالىق قوعامداعى قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ ءرولىن انىقتايتىن قاعيدالار مازمۇندالعان. بۇل جىلدارى ۇيىم­نىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ءرولى ارتىپ, ول قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋدە اۋقىمدى ءىس-شارالارعا بەلسەندى ارالاسا باستاعان بولاتىن. قاتىسۋشى مەملەكەتتەر وسى جاعىن ەسكەرە كەلىپ, ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق كەڭە­سىنىڭ (ۇيىم 1995 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن وسىلاي اتالعان) اتاۋىن وزگەر­تىپ, ونى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىم دەپ اتاۋدى ۇيعاردى. ۇيىم­نىڭ اتاۋى وزگەرگەنمەن, ونىڭ ءمار­تەبەسى مەن ينستيتۋتتارى, اتقاراتىن قىزمەتتەرى بۇرىنعىسىنشا قالاتىن بولدى. ءسويتىپ, بۋداپەشت ساممي­تىن­دە ۇيىمدى 1995 جىلدىڭ 1 قاڭ­تا­رى­نان باستاپ ءوزىنىڭ جارعىسىمەن جانە قۇقىقتىق بازاسىمەن ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماقتا­ستىق جونىندەگى ۇيىم دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل ۇيىم جۇمىسىنا جاڭا ساياسي سەرپىن بەردى جانە ونىڭ ينستيتۋتتىق دامۋىنا جارقىن جول اشتى. ءححى عاسىردا قاۋىپسىزدىك مودەلى­نىڭ قانداي بولۋ قاجەتتىگى جونىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشى­لارى­نىڭ 1996 جىلعى جەلتوقساندا ليسسابوندا وتكەن كەزدەسۋىندە دە جالعاستى. كەزدەسۋدە ءححى عاسىردا ەۋروپا ءۇشىن جالپى جانە ءبارىن قام­تيتىن مودەل تۋرالى دەكلا­راتسيا قابىلدانىپ, قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ نەگىزدەرى جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل بوي­ىن­شا فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبىن دا­مىتۋ بەكىتىلدى. بۇل قۇجاتتاردا الدا­عى ۋاقىتتا ەقىۇ-نىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ارقىلى بارلىق ءۇش ولشەم بويىنشا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تىلىقتى نىعايتۋ شارالارىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. ليسسابون دەكلاراتسياسىندا, سون­داي-اق ۇيىم كەڭىستىگىندە قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاتى­سۋشى ەلدەردىڭ بارلىعى ءوز مىندەتتەمەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەكتىگى اتالعان. ال ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى بەسىنشى ءسامميتى 1999 جىلى ىستام­بۇلدا ءوتتى. وندا ەۋروپالىق قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى قابىل­دانعان ىستامبۇل حارتياسى ۇيىم تاريحىندا ماڭىزى ەرەكشە زور قۇجات رەتىندە باعالانادى. ويتكەنى, بۇل سامميتتە جوعارىدا اتالعان ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك مودەلى تۋ­رالى پىكىرتالاستىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 30 مەملەكەت ىستامبۇل دەكلاراتسيا­سىن قابىلدادى جانە ەۋروپاداعى بەيىمدەلگەن كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قول قويدى. ۇيىمعا مۇشە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ باس­شىلارى ىستامبۇل كەزدەسۋىن “سوڭ­عى جۇزجىلدىقتا اسا ماڭىزدى قۇ­جاتتار بويىنشا كەلىسىمگە قول جەت­كىزگەن ۇلى كەزدەسۋ” دەپ اتاۋى سون­دىقتان. ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ باسشىلارى وسى سامميتتە سونداي-اق ەلدەردەگى حالىقتاردىڭ ەركىن جانە دوستىق جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ, ۇيىم كەڭىستىگىندە وركەندەۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالاتىندارىن مالىمدەدى. وسى ماق­سات-مۇددەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەقىۇ اياسىندا بىرقاتار جاڭا قادامدار جاساۋ قاجەت دەپ شەشتى. اتاپ ايتقاندا, ەقىۇ مەن وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمدار اراسىنداعى ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا باعىت­تالعان قاۋىپسىزدىك تۇعىرناماسىن قابىلداۋ, بەيبىتشىلىكتى قولداۋداعى ۇيىمنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ, كومەك سۇراۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى جەرلەردە وتكىزىلەتىن ءىرى ازاماتتىق وپەراتسيالارعا جەدەل ساراپتامالىق قولداۋ كورسەتەتىن توپ قۇرۋ, زاڭ ءۇس­تەمدىگى مەن قۇقىق ءتارتىبىنىڭ ساق­تالۋىنا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا پوليتسيالىق قىزمەت سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ, ۇيىمنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وپەراتسيا­لارىن جوسپارلايتىن ورتالىق قۇرۋ جانە ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ جانىنان ازىرلەۋ كوميتەتىن قۇرۋ ارقىلى ۇيىم اياسىندا ساياسي كون­سۋلتاتسيالار ۇدەرىسىن نىعايتۋ قاجەت دەپ تابىلدى. وسىلايشا ىستامبۇل ساممي­تىن­دە قابىلدانعان ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك حارتياسى اسكەري وداقتاردى شەكتەۋدى ساياسي جاعىنان بەكىتىپ بەر­دى. قۇجاتتا بۇل ۇدەرىستەر ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملە­كەت­تەر­دىڭ قاۋىپسىزدىگىنە زيان كەلتىرمەي­تىندىگى, حارتيا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا نەگىزدەلگەن قاۋىپسىزدىك تۇعىرناماسى بولىپ تابىلاتىن­دى­عى اتاپ كورسەتىلدى. ال ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ كەلەسى, ياعني التىنشى ءسامميتى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى قازاقستاندا ءوتۋى ابدەن مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا جوعارعى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدە قانداي ماسەلەلەر تالقى­لانۋعا ۇسىنىلاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. “مەن سامميتتە ەقىۇ-نىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى ايماعىندا قاۋىپسىزدىكتىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىن, اۋعان­ستانداعى جاعدايدى جانە توزىمدىلىك ماسەلەلەرىن ۇسىناتىن بولامىن”,– دەدى ەلباسى وسى جايىندا. اۋعانستان دەمەكشى, اۋعانستان ەقىۇ-عا مۇشە ەمەس. بىراق, ۇيىم­نىڭ جيىندارىنا بايقاۋشى مەم­لەكەت رەتىندە تۇراقتى قاتىسىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە ۇيىمعا قاتى­سۋشى بىرقاتار ەلدەردىڭ اسكەرلەرى اۋعانستان اۋماعىندا وسى ەلدەگى قالىپتاسقان قيىن جاعدايلاردى شەشىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا قاتىسۋدا. جالپى, بۇل ەلدەگى جاعدايعا الەمدىك قوعام­داس­تىق قاتتى الاڭداپ وتىر. ەگەر اۋ­عان­ستاندا تىنىشتىق ورناپ, تۇراق­تىلىق قامتاماسىز ەتىلسە, ازيا مەن ەۋروپاداعى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدەگى ەڭ كۇردەلى پروبلەمالار شەشىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى, دۇنيە جۇزىنە تارالاتىن ەسىرتكىنىڭ باسىم بولىگى وسى اۋعانستان اۋماعىندا وندىرىلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق جيىنداردا اۋعانستان پروبلەماسىنا باسا نازار اۋدارىپ كەلە جاتقاندىعى سوندىقتان. ءاليسۇلتان قۇلانباي.