رۋحانيات • 13 ماۋسىم, 2019

«Daily News» دارىپتەگەن داۋلەتبەكوۆ

540 رەت
كورسەتىلدى
14 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريحتىڭ تەگەرشىگى كەرى اينالىپ, اداسقان ءار شىندىق ءوز ورنىن تابار بولسا, تۇعىرىنان جىلجىپ كەتكەن ادىلەتتىلىكپەن ەڭ الدىمەن تۇلعالار تابىسار ەدى. ۇلكەن ءىس تىندىرا تۇرا, ومىردەن ءوز ۇلەسىن الماق تۇگىلى ەسەسىن جىبەرىپ العان ەرلەردىڭ ۋاقىتتىڭ ك ۇلىنە كومىلىپ كەتكەن ەسىل ەڭبەگى كەلەر ۇرپاقتىڭ ارشىپ العانىن كۇتىپ تىم-تىرىس ەلەنبەي جاتاتىنى بار. زامانداستارىنىڭ زوبالاڭىن كورگەن, «ۇرلانعان», «تونالعان» حاكىمنىڭ تاپ وسىنداي تۇلعالاردىڭ قاتارىنان ەكەنى حاق.

«Daily News» دارىپتەگەن داۋلەتبەكوۆ

ۇلتتىق كينو تاريحىنداعى العاشقى قازاق كەڭەس-اكتەرى, كينو­رەجيسسەر, قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, كسرو كينە­ما­توگرافيستەر وداعىنىڭ مۇشەسى حاكىم داۋلەتبەكوۆ حاقىنداعى ءما­لىمەت-دەرەكتىڭ تاپشىلىعى سونداي, كينو مەن رۋحانياتتىڭ ءتوڭى­رەگىندەگى ماماندار بولماسا, ەسىمىن ەستىگەن بەتتە ەلەڭ ەتە قالا­تىن­داي تانىمالدىلىققا جەتە الماعان كۇيى كەتتى. راس, قايتىس بولعان سوڭ الماتىداعى گوگول مەن پانفيلوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى تاس ۇيگە «تۇردى» دەگەن ەسكەرتكىش-تاقتا ءىلىندى. 2010 جىلى كينو ۇيىندە دۇركىرەتىپ بولماسا دا, دەرەكتى كينوداعى ورنىن كورسەتىپ 100 جىلدىعىن اتاپ وتكەندەي بولعانىمىز دا راس. «بەلگىلى ادامدى بەلگىسىز ەتپەيمىز, ەسىمىن جاڭعىرتىپ, ەسكە الىپ جۇرەمىز» دەگەن ۋادەلەر جان-جاقتان جامىراي بەرىلگەن, بىراق ادەتتەگىدەي ءبارى دە ءباز بايا­عى قالپىنا قايتا ءتۇسىپ, تالانت ەستەن تارس شىعارىلدى.

اكەسىنىڭ دارا تۋعانىن, ءماس­­كەۋدەگى ۆگيك-ءتى بىتىرگەن ءبىرىنشى قازاق ەكەنىن, 1934 جىلى «موس­­فيلمگە» شتاتتىق كەس­تەمەن جۇمىسقا الىنعان ءبىرىنشى كاسى­بي كينورەجيسسەر بولعانىن دالەل­دەپ, شىن باعاسىن الۋى ءۇشىن ءبىر سومكە قۇجات پەن سارعايعان سۋرەتتەردى قۇشاقتاپ الىپ, شىرىلداپ جۇگىرىپ جۇرگەن جالعىز جوقتاۋشى قىزى ساۋلەدەن وزگە تاريحي تۇلعانى ءوز تۇعىرىنا قوندىرۋعا اسىققان جاناشىرلار ازىرگە تابىلماي تۇر. ال ساۋلە داۋلەتبەكوۆانىڭ قولىنداعى ارحيۆ ماتەريالدارى مەن سارعاي­عان ەسكى سۋرەتتەر سويلەپ بەرسە, ءبىز «تۇڭعىش» دەپ تانىعان ادام­دار­دىڭ تالايى تۇڭعىش بولماي قالۋى ابدەن مۇمكىن. بىراق ماق­ساتىمىز تۇڭعىشتاردىڭ ءتوڭى­رە­گىندە تالاس تۋدىرۋ ەمەس, ءبىر ۋاق كوزىنە تۋرا قاراپ قويساق, شىن­دىق­تىڭ باعاسى بيىكتەي تۇسە مە دەگەن وي.

راسىندا دا, «كينو», «ينس­تي­تۋت», «اكتەر» دەگەن ءسوز­دەر قۇ­­لاققا تىم توسىن ءارى ءتۇسى­نىك­­سىز ەستىلەتىن 1931-1934 جىلدا­رى ح.داۋلەتبەكوۆتىڭ بۇكىل­وداقتىق مەم­لەكەتتىك كينە­ما­توگرافيستەر ينستي­تۋتىندا وقۋى ول كەزەڭ تۇگىلى, بۇگىنگى ۋاقىت تۇرعىسىنان العاندا دا تىم ەرەكشە قابىلداناتىن «نونسەنس». ۆگيك-تە جوعارعى اكتەرلىك ءبىلىم مەن رەجيسسەرلىك شەبەرلىك سابا­­عىن اتاقتى ن.باتالوۆ پەن س.كوماروۆتىڭ شەبەرحاناسىندا ءجۇ­رىپ العان قازاق قانداي بولۋى مۇمكىن دەپ وزىڭشە ەلەستەتەسىڭ دە. ماڭ­دايىنان سيپاپ, كۇتىپ تۇرعان جەتى اتاسى جوق ماسكەۋگە جالاڭ اياق, جالاڭباس وسكەن جالقى جىگىت قا­لاي جول تاۋىپ كەلدى؟

حاكىم ماسكەۋگە «جۇت» اتتى فيلم­­نىڭ جەتەلەۋىمەن كەلەدى. تاع­­دىر جولىن تارقاتپاس بۇ­رىن «حاكىم دەگەن كىم ەدى؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەلىك. دالا اقسۇيەكتەرىنەن قۇرىلعان وتباسىنىڭ جالعىز تۇياعى حاكىم داۋلەتبەكوۆ 1910 جىلى اقمولا وكرۋگىندەگى №15 اۋىلدا ومىرگە كەلگەن. جاستايىنان جەتىم قالىپ, تۋىستارىنىڭ كومەگىمەن مەدرەسەدە ءبىلىم العان حاكىم اعاسى قايىربەكتىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا قازاقتىڭ استاناسى قىزىلوردانى ىزدەپ تابادى. وسى جەردە ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ قى­زىل­ور­دادا قازاق مەكتەبىنىڭ مۇعا­لىمى بولىپ ەڭبەك جولىن باس­تاي­­دى.

ورتالىق جۇمىس­شى­لار كووپە­را­­­­تيۆىن­دە­گى جاعدايدى جولعا قو­يىپ, قازاقتار اراسىنداعى ساۋات­­­­سى­ز­­دىقپەن كۇرەسۋ ءجو­نىندە كوم­­­­سومولدىق تاپسىر­ما العان كوزى اشىق, بەلسەندى حاكىم قى­زى­لور­دادان الما­تى­عا ارنا­يى جىبەرىلەدى. ول مۇندا بۇكىل­رە­سەيلىك «شىعىسكينو» ترەسى كينو­­ەكسپەد­يتسياسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ تاپ­سىر­ماسىمەن قازاق تاقىرىبىنا ارنال­­عان «جۇت» اتتى تۇڭعىش كوركەم فيلم ءتۇسىرىپ جاتقانىنىڭ ءۇستى­نەن تۇسەدى. باسقالارعا قارا­عان­دا ورىس تىلىنە جۇيرىك, ءسوزى ورنىق­تى, ويى قالىپتاسقان, جانى جايساڭ جاس جىگىتتى رەجيسسەر م.كاروستين بىردەن ءىش تارتىپ, فيلمگە تۇسۋگە ۇسىنىس بىلدىرەدى. ەلىرگەن بايعا ەسەسى كەتىپ, قوي اۋزىنان ءشوپ المايتىن مالاي اتتى مومىن باتىراقتىڭ ءرولىن ويناۋ 9 جاسىنان جەتىم وسكەن حاكىمگە اسا قيىنعا سوقپايدى. ءوزى دە قاراپ جۇرمەي, بۇكىل ءتۇسىرۋ توبىن ماڭايداعى اۋىلدارعا ەرتىپ اپارىپ, كەدەي-كەپشىكتىڭ جۇپىنى تىرشىلىگىن كورسەتىپ, بازار ارالاتىپ, قازاقتىڭ ومىرىمەن تانىستىرادى. ءتىپتى كوشەدە ويدا-جوقتا ۇشىراسىپ قالعان, ەكى يىعىنا ەكى كىسى ءمىن­گەن­دەي ابىز تايشىبەكوۆتىڭ الىپ تۇلعاسىنا قاتتى قىزىققان رەجيسسەر فيلمدەگى ءبىر قويدىڭ ەتىن ءبىر-اق جەيتىن مەس قارىن باي-قۇلاقتىڭ ءرولىن ويناۋعا قانشا ۇگىتتەسە دە, بايىرعى قىزىل پارتيزان «تۇسپەيمىن» دەپ ات تونىن الىپ قاشقاندا, ونى وسى حاكىم كوندىرىپ بەرەدى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي مەشكەيلىكتى كورمەگەن ماسكەۋلىك كينوگەرلەردىڭ ەكى كوزى تاس توبەسىنە شىعىپ, تالايعا دەيىن جىر عىپ ايتىپ ءجۇرىپتى.

قازاق ومىرىنە ارنالعان تۇڭ­عىش «جۇت» كوركەم فيلمىنە كەڭەسشىلىك جاساۋعا ءسابيت مۇ­قا­نوۆ شاقىرىلادى, ال ءىلياس جانسۇگىروۆ ونىڭ كومەكشىسى بولىپ بەكىتىلەدى. م.كاروستين مەن س.ەرمولينسكيدىڭ قازاق ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن كوركەمسۋرەتتى «جۇت» ءفيلمىن ءتۇسىرىپ جاتقانىن ەستىگەن بەتتە ە.ارون ءوزى ءتۇسىرۋدى قولعا العان «دالا اندەرى» اتتى دەرەكتى-حرونيكالىق ءفيلمىن توقتاتىپ قويىپ, دەرەۋ كوركەم فيلمگە اينالدىرادى. سولاي بولا تۇرا, «جۇتتى» ماسكەۋ بەكىتەدى دە, دەرەكتىلىگى باسىم بولعاندىقتان, «دالا اندەرى» كوركەم فيلم رەتىندە بەكىتىلمەيدى. بۇل كەزدە بالقاشتىڭ بويىندا «التىن جاعالاۋ» اتتى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىپ جاتقان ا.لەمبەرگ تە قازاق كينوسىنىڭ تاريحىنا تۇڭعىش كوركەم ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى رەتىندە ەنۋدى ويلاپ قولىنداعى بارلىق دەرەكتى ماتەريالىن ە.ارونعا بەرەدى. ەكەۋلەپ ءفيلمدى قايتا جاساپ, ىشىنە سەركە قوجامقۇلوۆ وينايتىن قىسقا ەپيزودتى كىرگى­زە­د­ى. كەيىن «دالا اندەرىن» «ماعىناسىز ءارى يدەياسى ايقىن ەمەس» دەپ قاتاڭ سىنعا العان ك.سيرانوۆقا سەركە اعامىزدىڭ ءوزى ستسەناريمەن تانىسپاعانىن, رولگە دايىندالماعانىن, ءبارىن دە لەمبەرگ پەن اروننىڭ نۇس­قا­ۋىمەن جاساعانىن ايتىپ: «تۋ­را­سىن ايتايىن, فيلم­دە مەن ەمەس, رەجيسسەر وينادى!» دەپ ءوزى دە مويىن­داعان ەكەن.

بۇل كەزدە ماسكەۋدەگى باسىلىمدار مالايدى ويناعان حاكىم ءداۋ­لەت­بەكوۆ تۋرا­لى «جاڭا قازاق دالاسىن­دا قالىپتاسىپ كەلە جات­قان جاس جىگىت­تىڭ وبرازىن شى­­­نا­يى اشا ءبىلدى» دەپ جارىسا جازىپ جاتقان بولا­تىن. بۇل تۋ­رالى م.كاروستيننىڭ ءحا­­كىم­گە جازعان حاتىندا: «شىعىسكينو» كينو­­ستۋدياسى ءتۇ­سىرگەن, حاكىم ءداۋ­لەتبەكوۆ وينا­عان «جۇت» كينو­كار­تي­نا­سىنىڭ ءبىرىنشى كوركەم فيلم بولعانىن قۋانا قۋاتتايمىن. ال وپەراتور لەمبەرگ حرونيكەر-دوكۋمەنتاليست بولاتىن» دەگەن جولدار كەزدەسەدى. وسىنىڭ وزىنەن ورىس كينورەجيسسەرلەرىنىڭ ارقايسىسىندا ءالى ونەر مەن مادەنيەت قانات جايا قويماعان قازاق دالاسىنداعى ۇلتتىق كينونىڭ تاريحىن وزىنەن باستاپ, ءبىرىنشى بولعىسى كەلەتىن ىشكى ەسەبى مەن نيەتى بولعانىن جانە ونىسىن وزدەرىنىڭ دە جاسىرا الماعانىن بايقاۋعا بولادى. وكىنىشكە قاراي, قىزعانىشتىڭ قىزىل ءيتى ءىشىن تىرناعاندا, مازاسى قاشاتىن ونەردەگى مادەني قاراقشىلار ەكەۋىنىڭ ەسىمىن دە, ەڭبەگىن دە ۇمىتتىرۋ ءۇشىن ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا التىن قوردا جاتقان «جۇتتىڭ» دا, كەيىن تۇسىرىلگەن «قاراتاۋ قۇپياسىنىڭ» دا كوزىن جويىپ, قولدى جاسايتىنىن م.كاروستين دە, ح.داۋلەتبەكوۆ تە, ارينە ول كەزدە بىلگەن جوق. ءسويتىپ ح.ءداۋ­لەت­بەكوۆتىڭ تۇتاس تاعدىرىنا كولەڭكەسىن تۇسىرگەن ناعىز جۇت كاروستيننىڭ كينوسىندا ەمەس, قازاق ونەرىنىڭ قابىرعاسىندا باستالعان ەدى.

«جۇتتىڭ» ارقاسىندا ورىس كينو­رەجيسسەرلەرىنىڭ كوزىنە ءتۇس­كەن ح.داۋلەت­بە­كوۆتىڭ ءماس­كەۋ­دەن ءبىر-اق شىعىپ, ۆگيك-ءتىڭ ستۋدەنتى اتانعانى ءوز الدىنا, ونى ءتامامداماي تۇرىپ-اق 1930-1939 جىلدار ارالىعىندا «شىعىسكينو» ترەسىنە شتات­تىق اكتەر بولىپ جۇمىسقا قابىل­دا­نا­دى. 1931 جىلى رەجيسسەرلەر دۋبروۆسكي مەن ەل-رەگيستان ح.داۋلەتبەكوۆتى «قاراتاۋ قۇ­پيا­سى» اتتى جاڭا فيلمدەگى جولسەرىكتىڭ ءرولىن ويناۋعا شاقى­را­دى. تاۋ ساعىزىنان وتاندىق كاۋ­چۋك وندىرۋگە ارنالعان ءوندى­رىس­تىك تاقىرىپتاعى فيلم بول­عان­دىقتان, يدەياسى تىڭ, جانرى جاڭا, اكتەرى ازياتتىق, سونىسىمەن دە قوعامدى جالت قاراتقان فيلمگە امەريكانىڭ «Daily News» باسىلىمىنىڭ ءتىلشىسى دە نازار اۋدارادى. فيلم جارىققا شىققان سوڭ (1932 جىلعى 80-سانىندا) «Daily News» بىلاي دەپ جازادى: «وسىدان ەكى جىل بۇرىن عانا حاكيم داۆيد-بەكوۆ ەشكىم بىلمەيتىن بوزبالا ەدى, ال ول قازىر سسسر-دەگى ەڭ مىقتى اكتەرلەردىڭ ءبىرى!» ءبىر عانا رولىمەن وسىنداي باعاعا يە بولعان حاكىمنىڭ ماسكەۋدىڭ ماڭدايالدى رەجيسسەرلەرى مەن اكتەرلەرى اراسىنداعى تانىمالدىلىعى ءتىپتى ارتا تۇسەدى. «تىنىق دون» ءفيلمىنىڭ العاشقى نۇسقاسى مەن «ريازاندىق ايەلدەر» فيلم­دەرىنىڭ رەجيسسەرى بول­عان و.پرەوبراجەنسكايا مەن ي.پراۆوۆتان حاكىم تاعى دا قازاق تاقىرىبىنا ارنالعان «جاۋ سوقپاعىندا» فيلمىندەگى ابى­لاي­دىڭ ءرولىن ويناۋعا شاقىرتۋ الادى. وسى فيلمنەن كەيىن حاكىم ي.پىرەۆ, ا.ابريكوسوۆ, ب.تەنين, ە.تسەسارسكي, ن.پلوتنيكوۆ, م.ناروكوۆ سەكىل­دى ورىس كينوسىنىڭ التىن قورىنا ەنگەن فيلمدەردى ءتۇسىر­گەن اتاقتى رەجيسسەرلەرمەن جا­قىن ارالاسا باستايدى. «انا», «شىڭعىسحاننىڭ ۇرپاعى» سياقتى فيلمدەردىڭ اۆتورى, اتاقتى م.پۋدوۆكين 1935 جىلى حاكىمگە «جەڭىس» اتتى تۋىندىسىنداعى بايلانىسشىنىڭ ءرولىن ۇسىنادى. اسىرەسە 1936-1939 جىلدار حاكىم ءۇشىن شىعارماشىلىق تابىسقا تولى جىلدار بولدى. ورىس كينوسىنىڭ كلاسسيكتەرى عانا ەمەس, الەمدىك كينو ونە­رى­نە دە ەلەۋلى ىقپالىن جاسا­عان ايگىلى س.ەيزەنشتەين, ۆ.پۋدوۆكين, يا.پروتازانوۆ, گ.الەك­ساندروۆتارمەن تانىسىپ, ولار تۇسىرگەن فيلمدەردىڭ كوپ­شى­لىك ساحناسىنان, ەپيزودتىق كورى­نىستەردەن ءرول الادى.

1934 جىلى ۆگيك-ءتى بىتىرگەن ح.داۋلەتبەكوۆتىڭ 1936-1940 جىل­دار ارالىعىندا م.گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ دراماتۋرگيا فاكۋلتەتىندە وقى­عان بىردەن-ءبىر قازاق بولعانىن دا ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ينستيتۋتتى ءبىتىر­گەن 1940 جىلى قازاقستان ۇكى­­مەتى ۇلتتىق كينوستۋديانى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قا­تا­رىندا حاكىمدى الماتىعا شا­قى­رادى. ول ەلىنە كەلگەن سوڭ قازاق كسر حالىق كوميسسارياتى ونەر باسقارماسىنىڭ ستسەناري ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءارى رەجيسسەرى بولىپ بەكىتىلەدى. 1941 جىلدىڭ سوڭىندا «ءبىزدىڭ قالانىڭ جىگىتى» ءفيلمىن ءتۇسىرۋدى باستاعان رەجيسسەر الەكساندر ستولپەرگە اسسيستەنت بولىپ تاعايىندالادى. وسى فيلمنەن كەيىن ح.داۋلەتبەكوۆ تۇڭعىش قازاق كينورەجيسسەرى بولىپ تانىلادى. ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالا سالا حاكىم ءوز ەركىمەن مايدانعا اتتانادى...

«سوندا ۆگيك-ءتى, ادەبيەت ينستيتۋتىن تۇڭعىش بولىپ تامامداعان حاكىم داۋلەتبەكوۆ تالانتتى بولا تۇرا, نەگە وسى ۋا­قىتقا دەيىن كوپشىلىككە تا­نىل­­ماعان, نە سەبەپتى قازاق كينوسىنىڭ العاشقى قارلى­عاش­تارىنىڭ قاتارىندا اتى اتالماعان؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. ءتىپتى ارتىقتاۋ بولسا دا, ويلاعاننىڭ ايىبى جوق بولار, «1937-ءنىڭ ناۋبەتىنەن قالاي امان قالعان؟» دەگەن سۇراقتىڭ دا كوكەيگە لىقسىپ كەلەتىنىن جاسىرماي-اق قويالىق.

ەل بيلىگىنە ەرتە ارالاسىپ, اسكەري حورۋنجي شەنىن الىپ, اقمولا وكرۋگىنە قاراستى الىكە-بايدالى بولىسىن باسقارىپ, اتباسار سىرتقى وكرۋگى اعا سۇلتانىنىڭ ورىنباسارى بولعان ايگىلى اققوشقار كىشكەنتاي ۇلىنىڭ شوبەرەسى (اققوشقاردىڭ ەرميتاجدا تۇرعان سۋرەتىن قازاقستانعا الىپ كەلىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن – اكادەميك الكەي مارعۇلان) ونىڭ ۇلى بەكەننەن تۋعان داۋلەتبەك بايدىڭ ءۇش ايەلىنىڭ ورتاسىنداعى حاكىمنىڭ ءومىرى كەدەيدى توبەسىنە كوتەرگەن كەڭەستىڭ ساياساتىنا تۋرا كەلىپ, سىيىسا الماسا, قيتۇرقى كەزەڭنىڭ ولشەمىمەن العاندا – قيسىندى. ءىلىم-ءبىلىم جيناعان جاستىق شاعى قازاقستاننان قاشىقتا, ماسكەۋدە, ورىستىڭ ورتاسىندا ءوتىپ, 1937 مەن 38-ءدىڭ زوبالاڭىنان جانى امان قالعانى باعى بولسا, ءۇش رەت اۋىر جارالانىپ, كەۋدەسىنە «قىزىل جۇلدىز» وردەنى مەن بەس مەدالدى قاداپ, بەلگراد قالاسىن العانى ءۇشىن ءستاليننىڭ جەكە العىس حاتىن الىپ سوعىستان امان-ەسەن ەلگە ورالعان كەزىنەن باستاپ قاعاز-قالامى جالاڭداپ, ارىز جازاتىندار رەجيسسەرگە سور بولىپ جابىستى. ەكى قولى جاقسىلاردىڭ جاعاسىنا جارماسىپ وتكەن, شەتىنەن كوزىنەن ءتىزىپ كوگەندەپ, ۇستاپ بەرۋدەن الدىنا جان سالماعان اتاقتى جازۋشىمىز بۇل جولى دا جۇرىسىنەن جاڭىلماي, «بايدىڭ تۇقىمى, تۇقىمى عانا ەمەس, بەل بالاسى» دەپ حاكىمنىڭ ۇستىنەن ارىزدى بوراتقان دا وتىرعان. ساۋلە حاكىمقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اكەسىنىڭ ۇستالىپ كەتۋىنەن كوپ جاعدايدا اناسى قورعاپ قالىپ, ساق جۇرۋىنە, سەرگەك بولۋىنا سەبەپكەرلىك جاسايدى. حاكىمنىڭ ايەلى ماميرا جانتىلەسوۆا دا سوعىس كەزىندە كالينين قالاسىندا ورنالاسقان كسرو قىزىل ارمياسى بارلاۋ باسقارماسىنىڭ باس شتابىندا جۇمىس ىستەگەن قازاق قىزى. سوعىس اياقتالعان سوڭ العاشىندا وزبەكستان قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە جىبەرىلىپ, كەيىن قازاق­ستان­نىڭ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە جۇمىسقا اۋىس­تى­رىلعان ماميرا ءومىر بويى جازىقسىز ەرىن قىزعىشتاي قورۋ­مەن وتكەن. قاۋىپسىزدىك قىز­مە­تىندە جۇمىس ىستەگەندىكتەن, كۇيەۋىنە جالا جاۋىپ, قارالاعان كەزەكتى ارىزدى «كەرەكتى» جەرىنە جىبەرمەي, ورتا جولدان ۇستاپ الىپ وتىرعان.

ح.داۋلەتبەكوۆ 1983 جىلى 73 جاسىندا قايتىس بولدى. قازاق كسر-نە ەڭبەگى سىڭگەن ونەر قايراتكەرى, تالانتتى رەجيسسەر بار ءومىرىن كينوعا ارناپ, 12 دەرەكتى فيلم جانە «سوۆەتتىك قازاقستان» كينوجۋرنالى ءۇشىن 100-دەن استام سيۋجەت ءتۇسىردى. «اۋىلدان شىققان قىزدار», «كەگەن دالاسى», «حالىق مۇعالىمى», «قازاقستانداعى رۋمىن شارۋالارى», «شولمەن شەكارادا», «ەكى مارتە ەڭبەك ەرى», «ليماننوە ورەشەنيە كازاحستانا», تاعى باسقا دەرەكتى فيلمدەرى ەكران بەتىنەن قايتالاپ كورىنسە, بۇگىنگى كۇننىڭ كورەرمەنى ءۇشىن دە قىزىقتى بولاتىنى ءسوزسىز. بار جازىعى باي بالاسى بولىپ قىڭىر ساياساتتىڭ قىرىنا ىلىككەنى بولماسا, قازاق كينواكتەرلىك مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى العاشقى قارلىعاش سوڭىنا وسىنشاما مۇرا قال­دىر­دى. قازاقستاندا جىل سايىن وتەتىن ءارتۇرلى دارەجەدەگى كينوفەستيۆالدەر, «قۇلاگەر» ۇلتتىق ءجۇل­دەسى سەكىلدى كينوگەرلەر قاۋى­مىنا ارنالعان بايگەلەردە دە­رەكتى فيلم جەڭىمپازىنا حاكىم داۋلەتبەكوۆ اتىنداعى ارنايى سىيلىق تابىستالىپ وتىرسا, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى الدىنداعى «جۇلدىزدار اللەياسىنان» ءوز جۇلدىزىن يەلەنسە, ەسىمىنىڭ ەل ەسىندە ءجۇرۋى ءۇشىن جاساعان يگى ءىسىمىز بولار ەدى. تار كەزەڭدە تاۋداي تالاپ ارقالاپ, حالقىما پايدالى ادام بولسام دەگەن ۇلى ارمانمەن كەلىپ, تاباندى قىزمەت ەتكەن حاكىم ەسىمى قايتكەندە ۇمىتىلماۋى ءتيىس.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار