ون ەكى بالانىڭ وبالى كىمگە؟..
سەنبى, 26 قاڭتار 2013 7:40
«دەپ, رەداكتسياعا جولداعان 12 اتا-انانىڭ ارىزىن تەكسەرۋ بارىسىندا بۇل ماسەلەدە ەكى تاراپتىڭ دا كىناسىز ەمەس ەكەندىگىن اڭعارتۋ ماقساتىندا وقىرمانداردى اتالعان ارىزدىڭ ماتىنىمەن تانىستىرۋدى ءجون كوردىك. وندا: «ء…بىزدىڭ بالالار 2008 جىلدان باستاپ الماتى قالاسى, اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن ورتا مەكتەپتە ءبىلىم الدى.
سەنبى, 26 قاڭتار 2013 7:40
«دەپ, رەداكتسياعا جولداعان 12 اتا-انانىڭ ارىزىن تەكسەرۋ بارىسىندا بۇل ماسەلەدە ەكى تاراپتىڭ دا كىناسىز ەمەس ەكەندىگىن اڭعارتۋ ماقساتىندا وقىرمانداردى اتالعان ارىزدىڭ ماتىنىمەن تانىستىرۋدى ءجون كوردىك. وندا: «ء…بىزدىڭ بالالار 2008 جىلدان باستاپ الماتى قالاسى, اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن ورتا مەكتەپتە ءبىلىم الدى. 2001 جىلى جەلتوقسان ايىندا بالالارىمىزعا گرەكياداعى رودوس ارالىندا وتەتىن وليمپياداعا قاتىساسىڭدار دەگەندى سىنىپ جەتەكشىلەرى ايتقان. سودان باستاپ بالالارىمىز ارقايسىسى وزدەرى تاڭداعان ءپان بويىنشا عىلىمي جوبالارعا دايىندالدى. ال بىزگە – اتا-انالارعا بالالارىمىزدىڭ تولقۇجاتتارىن دايىنداۋ تاپسىرىلدى. 2012 جىلى ناۋرىز ايىندا بانكتەن جەكە ەسەپ-شوت اشىپ, 500 ەۋرو سالدىق, ءساۋىر ايىندا شەتەلگە ۆيزا اشۋعا, اۆيابيلەت الۋعا 1160 ەۆرو, 70 مىڭ تەڭگە, 2000 دوللاردى اتالعان مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا سەكسەنوۆا سۇراتتى. بەردىك. روزا سەكسەنوۆانىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ءوز مەرزىمىندە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ شەتەلدەگى وليمپياداعا بارىپ باقتارىن سىناپ كەلۋ ماقساتىندا ۆيزا دا, اۆيابيلەت تە دايىن بولدى. بىراق بۇل وليمپياداعا بالالاردى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا سەكسەنوۆا ەمەس, سىنىپ جەتەكشىسى ءلاززات نازحانوۆا اپارىپ, الىپ كەلەتىن بولدى. ءبىز اتا-انالار الدىندا روزا سەكسەنوۆانىڭ اتىنا ەل زاڭناماسىنا سايكەس نوتاريۋسپەن بەكىتىپ, دايىنداعان سەنىم حاتىمىزدى ەندى ءلاززات نازحانوۆانىڭ اتىنا وزگەرتىپ, قايتا دايىنداپ بەردىك. ءسويتىپ, قاجەتتى قۇجاتتاردى تولىق دايىنداپ, اۆيابيلەتتى الىپ قويعانان كەيىن, ياعني بالالارىمىز وليمپياداعا بارماي تۇرعاندا سىنىپ جەتەكشىسى «گرەكياداعى وليمپياداعا بالالاردى اپارۋعا مەكتەپ ديرەكتورى رۇقسات بەرمەي وتىر» دەگەن ءسوزدى شىعاردى. بىراق, ءبىز اتا-انالار, ءوزارا اقىلداسا وتىرىپ, ءوز ەركىمىزبەن تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, بالالارىمىزدى سىنىپ جەتەكشىسى ءلاززات نازحانوۆامەن بىرگە وليمپياداعا جىبەردىك. سونىمەن, بالالارىمىز 2012 جىلى 6-14 مامىر ارالىعىندا گرەكياداعى رودوس ارالىندا بولعان «مادەنيەت.بالالار.ينتەللەكت» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسىپ, I, II, III دارەجەلى ديپلومدارمەن ماراپاتتالدى. ءبىزدىڭ قۋانىشىمىز ەسەلەنە تۇسكەندەي بولدى. ويتكەنى, بۇل عىلىمي جوبادا ورىن العاندار ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن بوساتىلادى دەپ مۇعالىمدەر ايتقان بولاتىن. 2012 جىلعى 2 ماۋسىم كۇنى كەشكى ساعات 18:00 دە سىنىپ جەتەكشىلەرى اتا-انالاردى مەكتەپكە شاقىرىپ, بىزگە مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم دەپارتامەنتىنەن كەلگەن حاتتى كورسەتتى. وندا 6-14 مامىر ارالىعىندا وتكەن حالىقارالىق جارىسقا قاتىسقان بالالارعا مەملەكەتتىك گرانت بەرىلمەيتىنى جانە ولار ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن بوساتىلمايتىنى جازىلعان ەكەن. ءبىز, اتا-انالار, 2011 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا شىققان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ №514 بۇيرىعىن رەسمي تۇردە سول كەزدە ەستىپ, كوردىك. بۇرىن ءبىزدى بۇل بۇيرىقپەن ەشكىم, ءتىپتى مەكتەپ ديرەكتورى دا تانىستىرعان جوق. روزا سەكسەنوۆا وسى بۇيرىقتى ءبىلدى مە, بىلسە, دەر كەزىندە بىزگە نەگە ايتپادى؟ 2 ماۋسىم كۇنى كەشكى ساعات 18:00-دە ۇبت-عا قاتىسادى دەگەندى ەستىگەن بالالارىمىز پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسپەن, دايىندىقسىز تەستكە قاتىسىپ, ناتيجەسىندە 12 بالا تومەن بالل الىپ شىقتى.
وسى ماسەلە بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باقىلاۋ كوميتەتىنەن, الماتى قالاسى مەدەۋ اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسىنان كەلگەن كوميسسيالارعا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى «مەن ارالاسقان جوقپىن» دەپ, ءوزىن اقتاپ وتىر. الايدا, جولعا اقشا جيناۋدى, اۆياكاسسادان بيلەت الۋدى, ۆيزا اشتىرۋدى روزا سەكسەنوۆا ۇيىمداستىردى. ونى دالەلدەيتىن ءتىرى كۋاگەر – اتا-انالار جانە نوتاريۋستان العان سەنىمحات قولىمىزدا بار. جىبەرگەن كەمشىلىكتەرى ءۇشىن روزا سەكسەنوۆاعا ەشقانداي شارا قولدانبادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىن الىپ كەلۋىنە بايلانىستى 12 بالامىزدىڭ ەڭبەگىن, بىلىمدىلىگىن باعالاپ, كەلەر جىلعا مەملەكەتتىك وقۋ گرانتىن ءبولۋىن سۇرايمىز», دەپتى حات يەلەرى.
ال ون ەكى بالانىڭ اتا-انالارىنىڭ اتىنان جان-جاققا حات جازىپ, اشپاعان ەسىگى قالماعان الماتى وبلىسى, پانفيلوۆ اۋدانىنىنىڭ تۇرعىنى مۇحتار اقىنوۆ رەداكتسياعا شاعىم حات جازۋ ماقساتىن بىلاي تۇسىندىرەدى: «مەن اتا-انالاردىڭ جانايقايىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە, «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنا, الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسىنا, ودان ءارى باس پروكۋراتۋراعا دا جەتكىزدىم. ايتىلعان جەردىڭ بارىنەن دە كوميسسيا كەلىپ, تەكسەرگەن. ولاردىڭ ءبارىنىڭ جاۋابى مەندە بار. بىراق, ءبىز, اتا-انالار, بۇل جاۋاپتارعا قاناعاتتانعانىمىز جوق. ەندى ەل گازەتى «ەگەمەنگە» ارىز جازىپ وتىرمىز. تاعى ءبىر ايتارىم – روزا سەكسەنوۆا سۇراتقان قاراجاتتى دەر كەزىندە تولىعىمەن بالام ارقىلى بەرىپ وتىردىم» دەگەن سوڭ, ونىڭ بۇگىندە جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى زاڭ فاكۋلتەتىندە وقيتىن ۇلىنا جولىققانىمىزدا: «مەن, زاڭعار اقىنوۆ, ءوزىم ءبىلىم العان الماتى قالاسى, اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن ورتا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا سەكسەنوۆاعا گرەكيادا وتكەن حالىقارالىق وليمپياداعا ءبىزدى اپارىپ, قايتا الىپ كەلۋ قاجەتتىلىگى ءۇشىن سۇراعان اقشانى ءوز قولىممەن بەردىم. تەك سوڭعى رەت بەرگەن 1000 ء(بىر مىڭ) اقش دوللارىن قايتىپ الىپ, اكەم مۇحتار اقىنوۆقا بەرگەنىم راس. ۇبت -دان 81 بالل الدىم», دەدى.
ءبىز تەلەفون ارقىلى حابارلاسقان تاعى ءبىر اتا-انا الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانىنىڭ تۇرعىنى, ياعني ارىزدا قول قويعان باقىتجان دوردەنوۆتىڭ زايىبى گۇلنار بايمولداەۆا ديكتوفونعا جازىلعان سوزىندە: «وليمپياداعا بالالارىمىز باراردىڭ الدىندا سىنىپ جەتەكشىسى «مەكتەپ ديرەكتورى رۇقسات بەرمەي وتىر» دەپ ايتقانى راس. بىراق ءدال سول كەزدە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ مىنا بۇيرىعىنا سايكەس, بۇل وليمپياداعا قاتىسقاندار بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدەن بوساتىلمايدى, اقشالارىڭ, ۆيزالارىڭ مىنە دەپ بىزدەن العانىن ەشكىم قايتارىپ بەرگەن جوق. نەگىزى, ۆيزانى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا سەكسەنوۆا استانا قالاسىنا ءوزى بارىپ, جاساتىپ اكەلگەنى اقيقات», دەدى. ال الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ايگۇل ەسقاراەۆا: «ارىزدا كورسەتىلگەن اقشانى تولىعىمەن قىزىم ارقىلى مەكتەپ باسشىلىعىنا بەردىم. وقۋشىلار وليمپياداعا جۇرەردىڭ الدىندا سىنىپ جەتەكشىسىنىڭ «مەكتەپ ديرەكتورى رۇقسات بەرمەي وتىر» دەگەن ءسوز شىعارعانى راس. بىراق مەكتەپ ديرەكتورى دا, ورىنباسارى دا, مينيسترلىكتىڭ بۇيرىعىن ايتىپ, كورسەتكەن جوق. قاجەتتى قۇجاتتىڭ بارلىعىن روزا سەكسەنوۆا جاساتتى. ءبىز تەك سۇراعان اقشاسىن جيناپ بەردىك. سوندىقتان اۋىزەكى ايتىلعان ءسوزدى مەكتەپ باسشىلىعى اراسىنداعى ءوزارا كەلىسپەۋشىلىكتەن ايتىلعان شىعار دەپ قابىلداپ, پالەندەي نازار اۋدارعانىمىز جوق. گرەكيادان قىزىم جۇلدەلى ورىن الىپ كەلگەنىمەن, مەملەكەتتىك گرانتقا ىلىنبەيتىنىن سوڭعى كۇنى ەستىپ, تۇنىمەن ابىرجىپ, جىلاپ, ەرتەسىندە ۇبت-عا قاتىسىپ, 67 بالل الىپ شىقتى. قازىر مەديتسينا كوللەدجىندە وقىپ ءجۇر عوي, ايتەۋىر», دەدى.
وسى ارىزداعى ايتىلعانداردىڭ انىق-قانىعىن تەكسەرۋ ماقساتىندا اتى اتالعان مەكتەپكە اتباسىن بۇرىپ, مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى روزا سەكسەنوۆاعا جولىققانىمىزدا:
– اتا-انالاردىڭ اتىنان جازىلىپ وتىرعان بۇل ارىزدا ماعان قاتىستى ايتىلعانداردىڭ ءبارى جابىلعان جالا, – دەدى. – مەن ءۇش بالا اسىراپ وتىرعان انامىن, سولاردىڭ اتىنان انت ەتەيىن, ەشقانداي اتا-انادان اقشا جيناعان جوقپىن. مەنىڭ باستى ماقساتىم – وقۋشىلارعا جاقسى تاربيە, ساپالى ءبىلىم بەرۋ عانا. ال ولاردىڭ جازعانىنداي, گرەكياعا وليمپياداعا بارعانى, بۇل وليمپيادانىڭ قۇقىقتىق نەگىزى جوقتىعى تۋرالى اڭگىمەلەرگە مەنىڭ قاتىسىم جوق, – دەدى ول.
البەتتە, ءبىزدىڭ روزا سەكسەنوۆا حانىمنىڭ ايتقاندارىنا سەنبەۋگە قۇقىمىز جوق. دەگەنمەن, وسى ءبىر ماسەلەدە كەيبىر قيتۇرقىلىقتىڭ بار ەكەنى بايقالادى. ونىڭ سىرى مىنادا.
باس پروكۋراتۋرانىڭ اتا-انالار ارىزدارىنا قايتارعان جاۋاپ حاتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتى جايىندا ايتىلا كەلىپ, «جوعارىدا كورسەتىلگەندەردىڭ نەگىزىندە پروكۋرورلىق شارا قولدانۋعا نەگىزدەر جوق» دەپ جازىلسا, الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانىنىڭ پروكۋرورى م. باسشىباەۆتىڭ اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن دارىندى بالالارعا ارنالعان ورتا مەكتەپ-ينتەرنات ديرەكتورى م. يبرايموۆقا جولداعان زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ تۋرالى ۇسىنىسىندا «… زاڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, مەكتەپ-ينتەرنات باسشىلىعى اتالعان تۇلەكتەرگە جانە ولاردىڭ اتا-انالارىنا 2012 جىلى گرەكيا مەملەكەتىندەگى رودوس ارالىندا بولعان رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ جانە سپورتتىق جارىستاردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەنى تۋرالى ءوز ۋاقىتىندا حابارلاماعان.وسىنىڭ سالدارىنان اتالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تۇلەكتەرىنىڭ جانە اتا-انالارىنىڭ «ءبىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ 49-بابىندا كورسەتىلگەن قۇقىقتارى بۇزىلعان. ءسويتىپ, جوعارىدا كورسەتىلگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار مەكتەپ-ينتەرنات جۇمىسشىلارىنىڭ وزىنە ءتيىستى مىندەتتەرىن ناقتى دەڭگەيدە اتقارماعانىنان جانە باسشىلىق تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋ بولماعانىنان تۋىنداعان» دەپ ناقتىلاعان. ءدال وسى ۇسىنىسقا وراي مەكتەپ ديرەكتورى م.يبرايموۆ بۇيرىق شىعارىپ, «2012 جىلى مامىر ايىنىڭ 6-14 ارالىعىندا گرەكيانىڭ رودوس ارالىندا وتكەن حالىقارالىق «مادەنيەت. بالالار. ينتەللەكت» اتتى فەستيۆالعا بالالاردى, ديرەكتوردىڭ بۇيرىعىنسىز, جاسىرىن تۇردە اپارعانى ءۇشىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە مۇعالىمگە قاتاڭ سوگىس جانە ەسكەرتۋ بەرگەن.
ال ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى م.ورىنحانوۆتىڭ ون ەكى اتا-انانىڭ حاتىنا بەرگەن جاۋابىندا: «2012 جىلعى 6-14 مامىردا گرەكيادا (رودوس) وتكەن حالىقارالىق وليمپيادا مينيسترلىكتىڭ 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى №514 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبالار, ورىنداۋشىلاردىڭ رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كونكۋرستارىنىڭ جانە سپورتتىق جارىستاردىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلمەگەن» دەلىنگەن.
دەمەك, بۇل ماسەلەدە نەگىزگى كىنا مەكتەپ باسشىلىعى تاراپىنان بولعان سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, گرەكيادا وتەتىن حالىقارالىق وليمپيادا مينيسترلىكتىڭ تىزبەسىنەن 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى №514 بۇيرىعىمەن الىنىپ تاستالىپ جانە ول ۇبت تاپسىرۋدان جارتى جىل بۇرىن كۇشىنە ەنگەن بولسا, نەگە سول بۇيرىق مەكتەپتەگى ارناۋلى تاقتاعا, ياعني كورنەكى ورىنعا ىلىنبەگەن؟ باسقاسىن ايتپاعاندا, وسى مەكتەپ ديرەكتورى ءتۇرلى حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ وزگە جۇلدەگەرلەرىمەن, جەڭىمپازدارىمەن بىرگە تۇسكەن فوتوسۋرەتىنە ورىن تاپقاندا, بالالار تاعدىرىنا قاتىستى مينيستر بۇيرىعىن دەر كەزىندە ىلۋگە مۇمكىندىك بولمادى ما؟ گرەكيا اۋرە-سارساڭسىز بارىپ كەلەتىن جاقىن جەر ەمەس, سوناۋ يت ارقاسى قيانداعى گرەكياعا بارۋ ءۇشىن قانشا قۇجات تولتىرىپ, قانشا ادام الەككە تۇسەدى, قانشا قارجى جۇمسالدى, سوندا مەكتەپ باسشىلىعى قايدا قاراپ وتىرعان؟ مامىر ايىندا ورتا مەكتەپتەردە وقۋ ۇدەرىسى جالعاساتىن كەز, سوندا ساباققا كەلمەگەن ون ەكى بالانى ەشكىم ىزدەپ, جوقتاماعانى ما؟ ەگەر وقۋشىلار قالاعان جاعىنا كەتە بەرسە, مۇنىڭ قانداي مەكتەپ بولعانى؟ وسى سۇراقتاردىڭ بارىنە ءبىرىنشى رەت بىزبەن كەزدەسكەندە مەكتەپ باسشىلىعى «بۇل بالالار گرەكياعا ءبىزدىڭ رۇقساتىمىزسىز كەتكەن» دەگەن شىعارىپسالما جاۋابىن ەكىنشى رەت كەزدەسكەندە دە قايتالاي ايتتى. سوندا قالاي؟ ءبىر مەكتەپتە ەكى ديرەكتور بولا ما؟! وقۋشىلاردى شەتەلگە اپارىپ, الىپ كەلۋگە قاجەتتى ۆيزاعا قولدى كىم قويىپ, ءموردى كىم باستى؟ مۇنى مەكتەپ باسشىلىعىنىڭ نەمقۇرايلىعى دەيمىز بە نەمەسە بىلمەگەندىگىنەن دەيمىز بە, ون ەكى بالاعا قاتىستى وسى ءبىر ماسەلەدە ولاردىڭ كىناسى بەلگىلى.
ال اتا-انالاردىڭ جەر-جەرگە حات جازىپ, تالاي جۇرتتىڭ قۇلاعىن شۋلاتۋى وزدەرىنشە دۇرىس دەگەنمەن, بالالارىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىسىپ, بىلىمدەرىن كورسەتە الماۋى وزدەرىنەن دەۋگە دە بولادى. اتا-انالاردىڭ ارىزىندا جازىلعانداي, «بالالارىمىز بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋگە اياق-استىنان قاتىساتىنىن بىلگەننەن كەيىن, پسيحولوگيالىق كۇيزەلىستەن دايىندىقسىز بولىپ قالدى دا, مەملەكەتتىك گرانتقا ىلىنە المادى» دەگەن ءۋاج ورىندى ما؟ وسى ون ەكى بالانىڭ مەكتەپىشىلىك الدىن الا تەستىلەۋ بايقاۋلارىندا العان باللدارىن زەردەلەسەك, قازاق ءتىلى, ماتەماتيكا, ورىس ءتىلى, قازاقستان تاريحى, بيولوگيا, اعىلشىن ءتىلى, دۇنيە ءجۇزى تاريحى پاندەرى بويىنشا 60, 76, 89, 93, 102, 114 ء(بىر وقۋشى ءبىر رەت قانا 114 بالل العان) بالل الىپ كەلگەن. بۇل دەگەنىمىز وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى نەگىزگى پاندەردى بولمەي ورتاشا العاندا 100 باللعا جەتەر- جەتپەس ەكەندىگى ەمەس پە؟!
سونىمەن, «ون ەكى بالانىڭ وبالى كىمگە؟» دەگەن سۇراقتىڭ ءالى دە بولسا باسى اشىق تۇر. ال وعان ءتيىستى ورىندار ەندى نە دەر ەكەن؟
شارافاددين ءامىروۆ,
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
تالدىقورعان – الماتى – تالدىقورعان.
