سەرىكتەستىككە سەرپىن قوسقان ساپار
سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 1:09
قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي ءوزىنىڭ توكيوعا رەسمي ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى بىرقاتار ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. بۇل كەلىسسوزدەردىڭ وزەگى – مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستى جاڭاشا تۇرعىدا جانداندىرۋعا نەگىزدەلگەندىكتەن, تاراپتار ەكى جاققا دا ءتيىمدى ماسەلەلەر بويىنشا جان-جاقتى پىكىر الماستى.
سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 1:09
قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي ءوزىنىڭ توكيوعا رەسمي ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى بىرقاتار ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. بۇل كەلىسسوزدەردىڭ وزەگى – مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستى جاڭاشا تۇرعىدا جانداندىرۋعا نەگىزدەلگەندىكتەن, تاراپتار ەكى جاققا دا ءتيىمدى ماسەلەلەر بويىنشا جان-جاقتى پىكىر الماستى.
قازاقستان مەن جاپونيا بارلىق سالالار بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى الەۋەتكە يە. سەنات توراعاسى قايرات ءماميدىڭ جاپونيا استاناسى – توكيوعا رەسمي ساپارى اياسىنداعى كەلىسسوزدەرى مەن كەزدەسۋلەرى كەزىندە, مىنە, وسى جايتقا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى.
نەگىزىنەن, جاپونيانىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانىنىڭ قۇزىرەتى ايرىقشا. كونستيتۋتسيا بويىنشا بۇل ەلدەگى زاڭ شىعارۋشى ورگاندار وكىلدەر جانە كەڭەسشىلەر دەپ اتالاتىن ەكى پالاتادان تۇرادى. زاڭ جوبالارىنىڭ تارتىبىنە بايلانىستى جاپونيا پارلامەنتىندە وكىلدەر پالاتاسى – تومەنگى پالاتا, كەڭەسشىلەر پالاتاسى – جوعارعى پالاتا بولىپ سانالادى.
بۇگىندە جاپونيانىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى مەن قازاقستان پارلامەنتاريزمى اراسىنداعى بايلانىس تا جوعارى دەڭگەيدە جولعا قويىلعان. ماسەلەن, كۇنشىعىس ەلىندە قازاقستانمەن دوستىق پارلامەنتتىك توبى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ قۇرامىنا ءارتۇرلى ساياسي پارتيالاردان سايلانعان ەكى پالاتانىڭ وكىلدەرى, جيىنى 40 جاپوندىق پارلامەنتاري كىرەدى.
ليگا مۇشەلەرى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جانە بولاشاققا باعدارلانعان ماقسات-مىندەتتەر بويىنشا ءجيى باس قوسىپ تۇرادى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, مۇنداي كەلىسسوزدەر كەزىندە كوتەرىلەتىن تاقىرىپتاردىڭ ارالۋاندىعىنا بايلانىستى ولارعا جاپونيانىڭ سان-سالاداعى مينيسترلىكتەرى مەن ۆەدومستۆولارىنىڭ وكىلدەرى ارنايى شاقىرىلىپ تۇرادى. ياعني, بۇل – ەكى جاق ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەلەردى جۇيەلى تۇردە شەشۋگە دەگەن مۇددەلىلىك بار دەگەن ءسوز.
مۇنداي سيپاتتاعى سىرتقى ساياسي باعىتتىڭ دامۋىنا جاپونيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى, ليبەرالدى-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ بەلگىلى ساياسي قايراتكەرى ريۋتارو حاشيميتو ۇلكەن ۇلەس قوستى. ماسەلەن, پارلامەنتتىك توپقا توراعالىق ەتكەن 2002-2006 جىلدار ارالىعىندا ر.حاشيميتونىڭ باستاماسىمەن جاپونيانىڭ «ەۋرازيالىق ديپلوماتيا» دەپ اتالاتىن جاڭا سىرتقى ساياسي تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. ال بۇل تۇجىرىمداما كەيىنىرەك جاپونيانىڭ قازاقستانمەن, سونداي-اق, ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا ەلدەرىمەن اراداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاندانۋىنا كەڭىنەن جول اشۋعا ىقپال ەتتى.
كەشە قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ (كەڭەسشىلەر پالاتاسى) سپيكەرى كەنجي حيراتامەن كەزدەسۋى كەزىندە دە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جولعا قويىلعان ءارى تولىقتاي قالىپتاسقان وسى ىنتىماقتاستىق ۇدەرىسىنە جوعارى باعا بەرىلە كەلە, بايلانىس تەتىگىن بەكىتۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارىنا نازار اۋدارىلدى.
ماسەلەن, جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ سپيكەرى ك.حيراتا قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولعانىن, بۇل سايكەسىنشە ەكى ەل ءۇشىن دە ۇلكەن مەرزىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز سان ءتۇرلى سالالار بويىنشا كەلىسسوزدەرگە قول جەتكىزىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قازاقستان مەن جاپونيا ينۆەستيتسيالاردى قولداۋ جانە ىرىقتاندىرۋ جونىندەگى كەلىسىمشارت جوباسىن دايىنداۋدى اياقتادى. قازىرگى تاڭدا قۇجات رەسمي قول قويۋعا ازىرلىك ۇستىندە, دەدى ك. حيراتا.
جاپونيا پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى مۇنداي كەلىسىمنىڭ قابىلدانۋى ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ ورىستەۋىنە جول اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. بۇعان پارلامەنتارالىق ءىس-قيمىل دا اسەر ەتۋى ءتيىس, دەدى پالاتا سپيكەرى ءوز سوزىندە.
ءوز كەزەگىندە ق.ءمامي قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى جىلى شىرايمەن قارسى العاندارى ءۇشىن جاپوندىق ارىپتەستەرىنە ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. جاپونيا – قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ارىپتەستەردىڭ ءبىرى. بۇگىندە قازاقستان مەن توكيو اراسىنداعى بايلانىس جىل ساناپ قارقىن الىپ كەلەدى. سوندىقتان, ءبىز بولاشاقتا دا جاپونيامەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىمىزدى دامىتۋعا, ول ءۇشىن ماڭىزدى ساياسي ۇنقاتىسۋ ورناتۋعا ءمان بەرەتىن بولامىز, دەي كەلە, قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى جاپونيا پارلامەنتى پالاتالارى باسشىلارىنىڭ قازاقستانعا ساپارى ىنتىماقتاستىققا جاڭاشا سەرپىن بەرەدى دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى.
ال قايرات ءماميدىڭ جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى شيندزو ابەمەن كەزدەسۋىندە قازاق-جاپون ىنتىماقتاستىعىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى مەن ارىپتەستىكتى ىلگەرىلەتۋدىڭ بولاشاق باعدارى تالقىلاندى.
ش.ابە كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ىزگى تىلەكتەستىگىن جولداي كەلە, قازاقستان جاپونيا ءۇشىن ماڭىزدى ارىپتەس سانالاتىنىن, سوندىقتان بولاشاقتا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا كۇش-جىگەر تانىتۋعا نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىردى. ش. ابە سونداي-اق تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلەۋلى بولىگى رەتىندە پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى ودان ءارى ورىستەتۋ جايىنا دا توقتالىپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە ق.ءمامي قازاقستان جاپونيانى ازيا قۇرلىعىنداعى ماڭىزدى ارىپتەسى سانايتىنىن جانە قازاقستان جاپونيامەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى جانداندىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. كەزدەسۋدە ەلىمىزدىڭ پارلامەنتارالىق ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋگە, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە ازىرلىگى ايتىلدى.
توكيوعا ساپارى اياسىندا قازاقستاندىق پارلامەنتشىلەر سونداي-اق سينتويستىك حرامدار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى تسۋنەكيو تاناكامەن كەزدەستى. تس.تاناكا 2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ IV سەزىنە قاتىسىپ, ءدىن كوشباسشىلارى كەڭەسىنە مۇشەلىككە سايلانعان بولاتىن.
وسى ورايدا, ەكى ەلدىڭ سان سالا بويىنشا ۇستانىمدارى ۇقساس ەكەنىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ۇقساستىق, اسىرەسە, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىندە دە كورىنىس تابۋدا. ماسەلەن, جاپونيا اتوم بومباسىنان قاسىرەت شەككەن ەل رەتىندە قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى باستاماشىلىعىن وتە جوعارى باعالايدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار مىنبەرىندە كوتەرىپ جۇرگەن باسقا باستامالارىن دا قولدايدى. جاپونيانىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى دەپ اتاۋ جونىندەگى باستاماسىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا قولداۋ تابۋىندا جاپونيا تارابىنىڭ دا ۇلەسى بار. ال قازاقستان تاراپىنىڭ جاپونيانىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى بولىپ سايلانۋىنا قولداۋ تانىتۋى ەكىجاقتى ارىپتەستىكتىڭ بەرىك ورناعانىن ايعاقتاي تۇسەدى.
قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستار تەك بۇلارمەن تۇگەسىلمەيدى. توكيونىڭ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق باستامالارىنا, ونىڭ ىشىندە استانادا ۇيىمداستىرىلاتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ باستاماسىنا دا قولداۋ تانىتۋى ارىپتەستىككە سەرپىن بەرەرى انىق.
ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي ۇنقاتىسۋدىڭ ورىستەۋىنە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تا بەلگىلى دارەجەدە ىقپال ەتۋدە. ماسەلەن, ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى جىلدار ىشىندە قوس مەملەكەتتىڭ يندۋستريا, ەنەرگەتيكا جانە قارجى سالالارىنداعى قارىم-قاتىناسى جاڭاشا قارقىن العان. جاپونيانىڭ قازاقستاندى اتوم ونەركاسىبى سالاسىنداعى وزىق تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلىسى وتاندىق ۋران ونىمدەرىنىڭ ۇلەس سالماعىن جاپون نارىقتارىندا ۇلعايتۋعا جول اشتى. سونداي-اق 2008 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاپونياعا رەسمي ساپارى ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق ىقپالداستىققا جاڭاشا سەرپىن بەردى. بۇل ساپار اياسىندا تاراپتار ەكونوميكالىق ارىپتەستىكتىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارىن ايقىنداعان بولاتىن. مۇنداي كەلىسسوزدەر قازاقستاندىق نارىققا جاپوننىڭ قارجىلىق ينستيتۋتتارى تاراپىنان قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىنا دا سەپ بولدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جاپوندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن 26 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزىنەن مۇناي-گاز, مەتاللۋرگيا جانە تاۋ-كەن ونەركاسىبى, قارجى سالالارىنا ماماندانعان.
جالپى العاندا, قازاق-جاپون ديپلوماتيالىق جانە پارلامەنتارالىق ارىپتەستىگىنىڭ الەۋەتى جوعارى. قوس تاراپ بۇل بايلانىستىڭ بولاشاقتا دا ورىستەۋىنە مۇددەلى. بۇعان توكيوداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا كوز جەتكىزدىك.
ءلايلا ەدىلقىزى,
ەگەمەن قازاقستان – توكيودان.
