شۆەد جەرىندەگى شەجىرەنىڭ باسى
بەيسەنبى, 21 ناۋرىز 2013 0:40
قازاقستان مەن شۆەتسيانىڭ ەكىجاقتى ساياسي قارىم-قاتىناسى وسى كەزگە دەيىن جوعارى تيىمدىلىكتى دەڭگەيگە كوتەرىلە قويعان جوق ەدى. دەگەنمەن, ەكى ەلدىڭ ەرتەدەن باستالعان بايلانىسى شىنايى دوستىق پەن رياسىز تىلەكتەستىك تۇرعىسىندا دامىپ كەلەدى. سول بارىس-كەلىستىڭ ۋاقىت ۇزاعان سايىن سەنىمدى بولا تۇسكەنىنىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى قاڭتاردىڭ ورتاسىندا شۆەتسيا استاناسى – ستوكگولم قالاسىندا قازاقستان ەلشىلىگىن اشۋ جونىندەگى جارلىققا قول قويدى. بۇل ەلىمىزدىڭ كونە رۋسلاند جەرىندەگى جاڭا شەجىرەسىنىڭ پاراقتارى اشىلعانىن كورسەتەدى.
بەيسەنبى, 21 ناۋرىز 2013 0:40
قازاقستان مەن شۆەتسيانىڭ ەكىجاقتى ساياسي قارىم-قاتىناسى وسى كەزگە دەيىن جوعارى تيىمدىلىكتى دەڭگەيگە كوتەرىلە قويعان جوق ەدى. دەگەنمەن, ەكى ەلدىڭ ەرتەدەن باستالعان بايلانىسى شىنايى دوستىق پەن رياسىز تىلەكتەستىك تۇرعىسىندا دامىپ كەلەدى. سول بارىس-كەلىستىڭ ۋاقىت ۇزاعان سايىن سەنىمدى بولا تۇسكەنىنىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى قاڭتاردىڭ ورتاسىندا شۆەتسيا استاناسى – ستوكگولم قالاسىندا قازاقستان ەلشىلىگىن اشۋ جونىندەگى جارلىققا قول قويدى. بۇل ەلىمىزدىڭ كونە رۋسلاند جەرىندەگى جاڭا شەجىرەسىنىڭ پاراقتارى اشىلعانىن كورسەتەدى.
ناۋرىزدىڭ 19-ى كۇنى كەشكە شۆەتسياعا ۇشىپ كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ, ەڭ الدىمەن, وسى شارۋانىڭ ۇيىمداستىرىلۋ بارىسىنداعى جۇمىستاردى پىسىقتاپ, ناقتىلى كومەك كورسەتۋدى ماقسات تۇتتى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ مۇنداعى جۇمىس ساپارى بارىنشا تىعىز دا ماڭىزدى بولدى. ول كەشتەتىپ جەتكەنىنە قاراماستان, شۆەد جەرىنە تابان تىرەگەن بويدا-اق وسى باعىتتاعى جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتى. ە.ىدىرىسوۆ «Grand Hotel» مەيمانحاناسىنىڭ فويەسىندە شۆەدتىڭ «Dagens Nyheter», «Aftenprosten» دەپ اتالاتىن بەدەلدى گازەتتەرىنىڭ تىلشىلەرىنە سۇحبات بەردى.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كەلەسى كۇننىڭ تاڭىنداعى كەزدەسۋلەرىن دە ادەتتەگى مەرزىمنەن كوپ بۇرىن باستادى. تاڭمەن تالاسا تۇرعان ول الدىمەن شۆەتسيانىڭ ساۋدا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كارل بيلدتپەن جانە شۆەدتىڭ «ەريكسون», «تەلە-2», «اۆۆ», «اتلاس كورپو», «سكانيا», «تەليا سونەرا», «حۋلەم ۆاتەر سولۋتيوني», «وريتلاين» سەكىلدى كومپانيالارى وكىلدەرىمەن جۇزدەستى. وندا تاراپتار قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ەنەرگيا, تەلەكوممۋنيكاتسيا جانە كوسمەتيكا سالالارىندا شۆەد ينۆەستيتسياسىن تارتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن كەلەشەگى جايلى پىكىر الماستى. باسقوسۋدا ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ, سونىڭ ىشىندە تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگيا, ماشينا جاساۋ, كولىك شىعارۋ, «جاسىل» تەحنولوگيا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن قامتىلدى.
ە.ىدىرىسوۆ پەن ك.ءبيلدتتىڭ پىكىر الماسۋلارى بارىسىندا قازاقستان مەن شۆەتسيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستىڭ 1992 جىلدىڭ 7 ساۋىرىندە باستالعانى دا ءسوز بولدى. 2004 جىلدىڭ 13 مامىرىندا شۆەتسيا كورولدىگىنىڭ رەزيدەنتسياسى ستوكگولمدە ورنالاسقان قازاقستانداعى ەلشىلىگى اشىلدى. 2008 جىلعى 17 قاڭتاردا قازاقستاننىڭ رەزيدەنتسياسى لوندوندا بولاتىن شۆەتسياداعى ەلشىلىگى وتاۋ كوتەردى. ال 2010 جىلعى 15 قازاندا شۆەتسيانىڭ استاناداعى ەلشىلىگى ەسىك اشتى. ەندى, مىنە, سونداي «باسى ءبۇتىن» ديپلوماتيالىق كورپۋس ستوكگولمدە بوي كوتەرەتىن كۇن دە جاقىن قالدى.
ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ءبىرىنشى رەسمي جۇمىس ساپارىن 2004 جىلعى 25-26 قازان كۇندەرى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستادى. ارادا ەكى جىل وتكەندە, 2006 جىلدىڭ 20-22 اقپانىندا قارىمتا ساپار جاساعان شۆەتسيا جاعى استاناعا پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بوسسە رينگحولم باستاعان شۆەد كاسىپكەرلەرىنىڭ دەلەگاتسياسىن ءجىبەردى. شۆەدتەر ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا 2010 جىلعى جەلتوقساننىڭ باسىندا وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سامميتىنە ساۋدا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كارل بيلدت الىپ كەلگەن دەلەگاتسيا قۇرامىندا قاتىستى. وسىنىڭ ءبارى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ باياۋ دا بايسالدى بايىپتا دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جايىنا كەلسەك, ونىڭ دەڭگەيى 2011 جىلى بۇرىن بولماعان ولشەمگە جەتىپ, 463,1 ملن. دوللاردى قۇرادى. بۇل – وسىنىڭ الدىنداعى كورسەتكىشتەن 3 پايىزعا ارتىق. راس, وسىنىڭ الدىنداعى فينليانديامەن اراداعى كورسەتكىشكە قاراعاندا, كوپ تومەن. ولاي بولاتىن دا ءجونى بار. سۋومي ەلى ەگەمەندىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭ كەزەڭىنەن ءبىزدىڭ تۇراقتى ارىپتەسىمىز بولىپ كەلەدى. ول بۇل كورسەتكىش جاعىنان بۇكىل بالتىق ايماعىنداعى ەلدەردىڭ بارىنەن, ءتىپتى بارلىعىن قوسا ەسەپتەگەندە دە, باسىپ وزادى. ەندى, شۆەتسيامەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى دا بىرتىندەپ سول دەڭگەيگە جەتكىزۋ كوزدەلۋدە.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ بۇل ەلگە ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى ءبولىگىن مۇناي جانە مۇناي ءونىمدەرى, تەمىر, بولات, ءتۇستى مەتالل, مەتاللۋرگيالىق كەندەر, ماي ونىمدەرى قۇراسا, ءوز كەزەگىندە شۆەدتەردىڭ ءبىز جاققا جونەلتەتىن تاۋارلارى اراسىندا ماشينالار مەن جابدىقتار, پلاستماسسا زاتتار, تەلەكوممۋنيكاتسيا, جازبا جابدىقتارى, قاعاز بەن كارتوننان ىستەلگەن بۇيىمدار, اعاش پەن ودان جاسالعان دۇنيەلەر, تەمىر جانە بولات قۇرىلعىلار ايرىقشا باسىمدىق الىپ تۇرادى. وسى كەزدەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە شۆەدتىڭ ءتۇرلى ساۋدا قىزمەتىن كورسەتەتىن, سىرا وندىرەتىن, كوممەرتسيالىق ارەكەتتەرگە قولداۋ جاسايتىن 30 بىرىككەن كاسىپورىنى جۇمىس ىستەيدى.
ەرلان ىدىرىسوۆ كەلەسى كەزەكتە وسى ەلدىڭ پارلامەنتى حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى حانس ۋوللماركتىڭ جانە ونىڭ ورىنباسارى ۋربان ءاليننىڭ قابىلداۋىندا بولدى. شۆەدتىڭ تامىرىن تىم ەرتەدەن الاتىن, باستاۋى XV عاسىرداعى تەكتىك-وكىلدىك جينالىستا جاتقان حالىقتىق سايلانبالى ورگانى 1866 جىلدان باستاپ «ريكسداگ» دەپ اتالادى. ول 1971 جىلدان بەرى قاراي ءبىر پالاتالى ۇلگىگە كوشكەن. ريكسداگقا پروپورتسيونالدى نەگىزدە 4 جىلدا ءبىر سايلاناتىن 349 دەپۋتات 15 كوميتەتتىڭ قۇرامىندا جۇمىس جاسايدى. كەزدەسۋدە تاراپتار ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرى شەڭبەرىندە ىنتىماقتاستىق جاساۋلارى تۋراسىندا ويلارىن ورتاعا سالدى.
البەتتە, XVII عاسىردان باستاپ پارلامەنتتىك جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان شۆەتسيانىڭ بۇل تۇرعىداعى ءتاجىريبەلەرى وتە باي. بۇل ەل ەجەلدەن كونستيتۋتسيالىق مونارحيا بولىپ سانالعانىمەن, زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ حالىق تاعدىرىن شەشۋدەگى ءرولى زور. ەشكىمگە ەش ۋاقىتتا تاۋەلدى بولىپ كورمەگەن, كەرىسىنشە, زامانىندا باسقالاردى وزىنە باعىندىرعان جۇرتتىڭ ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىندە دە وزگەلەرگە ۇيرەتەر ونەگەسى جەتەرلىك. كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا قازاقستاندىق دەلەگاتسيا ريكسداگ ءۇيىن ارالاپ شىقتى.
بۇدان كەيىن قورشاعان ورتا مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى اندەرس فلانكينگپەن كەزدەسۋ ءوتتى. ونىڭ بارىسىندا تاراپتار ەلىمىزگە ەنەرگوتيىمدىلىك, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جايلارىن تالقىلاۋمەن بىرگە, استانادا وتكەلى تۇرعان ەكسپو-2017 مامانداندىرىلعان حالىقارالىق كورمەسى اياسىنداعى «جاسىل» تەحنولوگيالار سالالارىنا شۆەتسيانىڭ تاجىريبەلەرى مەن كومپانيالارىن تارتۋدىڭ كەيبىر وزەكتى ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
وسى ۇشىراسۋدان سوڭ ە.ىدىرىسوۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ءوتكىزدى. كەلەسى كەزەكتە قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ستوكگولم مەكتەبى جانىنداعى ستوكگولم وتپەلى ەكونوميكا ينستيتۋتىنا ايالداپ, شۆەتسيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, جوعارى وقۋ ورنى وقىتۋشى-پروفەسسورلارى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ الدىندا «قازىرگى الەمدەگى قازاقستان» دەگەن تاقىرىپتا ءسوز سويلەدى. ول سوزىندە ءدال قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ شۆەتسيا ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ تابىلاتىنىن العا تارتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ە.ىدىرىسوۆ اۋديتوريانىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
سونىمەن, ءبىزدىڭ شۆەد جەرىندەگى جاڭا شەجىرەمىزدىڭ باسى جازىلا باستادى. بۇل مەملەكەتكە ساپار سوڭىن وسىنداي تۇجىرىمدارمەن تۇيىندەگەن قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى باستاعان دەلەگاتسيا كەشە كەشكىسىن اتتىڭ باسىن نورۆەگيا كورولدىگىنىڭ استاناسى – وسلو قالاسىنا قاراي بۇردى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان» – ستوكگولمنەن.
