جەتىمدەردى جىلاتقان جاندار
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:17
جەتىمدەرىن جىلاتقان جاندار وڭا ما؟ ارينە, جوق. بىراق قولداعى مالىمەتتەرگە قاراپ وتىرساق بالالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەك, جەتىم, ءتۇرلى اۋىر دەرتپەن اۋىراتىندارى بار دەگەندەي, جالپى ءجاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىن تاپتايتىن ۇلكەندەردىڭ ءىسى كىسىلىك شەكتەن شىققاندىعى ايقىن كورىنەدى. دەگەنمەن, ونداي ادامدار ارامىزدا كوپ دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋ ەلگە جاراسپايتىندىعى تاعى بەلگىلى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050»
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:17
جەتىمدەرىن جىلاتقان جاندار وڭا ما؟ ارينە, جوق. بىراق قولداعى مالىمەتتەرگە قاراپ وتىرساق بالالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەك, جەتىم, ءتۇرلى اۋىر دەرتپەن اۋىراتىندارى بار دەگەندەي, جالپى ءجاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىن تاپتايتىن ۇلكەندەردىڭ ءىسى كىسىلىك شەكتەن شىققاندىعى ايقىن كورىنەدى. دەگەنمەن, ونداي ادامدار ارامىزدا كوپ دەپ قول قۋسىرىپ وتىرۋ ەلگە جاراسپايتىندىعى تاعى بەلگىلى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا بالالار قۇقىعى تۋرالى ەرەكشە ايتىلدى. «بەيبىت ءومىردىڭ وزىندە بىزدە مىڭداعان جەتىمدەر بار – بالالار ۇيلەرى تولى. ەرلەردىڭ ايەلدەر مەن بالالارعا مۇلدەم جاۋاپسىز كوزقاراس تانىتقان وقيعالارىنىڭ سانى وسۋدە», دەدى پرەزيدەنت.
راسىندا, باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي مالىمەتتەرىنە سۇيەنەر بولساق ەرەسەك ادامداردىڭ بالالارعا, ءاسىرەسە, جەتىمدەرگە دەگەن جاۋاپسىزدىعى جۇرەك سىزداتادى. مەملەكەت جەتىم قالعان بالالاردى سەنىپ تاپسىرعان بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ويلارىنا كەلگەنىن جاسايدى. ولار كامەلەتكە تولماعان بالالاردى باعىپ-قاعىپ, قورعاۋدىڭ ورنىنا ۇرىپ-سوعىپ, ءتىپتى ءولتىرىپ, ودان قالسا جۇكتى بولۋىنا جول بەرگەن. مۇنداي سوراقىلىقتان كەيىن جاۋاپتى ادامداردىڭ جاۋاپسىزدىعىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ولارعا زاڭعا ءسايكەس قانداي جازا قولدانسا دا ارتىق ەتپەيدى, دەيدى قۇقىق قورعاۋشىلار.
ويتكەنى, پرەزيدەنت جوعارىداعىداي ارەكەتتەردىڭ ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىزگە, مادەنيەتىمىزگە تىپتەن جات ەكەندىگىن, بالالار – قوعامىمىزدىڭ ەڭ ءالسىز جانە قورعانسىز بولىگى جانە ولار قۇقىقسىز بولۋعا ءتيىس ەمەستىگىن ايتا كەلە «ەلباسى رەتىندە مەن ءاربىر بالانىڭ قۇقىعى قورعالۋىن تالاپ ەتەتىن بولامىن», دەدى. الايدا, پروكۋراتۋرا ورگاندارى بالالاردىڭ قۇقى ۇنەمى تاپتالاتىنىن, ءتىپتى ولاردىڭ قورلاۋعا تۇسەتىنىن دە اشكەرەلەۋدە. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار اۋىلىندا تاربيەشى بالانىڭ باسىنا ەدەن جۋاتىن اعاش تاياقپەن ۇرعان. ونداعى تاپقان سىلتاۋى ءسابي بولمەدەگى زاتتاردى جيناماپتى. سوققىنىڭ قاتتى بولعانى سونشاما بالانىڭ دەنساۋلىعىنا ايتارلىقتاي زاقىم كەلگەن. ال ادامعا ءسابي كەزىندە تيگەن سوققىنىڭ زاردابى ءومىر-باقي جازىلماۋى دا ءمۇمكىندىگىن دارىگەرلەر جاسىرمايدى. سوندا مىنا بالانىڭ بولاشاق تاعدىرى قانداي بولاتىندىعىنا كىم جاۋاپ بەرەدى؟ تاربيەشى-اناسىنان قورلىق كورۋ ءۇشىن ول بالالار ۇيىنە تۇسكەن جوق قوي. ارينە, تاعدىر ءتالكەگىنە ۇشىراعان شىعار, بىراق ونىڭ ەلى, جەرى بار, سوعان ساي اتا زاڭىمىزدا جازىلعانداي قورعالۋعا قۇقى بار. ەندەشە, پرەزيدەنت ايتقانداي, ءبىزدىڭ توپىراعىمىزدا تۋعان كەز كەلگەن ءسابي – قازاقستاندىق. جانە مەملەكەت ونى قامقورلىعىنا الۋعا ءتيىس. ال جوعارىداعىداي مىسالدار ەلىمىزدە از ەمەس.
ماسەلەن, الماتى قالاسىنداعى «جاستار ءۇيى» بالالار ۇيىندە كامەلەتكە تولماعان تاربيەلەنۋشىلەردىڭ جۇكتى بولىپ قالعاندىعى اشكەرەلەنىپ, ماسقارا جاعداي تالاي ادامنىڭ جاعاسىن ۇستاتتى. وزدەرىنىڭ قاتەلىگىن جاسىرۋ ءۇشىن تاربيەلەۋشىلەر اياعى اۋىر تاربيەلەنۋشىلەردىڭ جۇكتىلىگىن ءۇزىپ, ءىش تاستاۋىنا قارەكەت جاساعان. بۇل شەكتەن شىققان جاۋاپسىزدىق ەكەندىگى ايداي اقيقات, دەيدى پروكۋرورلار. ەندەشە, بۇل ادامدارعا ەڭ قاتال جازا قولدانىلۋى ءتيىس. ايتپەسە, جەڭىل جازامەن قۇتىلعان تاربيەلەۋشىلەردى كورگەن باسقالار دا «ءارى كەتسە سوگىس ەستىرمىز» دەپ جاۋاپسىزدىققا سالىنا بەرەرى ءسوزسىز. سونداي-اق, قاراعاندى وبلىسىندا بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەۋشىلەرى مىندەتتەرىن دۇرىس اتقارماعانى سالدارىنان ءسپيرتتى ىشىمدىك ۇرتتاپ قويعان بالا شاشالىپ قايتىس بولعان. بۇعان ەندى نە دەيسىز؟
بۇل بالالار ءۇيىنىڭ جاۋاپسىز تاربيەلەنۋشىلەرى وسىلاي ىستەپ جاتقاندا, ولاردىڭ باسشىلارى, قالا اكىمدىگى قايدا قاراعان؟ قاشاندا, قاي جەردە بولماسىن, ەڭ الدىمەن, جاۋاپسىز قىزمەتكەرى ءۇشىن باسشى سوتقا تارتىلۋى قاجەت. سوندا عانا ءتارتىپ ورنايدى. سوندا عانا ءار مەكەمەدە مىندەتىن دۇرىس اتقارا بىلەتىن ماماندار بولادى. ايتپەسە, تامىر-تانىستىققا, جەرشىلدىككە, سىبايلاستىققا جول بەرىلگەن مەكەمەدە دۇرىس قىزمەت جاسالادى دەگەن وتىرىك. دەمەك, بالالارعا قاتىستى قانداي بولماسىن زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن العان تۇستا قاشاندا قاتاڭ شارا قاجەتتىگى دالەلدەنىپ تۇر. سوندىقتان دا ەلباسى «بالاعا قارسى باعىتتالعان قىلمىس ءۇشىن, سونداي-اق, وسى سالاداعى ەڭ ۇساق دەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋدى» تالاپ ەتتى.
ايتسە دە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋعا ات سالىسادى دەگەن ادامداردىڭ وزدەرى مۇندايعا جول بەرىپ جاتسا نە دەيسىز. ماسەلەن, باس پروكۋراتۋرانىڭ تەكسەرىسىنە قاراعاندا, بالالار ۇيىندەگى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ باسپانا قۇقىعى دا ساقتالمايدى ەكەن. ويتكەنى, پەتروپاۆل قالاسىنداعى بالالار ءۇيىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرگەن پروكۋرورلار وندا پوليتسيا مەن ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭسىز تۇرىپ جاتقاندىعىن اشىپتى. ال وسىعان قاراماستان بالالار ءۇيىنىڭ اكىمشىلىگى وسى بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىسىنە بوس ورىن جوق دەپ شىعارىپ سالعان. سودان پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋىنىڭ ارقاسىندا عانا بوتەن ادامدار شىعارىلىپ, تاربيەلەنۋشىلەر قۇقى قايتارىلعان. دەمەك, بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, بالالار مەكەمەلەرىنىڭ اكىمشىلىگى بالالاردىڭ باسپانا قۇقىن تولىق ساقتامايتىندىعى ايقىن اڭعارىلادى.
جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى جەتىمدەردىڭ جالعىزدىعىن پايدالانىپ «جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس» دەگەندى بەرىك ۇستانادى. ولار قولدارىنداعى بيلىكتى پايدالانىپ «جەتىم كورسەڭ – جەبەي ءجۇر» دەگەندى مۇلدە ۇمىت قالدىرىپ, كەرىسىنشە سول جەتىمدەردى جەمتىككە اينالدىرىپ, بارىن تارتىپ الىپ, بولىسۋگە ارەكەت ەتەدى. اقتوبە وبلىسىنداعى العا بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىسى قايتىس بولعان اناسىنان قالعان ۇيىنە ورالعانىمەن قونىستانا الماعان. سەبەبى, ونىڭ ۇيىنە بەلگىلى تۇراعى جوق ادامدار كىرىپ الىپتى. جەرگىلىكتى بيلىك مۇنى بىلسە دە, وزدەرى رۇقسات بەرگەن سوڭ بىلمەگەندەي بولسا كەرەك. ال مۇنداي سوراقىلىقتار ەلىمىزدە از ەمەس كورىنەدى. ءتىپتى جەتىم, مۇگەدەك بالالارعا مەملەكەتتىڭ بەرەتىن جاردەماقىسىنا, كومەگىنە قولسۇققاندار قاتارى مۇلدە كوپ كورىنەدى. سولاردىڭ ءبارى قولىندا بيلىگى بارلار, جاعدايى كەلىستىلەر ەكەن. بۇعان ەندى نە دەيسىز؟ وسىنىڭ ءبارىن پروكۋرورلار انىقتاپ وتىر. ايتا بەرسە, زاڭ بۇزۋشىلىق وتە كوپ.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
